Bibliotheken in crisistijd : deel 18 : Scenarioverkenning cultuursector ná corona

Op de valreep van deze week, kreeg ik nog een aardige tip van Cor Wijn van Berenschot. Hij tipte op de scenarioverkenning die Berenschot uitvoerde over de cultuursector ná corona. Het is wel een aardig rapport dat overigens in sneltreinvaart in elkaar is gezet. Op 9 februari werd een brainstorm georganiseerd met 25 deelnemers uit het cultuurveld en de gemeentewereld. En op 12 februari werd het rapport al gedeeld. Berenschot maakt in opdracht van VNG een gids voor gemeenten over de cultuursector ná corona en daar zal dit in terug komen. Uw ambtenaar gaat dit dus ook krijgen. Handig om alvast te lezen dus.

Twee drijvende krachten, vier scenario's

Berenschot onderkent twee drijvende krachten waarbij vier scenario's ontstaan. De eerste drijvend kracht is of we terug keren naar het oude normaal en eigenlijk iedereen alles weer wil hebben zoals het was óf dat de crisis ons gedrags- en behoeftepatroon toch definitief heeft veranderd. De tweede kracht is die van de overheid zelf: treedt de overheid terug en gaat zij bezuinigen óf gaat zij juist ruimhartig investeren? Voor beide lijnen zijn goede redenen te noemen: het op orde brengen van overheidsfinanciën of juist investeren in het cement van de samenleving dat cultuur juist is.

Deze krachten leveren vier scenario's op, die van krimp, herstel, aanpassing en vernieuwing. Nu is het met scenario's eigenlijk altijd dat nooit één scenario het wordt maar het is goed om voor je eigen organisatie de verschillende opties eens langs te lopen. 

Nu positioneren van je eigen transitie

Wat betekenen deze scenario's voor bibliotheken? Zelf heb ik al gemerkt bij een aantal bibliotheken die ik ondersteun dat gemeenten zeer voorzichtig zijn met financiën omdat ze zelf ook niet weten waar ze aan toe zijn. Wel zie ik dat bibliotheken volop in transitie zijn: van klassieke naar maatschappelijk-educatieve bibliotheek. Dit is hét moment om die transitie maximaal positioneren naar gemeente. U denkt misschien: 'dat weten ze allang' maar voor veel raadsleden is dat echt nog een aangename vernieuwing. Met andere woorden: wij waren ons al aan het voorbereiden op ná corona...  Berenschot neemt bibliotheken zelfs als voorbeeld met het volgende plaatje. 

Ik weet het, het is een gevaarlijk plaatje want het maakt het een versimpeling van het bibliotheekwerk. Ik weet dat een aantal van mijn lezers daardoor afhaakt of daarover struikelt, Tegen hen zeg ik: slik even die kritiek in en probeer er even over heen te kijken. Want waar ik naar toe wil is hoe Berenschot de transitie van bibliotheken in beeld brengt en begrijpelijk maakt voor gemeenten. Eerst zat al ons geld in boeken en gebouwen en straks gaat het ook nog steeds naar boeken en gebouwen maar vooral ook naar de programma's rond laaggeletterdheid, basisvaardigheden of voor scholen. En onze gebouwen passen zich daarop aan. Wij veranderen de kurk waar wij op drijven.  Daar waren we al mee bezig maar de coronacrisis geeft aan dat dit een goede stap was.  Dit is dus het moment om die verandering te laten zien.

Als bibliotheek is het daarom goed om - als u daar al niet aan was begonnen - de komende tijd na te denken welk verhaal je aan de gemeente gaat vertellen over de route ná corona. Ik had eerder al een artikel over het bijspijkerplan dat bibliotheken kunnen aanbieden aan de gemeenschap en ik denk dat je dat heel concreet kunt maken. Het betekent echter ook: opnieuw nadenken over hoe je weer de bakens verzet binnen je eigen organisatie. Hoewel er zeker wel wat opties zijn rond extra geld - denk aan bijvoorbeeld de uitspraak van D66 om 80 miljoen voor bibliotheken uit te trekken na de verkiezingen - moet je ook weer opnieuw naar jezelf kijken. Wat als we vorig jaar 30% minder hebben uitgeleend en een deel van de uitleningen komt niet terug? Want doen we dan met het collectiebudget? Wat als we willen versnellen naar basisvaardigheden of bibliotheek op school, waar gaan we dan een klein beetje ruimte vinden om te starten? Ook dat is deel van het verhaal, hoe lastig ook.

En overigens, ik werk bij een provinciale instelling maar wij hebben de dure plicht bibliotheken te ondersteunen in dit proces. En dat doen we graag.

Let's do it to them before they do it to us..

Zelf een plan maken als bibliotheek en aangeven hoe je ná corona de gemeenschap verder gaat helpen en hoe je zelf ook de bakens verzet, is een krachtig signaal. En ik denk eerlijk gezegd dat dat ook het perspectief is waarbij de gemeente het meest bereid is om de subsidie voor de bibliotheek zo maximaal mogelijk te handhaven.  

Of zoals ze bij de politieserie Hill Street Blues altijd zeiden: Let's do it to them before they do it to us. Kom zelf met het verhaal voordat de gemeente er mee komt. Dat is 1-0 voor u.

De Rijnbrink Trendcurve 2021 voor bibliotheken is uit!

Vandaag presenteren we met trots de  nieuwe trendcurve voor bibliotheken! Eind 2018 publiceerde ik met mijn collega Duco van Minnen de eerste trendcurve voor bibliotheken. Met 28 trends die van invloed zijn op ons werk. Trends die zich in verschillende fasen bevinden en daardoor ook verschillende benaderd moeten worden. Dit keer maakte ik hem met Georges Elissen samen en met ondersteuning van Emma Bijl. 

Ook dit keer weer 28 trends in een curve die we in veel werksessies met collega's binnen en buiten Rijnbrink hebben opgehaald. In dit filmpje van Rocket Boys leggen we kort uit hoe het werkt.

Sommige trends zaten ook al in de vorige trendcurve zoals laaggeletterdheid, digitalisering, privacy en AVG en thuisbezorging. Dit zijn trends die opgeschoven zijn in de curve. Er zijn ook nieuwe trends zoals fake news, netflixisering en woke. 

Wat betreft de opmaak is deze anders dan de vorige. Waar de vorige nog een PDF-bestand was, hebben we nu een digitaal magazine waar je makkelijk op door kunt klikken. Daarvoor tekenden Hanneke Plomp, Mirjam Hagendijk en Hellen Heesink bij Rijnbrink.  

Drie onvermijdelijke conclusies

De trendcurve reflecteert ook op de stand van het bibliotheekwerk en de ontwikkelingen van het convenant en de netwerkagenda en geeft daar nog drie 'onvermijdelijke' conclusies bij. Conclusies die je welhaast moet trekken als je alle trends op een rijtje zijn. 

Die drie conclusies zijn:

• Het is niet fysiek óf digitaal maar fysiek én digitaal
• Leven lang ontwikkelen: de micro-samenleving in een macro-structuur positioneren 
• Goed geïnformeerde burgers in een polariserende samenleving

Die conclusies zal ik u hier vast verklappen.

Conclusie 1: Het is niet fysiek óf digitaal maar fysiek én digitaal

De samenleving is in de afgelopen jaren definitief hybride geworden. We steunen onze lokale winkeliers als we een binding met ze voelen maar we bestellen net zo makkelijk via internet. We krijgen les op school maar corona leerde ons versneld te digitaliseren. Dienstverlening moet zowel fysiek als digitaal zijn. Alleen de combinatie zal grote groepen blijvend binden. Daar ligt een zorg. Het aantal bibliotheken met een echte digitaliseringsstrategie is op een hand te tellen. De digitale bibliotheek die door de Koninklijke Bibliotheek wordt uitgevoerd is nog steeds niet integraal verbonden aan de fysieke bibliotheek. Een landelijk bibliotheeksysteem, met een geïntegreerd bestand waar alle gebruikers in zitten, kan hier bindend in zijn. Maar er is veel meer nodig: nog meer digitale content die programmering ondersteunt en die ook lokaal beter zichtbaar maken en integreren. Veel meer attendering à la Netflix waarmee binge-lezen, binge-luister, binge-kijken en daarmee binge-leren mogelijk wordt gemaakt. Anders dan Netflix moeten bibliotheken natuurlijk juist verleiden om buiten je eigen bubbel te kijken. Er is geen enkele bibliotheek die deze opgave alleen kan invullen. Alleen een stevige strategie voor de sector met respect voor lokale kleuring kan hier voldoende stevigheid bieden.

Conclusie 2: Leven lang ontwikkelen: de micro-samenleving in een macro-structuur positioneren

Terwijl bibliotheken hun taalhuizen verbreden met thema’s als werk, inkomen, gezondheid en digitale vaardigheden, begint een brede ontwikkeling zichtbaar te worden. En dat is die van een Leven Lang Ontwikkelen. Een thema dat terecht in het landelijk convenant zijn plek heeft gevonden. Een leven lang ontwikkelen is een thema dat aansluit bij duurzame inzetbaarheid van mensen. Mensen die elke dag blijven leren en zo met de tijd meegaan. Een thema van werknemers en werkgevers en een thema van opleiders en beleidsmakers. Waar taalhuizen al kleine micro-samenlevingen van samenwerking waren met veel lokale partijen, daar is leven lang ontwikkelen een thema dat niet alleen die micro-samenlevingen maar de macro-structuur van Nederland raakt. Van werkgevers, ministeries tot vakbonden. Bibliotheken moeten zich landelijk positioneren in het krachtenveld van de kennissamenleving en tegelijkertijd voldoende ruimte krijgen om lokaal te kleuren. Dat betekent een dubbele opgave: bibliotheken moeten het samen eens zien te worden over die positionering en die positionering moet aantrekkelijk genoeg zijn om samen te gaan werken met grote landelijke partijen. Wie dacht dat de bibliotheek zich al heruitgevonden had met de maatschappelijk-educatieve bibliotheek, mag zijn tanden zetten in de opgave. Voorwaar, een mooie uitdaging voor de komende jaren!

Conclusie 3: Goed geïnformeerde burgers in een polariserende wereld

Journalistiek die onder druk staat, fakenews dat zelfs door een president van een grote democratie kan worden verspreid en bubbels die ervoor zorgen dat andere meningen niet meer gezien worden. Tel dat op bij een polariserend polderlandschap en je ziet dat het niet vanzelfsprekend is dat alle burgers goed geïnformeerd zijn. Dat dit geen goede zaak is, zullen velen onderschrijven. Wat het effect zal zijn op lange termijn is veel minder helder. Ook overheden acteren hier nog nauwelijks op. Voor de lange termijn kon dit wel eens een thema gaan worden. Maar overheden komen waarschijnlijk pas in actie als de negatieve effecten zichtbaar worden van deze trend. Goed om nu al te starten om die rol in te vullen. Qua fasering ligt deze duidelijk achter op de trend van een leven lang ontwikkelen  en nog verder achter op die van de digitalisering.

Zo, u staat weer op scherp. En hup nu snel naar die trendcurve. Klik hier om er te komen. 

Bibliotheken in crisistijd : deel 17 : 12,5 miljoen niet-gelezen kinderboeken en het nationale Coronacrisis bijspijkerplan

Merel Vroonhoven schreef zaterdag in de Volkskrant een prachtige column over het nationale Coronacrisis bijspijkerplan. Ze schrijft daar:

"Maandag gaan de basisscholen weer open. Leraren verruilen het scherm voor het klaslokaal. Volgens de PO-Raad is er jaren nodig om onderwijsachterstanden in te halen. Dat is schokkend. Vooral omdat het al voor corona niet best gesteld was met de leesvaardigheid van veel kinderen. Maar liefst 24 procent van de 15-jarigen heeft zelfs zoveel moeite met lezen dat er een reëel risico is dat ze laaggeletterd de schoolbanken verlaten. En dat in welvarend Nederland. 

Binnenkort komt demissionair onderwijsminister Slob met zijn ‘nationale coronacrisis bijspijkerplan’. Een uitgelezen kans om ook de leescrisis aan te pakken en van (voor)lezen een topprioriteit te maken. Thuis, op de pabo en op school. Plus op elke school een schoolbibliotheek."

Gejuich natuurlijk bij bibliotheken! Ja, meer (voor)lezen en ja, meer schoolbibliotheken. 

Maar eh, hoe groot is het gat eigenlijk dat afgelopen jaar is geslagen? Kunnen we dat aangeven? Nou, dat is voor bibliotheken inmiddels redelijk in te schatten. Mijn  conclusie: kinderen hebben het afgelopen jaar minstens 12,5 miljoen boeken minder gelezen. Gemiddeld zo'n 30% minder.  En zwakke lezers - die al weinig lazen - zullen daardoor bijna in het geheel niet hebben gelezen. 

Ik neem u mee hoe ik aan die cijfers kom. 

Hoe kom ik aan die cijfers?

Hoewel de Koninklijke Bibliotheek enkele weken geleden nog een positief persbericht de wereld in deed onder de titel: ' Fors meer uitleningen online bibliotheek' wat dat wel een wat wrange conclusie. Want de werkelijkheid is dat de ebooks inderdaad wel gestegen zijn met 2 miljoen uitleningen maar dat daar tegenover staat dat bij de bibliotheken zelf er 20 miljoen minder is uitgeleend. Toch een beetje: de één zijn dood is de ander zijn brood. Maar, de ebooks compenseerden slechts 10% van het gat dat de coronacrisis sloeg. 

Een deel van de cijfers kun je afleiden uit het persbericht van de de VOB over de top 100 meest uitgeleende boeken.  De cijfers over 2019 van de ebooks heb ik uit een eerder gepubliceerd overzicht van de Koninklijke Bibliotheek gehaald.

'Kind' van de rekening: 12,5 miljoen niet gelezen boeken

Bibliotheken - en hier zitten ook de meeste uitleningen van de Bibliotheek op school bij - zijn dus gedaald van 67 naar 47 miljoen. Een daling van 20 miljoen en maar liefst 30% van het geheel. Kinderen vormden in 2019 volgens de de CBS-statistieken 63% van het ledenbestand. Als je dat doortrekt naar die verdwenen 20 miljoen dan komt het aantal gemiste uitleningen door kinderen op ongeveer 12,5 miljoen boeken.  

En waarschijnlijk is het nog meer dan die 12,5 miljoen. Dat heeft twee redenen. De eerste is dat kinderen minder gebruik maakten van alternatieve diensten van openbare bibliotheken. Ik heb cijfers van een paar bibliotheken gezien over 2020 en daarin zie ik dat de fysieke uitlening aan kinderen harder is gedaald dan die volwassen. Blijkbaar was reserveren en afhalen voor volwassenen toch makkelijker dan voor kinderen. De tweede reden is dat kinderen ook minder van het andere alternatief gebruik maakten: ebooks. Van de twee miljoen extra ebooks is niet 63% door kinderen geleend maar juist door volwassenen. Binnenkort duik ik nog in de statistieken van de ebooks en kan ik daar meer over zeggen.  Ik houd het  voorlopig op zo'n 12,5 miljoen niet gelezen boeken in 2020 door kinderen en jongeren. Dat betekent dat elk jeugdlid gemiddeld zes boeken minder heeft gelezen. Zwakke lezers die al minder lazen, hebben dus per saldo waarschijnlijk nauwelijks gelezen. En daar zit dus het geslagen gat. 

Minder boeken betekent minder lezen en minder lezen betekent minder goed in taal. Van lezen stijgt je woordenkennis en het is bekend dat die achterstand in woordenkennis nauwelijks wordt ingehaald op latere leeftijd. Een niet gelezen boek is dus letterlijk en figuurlijk een gemiste kans.

Nationale Coronacrisis Bijspijkerplan: op elke school een schoolbibliotheek!

Vorige week schreef ik nog over het herstelplan na de crisis en de bouwsteen die bibliotheken daar in kunnen zijn. Bibliotheken kunnen daar zoals je ziet een formidabele bijdrage in leveren. Ik stel voor dat we - de Verenigde Nederlandse Openbare Bibliotheken - nog voor de verkiezingen een plan aanbieden aan minister Slob waarbij we garanderen om binnen anderhalf jaar op elke school een schoolbibliotheek te hebben en binnen drie jaar die 12,5 miljoen niet-gelezen boeken in te halen.

Zullen we dat plannetje maar even maken? Kan het volgende kabinet dat dan mooi meenemen in het regeerakkoord. Want dat dat regeerakkoord vooral over herstel ná de coronacrisis zal gaan, kun je op je klompen aanvoelen. 

Want 12,5 miljoen niet-gelezen boeken door kinderen, zijn 12,5 miljoen gemiste kansen.

Bibliotheken in crisistijd : deel 16 : Herstelplan voor ná de crisis

 

Ik geef toe, we zitten in de donkerste maanden van deze coronacrisis: er is een avondklok, niet-essentiële winkels zijn gesloten en ouders zitten opgehokt met hun kinderen in een spagaat van thuiswerk en thuisonderwijs. Met heel misschien een lichtpuntje dat basisonderwijs over een week weer open gaat. En tegelijkertijd wordt een derde golf voorspeld in maart of april tenzij het vaccineren dat nog voorkomt. Ik snap dat u nog niet al te ver vooruit kijkt. 

Maar stel, ik weet het is nog moeilijk voor te stellen, dat we straks uit de crisis zijn? Wat dan? We zullen ons bevrijd voelen en we zullen een gevoel krijgen van wederopbouw. En ja, daarna moeten de overheidsfinanciën weer op orde en volgen bezuinigingen. Voordat dat echter gebeurt zal de overheid nog één keer diep in de buidel tasten om de samenleving weer op weg te helpen. Een herstelplan zeg maar. Wat is er nodig in Nederland om met elkaar de draad weer op te pakken?

Bibliotheken als bouwsteen voor herstel

En zou het niet verstandig zijn om daar als bibliotheken nu al met elkaar over na te denken? Aanval is immers de beste verdediging... Precies, dus ik dacht laat ik daar eens een begin mee maken. Wat zouden bibliotheken gezamenlijk kunnen aanbieden aan Nederland om na de crisis weer goed te starten? Ik doe een voorzet, als u nou aanvult doen we er straks samen een strik om heen en bieden we het aan, aan Mark Rutte (of een andere minister-president). Het zou zo maar kunnen dat hier landelijke middelen voor beschikbaar zijn.

Ik neem u eens mee door mijn eerste lijstje voor een herstelplan.

Nationaal leesfeest

Voor de hand ligt om te kijken naar opgelopen leesachterstanden van kinderen. En nu niet saai dat er weer veel gelezen moet worden maar maak er een nationaal leesfeest van. Het lijkt mij aantrekkelijk. Ik ben geen specialist op dit gebied maar daar is vast iets voor te bedenken. En het mag natuurlijk wat kosten want deze achterstand nú wegwerken, bespaart ons een veelheid aan kosten later. Nog even los van het feit dat lezen gewoon één van de leukste dingen is die je kunt doen.

Wat moet Nederland leren van de crisis?

We komen uit de crisis en dat voelt een beetje als een nieuwe start. Veel mensen zeggen dat we het na de crisis anders gaan doen. Wat we anders gaan doen en hoe we dat anders gaan doen, verschilt nog wel eens van persoon tot persoon. Zou het niet mooi zijn om heel veel plekken een - fysieke of digitale - dialoogavond te houden en te vragen om zo mee te schrijven aan een manifest 'Wat Nederland moet leren van de crisis'. Laat heel veel mensen hun zegje doen en bundel de uitkomsten. Kan samen met de lokale, provinciale en landelijke politiek. Een beetje Nederland Leest maar dan rond de lessen van de coronacrisis.

Nationaal programma digitale vaardigheden

We hebben gemerkt dat digitale vaardigheden essentieel bleken in deze pandemie. Fysieke hulpstructuren vielen bijna allemaal weg. Huisartsen die consult deden via Zoom, webwinkels die een topomzet draaiden en familiebezoek via videobellen. Wie dat niet kon had een flinke handicap. Alle reden dus om daar nu wel werk van te maken. Past goed in programma's die de bibliotheek al aanbiedt maar waarom daar niet landelijk de nadruk op leggen en dat juist na deze crisis flink aanjagen?

Terug naar de publieke ruimte

Wat hebben we de publieke ruimte gemist in de afgelopen tijd! De ruimte waar je gewoon kunt neerstrijken, kunt studeren of kunt ontmoeten. Daar gaan we na de crisis dus extra aandacht aan besteden. Als u de crisis nog niet had benut om kleine verbouwingen door te voeren om na de crisis mensen goed een plek te geven dan heeft u nog heel even de tijd. En laten we nadenken wat een mooi literair en cultureel programma kan zijn en hoe we gaan vieren dat we dit weer kunnen doen!  

Museum van de Coronacrisis

Over 100 jaar zullen we nog praten over de coronacrisis. Velen zijn getroffen door diep verdriet omdat iemand is overleden maar allen zijn we geraakt door de maatregelen. Leven we snel verder of staan we er nog even bij stil? Wat mij betreft dat laatste en hebben we met bibliotheken als huiskamer van ons stad en dorp de gelegenheid om verhalen en herinneringen vast te leggen. Mooi om te doen samen met onderwijs en archieven. 

Terug naar werk

Velen hebben een baan verloren in deze crisis of verliezen deze zodra noodsteun wegvalt. Bibliotheken hebben programma's om mensen weer te helpen met vaardigheden om werk te vinden. Laten we die landelijk aanbieden en inzetten en ons aandeel hiermee leveren naar herstel.

Feit of fake?

Het coronavirus was het eerste grote onderwerp waarbij feit en fake voor sommigen moeilijk te onderscheiden waren. Hoe weet je of iets een feit is of dat het fakenieuws is? Lijkt me een mooi programma over mogelijk en ik kan me voorstellen dat de NOS daar wel aan mee wil werken. Stel je voor dat bekende nieuwslezers met een zaal in gesprek gaan over hoe journalisten nieuws maken en feiten moeten checken.

Weg met de coronakilo's

Tja, de crisis drukte zwaar op ons. Letterlijk, want menigeen kreeg er een paar kilo bij. Na de crisis gaan we dat natuurlijk weer anders doen. Zullen we een programma aanbieden van gezond eten en voldoende bewegen? Er zijn vast mooie partners te vinden die dat met alle bibliotheken willen doen.

Mentaal spreekuur

De GGZ kent een zware drempel. Je kunt een echte patiënt voelen als je daar op af moet stappen. Veel mensen wachten daar dus vaak te lang mee. Zouden bibliotheken een mentaal spreekuur kunnen organiseren na de crisis? Uiteraard doen we dat niet zelf maar faciliteren we een partner die dat laagdrempelig kan oppakken. 

Denk mee, bespreek en strik erom!

Dit lijstje kostte me niet veel moeite. En ik heb voor de vuist weg ook maar een paar doelstellingen erbij genoemd. Daar houden ze namelijk van in de politiek. Maar denk eens mee, er zijn vast nog meer en betere ideeën. Ik ruil mijn ideeën er graag voor in. 

Deze week organiseert de Koninklijke Bibliotheek weer een directeurendag. Alle directeuren van openbare bibliotheken zijn daar weer voor uitgenodigd. Een mooie gelegenheid om door te pakken toch? En om eerlijk te zijn, bijna alle punten zijn ook goed te plaatsen in het landelijk convenant en de netwerkagenda.  Ik zeg: bespreek even dit plan, zet de schouders eronder en biedt het aan de regering. 

Uit de crisis en naar herstel! Bibliotheken kunnen daar een mooie bouwsteen voor zijn.

Bibliotheken in crsistijd : deel 15 : Bijna een jaar onderweg met het coronavirus

Mijn laatste update over bibliotheken in crisistijd is al van een tijdje geleden. Twee maanden geleden om precies te zijn. Bibliotheken zaten tot in een tweede sluitingsperiode met haal- en brengbibliotheken. Van 5 tot 19 november waren bibliotheken voor een tweede keer dicht. Wel een beetje tot verbazing van velen omdat heel veel wél open bleef. Met de kennis van nu vragen we ons wellicht af, waaróm er toen niet meer dicht ging.  Want op 15 december gingen alle niet-essentiële winkels dicht en werden ook de bibliotheken weer teruggebracht naar haal- en brengbibliotheken. Een bibliotheekdirecteur die ik sprak zei: 'Binnen een half uur kunnen we omschakelen van gewoon open naar een afhaalbieb en andersom. Het is griezelig om te zien hoe routineus we zijn geworden in deze crisis. 

Tijdlijn openbare bibliotheken

Ik dacht, ik zet het nog eens op een rijtje voor jullie hoe het afgelopen jaar eruit zag. Wellicht heb je er zelfs nog wat aan voor het jaarverslag. Het is toch schrikken als je ziet welke achtbaan we al hebben afgelegd. Wie begin maart had voorspeld dat we met dit virus meer dan een jaar in zware beperkingen te maken zouden krijgen zou als 'viruswaanzinnige' zijn weggezet.

Gelatenheid en aanzetten tot innovatie

Zelf merk ik de afgelopen maand een enorme gelatenheid over deze crisis. De adrenaline van het begin is langzaam weggeëbd en de drang om nog van allerlei nieuwe dingen te proberen, glipt ook wel wat door mijn vingers. Wel denk ik nog wel eens terug aan hoe we klungelden met digitale vergaderingen in de eerste weken van de crisis en hoe soepel het eigenlijk nu lukt om groepen te laten brainstormen via allerlei tools of hele werksessies met plenaire gedeeltes en werkgroepjes te faciliteren. Zonder de crisis hadden we dat nooit zo snel ontwikkeld. 

Maar goed, het blijft natuurlijk gewoon een grote gezondheidscrisis. Nog steeds vechten bijna 700 mensen op de intensive care voor hun leven en wordt een deel van de gewone operaties uitgesteld. De vaccinatie voert een race tegen de klok met de nieuwe varianten van het virus. Scholieren hebben hun ouders als onderwijzers en ouders zijn zowel ouders als onderwijzer als thuiswerker. Het is niet zo gek dat de rek er bij velen wel een beetje uit is.  Blijf gezond en hou vol!  

Lezen over vrijheid in de lockdown

Aan terugkijken op 2020 heb ik nog geen zin. Ik zal het ongetwijfeld nog wel doen maar ik kan me er nog niet toe zetten.  Ik hou van deze dagen tussen Kerst en Oud en Nieuw. Het is een soort niemandsland. Een niemandsland tussen werk dat al is gedaan en werk dat nog niet hoeft te starten. Mijn dagen bestaan uit klein gerommel met de dierbaren om me heen, af en toe een wandeling of een rondje rennen en.... lekker lezen. 

De afgelopen weken las ik drie historische boeken die toevalligerwijs in elkaars verlengde bleken te liggen. En ik doe u in deze rommeltijd dus maar weer eens drie boekentips cadeau. Want een dag niet gelezen is een dag niet geleefd.

Berlijn, ondergang 1945

Wij kennen, als Nederlanders, vooral de opmars van de Westerse geallieerden en onze eigen bevrijding. De opmars van Amerikanen, Britten, Canadezen, Polen en Fransen. De opmars van de Rode Leger vanuit de Sowjet-Unie richting Berlijn is voor velen veel minder bekend. Velen hebben misschien nog wel 'Der Untergang' als film gezien maar die gaat toch vooral over het drama en het onvermogen dat zich afspeelde in de bunker van Hitler. 

Antony Breevor schreef een imposant meesterwerk over de ondergang van Berlijn en de opmars van het Rode Leger. Een verschrikkelijke geschiedenis overigens. Want het Rode Leger trekt plunderend en verkrachtend door Polen en Oost-Pruisen. De soldaten zijn vervuld van wraak na de wreedheden van de Duitsers bij de opmars naar Stalingrad. Zowel de Duitsers als de Russen zijn opgehitst door eigen propaganda. Het Rode Leger kenmerkte zich ook al met een interne veiligheidsdienst, de NKVD en SMERSH, die erop gericht waren alle deserteurs of afwijkende meningen met geweld de kop in te drukken. Stalin speelt verschillende legergeneraals tegen elkaar uit om ze uit te dagen het eerst bij Berlijn te zijn. Het toont Stalin die Roosevelt om de tuin leidt bij de eerste besprekingen in Jalta met zijn opmerking dat Berlijn niet van belang is en dat de Russen zich zullen richten op Praag. 

Stalin is van meet af aan erop uit geweest om een buffer in Europa aan te leggen die onder Russische invloedssfeer komt na de oorlog. De in politieke ideologie gedrenkte terreur is een terugkerend thema in de Russische geschiedenis. 

Verder toont het boek van Breevor de volstrekte manie van Hitler die tot het eind in een overwinning bleef geloven en die een ieder die hem niet geloofde ontsloeg, gevangen zette of executeerde. Het is bizar hoe lang de Duitsers zijn blijven vechten om Berlijn en waarom er nog zoveel mensenlevens onnodig zijn gesneuveld aan beide zijden.

Veertig herfsten

Het boek Veertig herfsten van Nina Wilner begint waar het boek van Breevor eindigt: de 'bevrijding' door het Rode Leger en het begin van de DDR. Nina Wilner beschrijft de levens van vijf vrouwen in de veertig jaar die de DDR bestaan heeft. Vijf vrouwen uit dezelfde familie die verschillende wegen volgen. Eén vrouw vlucht naar het westen, haar dochter groeit op in Amerika en wordt spion in de DDR, de moeder van het gezin blijf in de DDR en probeert zich te redden onder het steeds beklemmender socialistische regime, en een kleindochter  komt in het Oost-Duitse topsportsprogramma terecht. 

Wie nu naar Berlijn gaat en souvenirs van de 'Ampelmannetjes' meeneemt kan soms een wat nostalgisch beeld krijgen van de DDR. Het tegendeel is natuurlijk waar. De DDR was het Noord-Korea van het ijzeren gordijn waarbij 1 op 10 inwoners in dienst was van de geheime dienst. En ook hier weer het verhaal van eeuwigdurende propaganda en leugens over goede verdiensten van het eigen land. 

Veertig herfsten toont de wilskracht van vijf vrouwen die elk op hun eigen manier overleven. Een ontroerend en waargebeurd verhaal en dat ook mooi beschrijft hoe het systeem wankelt en valt in 1989.

Als je dit boek interessant vindt, vindt je ook Stasiland van Anna Funder interessant. Wat mij betreft nog altijd het standaardwerk over de DDR.

Schreeuw in de stilte

Het boek Schreeuw in de stilte gaat weer verder waar Wilner ophoudt. Het boek van Ildar Dadin gaat over het ontbreken van de democratische verhoudingen in het huidige Rusland onder Poetin. Dadin is vanwege een relatief kleine protestactie, maandenlang opgesloten in de strafkolinie IK-7. Hij schetst het beeld van sadistische folteringen door bewakers die er alles aan doen om hem te 'breken'. Hoewel de tijd van miljoenen mensen in een Goelag in Rusland wel achter ons ligt, laat dit boek zien dat openlijke oppositie in Rusland nog steeds met geweld en marteling wordt onderdrukt. Overigens laat Dadin zien dat de oppositieleider Navalny, die wij kennen van zijn vergiftiging met novtisjok, ook weer geen lieverdje is maar een stevige nationalist die graag nog een aantal etnische zuiveringen wil doorvoeren aan de Aziatische kant van Rusland. 

Ik vond het boek overigens niet al te best geschreven. Zijn tijd in de strafkolonie is zeer lezenswaardig maar daarna volgt een meer politieke uiteenzetting en verantwoording voor wat hij daarna heeft gedaan. Het krijgt dan iets prekerigs voor mij. 

Overigens komt Dadin vrij nadat het hem lukt om internationale aandacht voor zijn situatie te vragen. Het toont aan dat het Rusland onder Poetin, nog steeds een land is dat terreur onder het mom van politieke ideologie nog steeds niet schuwt. 

Het is dichterbij dan je denkt

Berlijn ligt maar zo'n 600 kilometer hier vandaan. De bevrijding van Berlijn is nog maar zo'n twee generaties geleden. Onze opa's kunnen of konden nog vertellen over de oorlog. De geschiedenis is dichterbij dan je denkt. Nederland kent nu ongeveer twee generaties van relatieve vrede en een verder groeiende democratie. Deze boeken laten je zien dat die vrijheid nog steeds een kostbaar maar broos goed is. We hoeven slechts te kijken naar oppositie in Rusland of de oorlog in Syrië om te weten dat geweld en onderdrukking nooit ver weg is. Hier onverschillig tegenover staan, is wel de slechtste strategie, is de les die deze boeken ons leert.  We sluiten bijna het jaar af dat - ironisch genoeg met lockdown - in het teken stond van 75 jaar vrijheid.

Van de drie boeken is het boek van Wilner, 'Veertig herfsten' het meest lezenswaardig en verhalend. De geschiedenisliefhebbers zullen aan hun trekken komen met het boek van Breevor, 'Berlijn, de ondergang 1945'.  En de politieke activisten zullen het boek van Dadin, 'Schreeuw in stilte', het meest appreciëren. 

Alle boeken zijn als gedrukt boek en als ebook te leen bij de bibliotheek. 

Zinin Nijverdal, Rozet Arnhem en Bibliotheek Nijkerk zijn de Best Presterende Bibliotheken van Nederland : deel 5 van 5 en slot

Het zijn gekke tijden. Zo ben je nog bezig met de lijstjes en zo zijn er weer nieuwe corona-maatregelen voor iedereen, ook voor bibliotheken. Maar er stopt al genoeg dus wij gaan hier gewoon mee door! 

En ZINiN Nijverdal, de gecombineerde instelling van bibliotheek en theater met vijf bibliotheekvestigingen en toeristbureau in de gemeente Hellendoorn is dit jaar de best presterende bibliotheek van Nederland! ZINiN presteert over de volle breedte het best op de vier kengetallen waar we de afgelopen weken de top-15's van publiceerden. Arnhem en Nijkerk zijn opnieuw knap nummer twee en drie.  

Deckers-index

Maar waar kijkt u eigenlijk naar in deze top-20 en hoe werkt die? Nou dat gaat als volgt. In de afgelopen week publiceerde ik al de afzonderlijke top-15's van het aantal uitleningen per lid, het percentage lid, het aantal bezoeken per inwoner en het aantal activiteiten per 1.000 inwoners.

Van elk van deze kengetallen heb ik een lijst van alle bibliotheken. In totaal staan er 145 bibliotheekstichtingen op deze lijst, want zoveel zijn er in Nederland. Dat is er één minder dan het jaar ervoor. Inderdaad, Stadskanaal is ingefuseerd bij Biblionet Groningen. Vorig jaar nog de nummer één.  Degene die op één van bovenstaande lijsten bovenaan staat, krijgt 145 punten, de nummer twee krijgt 144 punten en zo verder. Tel vervolgens alle punten bij elkaar op et voila: de Deckers-index. Wie precies gemiddeld scoort moet precies in het midden met de puntentelling uitkomen. Het landelijk gemiddelde is dus 4 x 72,5 punten. 

ZINiN is Nederlands Kampioen Allround Bibliotheekwerk!

Wie de score van ZINiN goed bekijkt, ziet dat deze Overijsselse bibliotheek bijzonder hoog scoort op alle terreinen. De stijging van de 13e plaats vorig jaar naar de 1e plaats nu is met name te danken aan een stijging in de activiteiten. ZINiN kwam twee keer voor in de afzonderlijke top-15's. Die van activiteiten inderdaad en die van bezoekers. Maar ook als het gaat om uitleningen of het percentage leden scoort men net buiten de top-15. Op alle fronten scoort ZINiN dus ver bovengemiddeld. Dat is niet alleen een cijfermatige analyse maar je ziet ook terug in wat men doet. Men kent een zeer fijnmazig spreidingsbeleid met vijf vestigingen en komt zo ook in de kleine dorpen. Er wordt veel gedaan in het Taalhuis en er is een actief beleid met scholen. De koppeling met het theater komt tot uitdrukking in een mooie set lezingen. Een mooi programma is ook Breinreis, waarbij voor een breed aantal vaardigheden cursussen worden aangeboden.  Deze eerste plek is een groot compliment voor het team van ZINiN en het succes is denk ik dan ook vooral te danken aan het feit dat zoveel verschillende kwaliteiten in dit team tot bloei komen. 

Rozet Arnhem, opnieuw tweede

Vorig jaar tweede, dit jaar tweede. Misschien stiekem gehoopt om door de kunnen naar de eerste plek door het wegvallen van Stadskanaal. Maar laten we eerlijk wezen: als Vitesse twee jaar achter elkaar tweede zou worden in de Eredivisie dan zou het elftal op een open kar door het centrum worden gereden en toegejuicht. En eigenlijk is dat de prestatie die het team van Rozet levert. Men prolongeert op een zeer hoog niveau en geeft alle moderne bibliotheekfuncties de volle ruimte. Ook Rozet is net als ZINiN een gecombineerde instelling en ook dat begint meer en meer zijn vruchten af te werpen. Van de drie instellingen in de top-3 is Rozet denk ik het verst in de ontwikkeling naar een instelling  met een programma voor een Leven Lang Ontwikkelen. Het is met recht een springplank voor iedere burger om zich te ontwikkelen. 

Nijkerk, opnieuw derde

De immer optimistische directeur van de Bibliotheek van Nijkerk, Roel Zuidhof,  zwaait al flink wat jaren de scepter in deze bibliotheek. En stap voor stap bouwt hij, met veruit de minste middelen van deze de top-3, aan een  moderne bibliotheek. De bibliotheek zet zwaar in op allerlei programma's en de bibliotheek is met recht een bruisend hart. Men heeft een slimme samenwerking met andere Veluwse bibliotheken als het gaat om onderwijs, collectie en marketing. Deze bibliotheek combineert slim de snelheid van een kleine organisatie met samenwerking met andere bibliotheken om specialistische functies goed in te vullen. Deze bibliotheek is een netwerkorganisatie in optima forma.

Eervolle vermeldingen

Naast de top-3 is er nog wel een lijstje eervolle vermeldingen. Voor CODA Apeldoorn bijvoorbeeld die op nummer vier binnen komt. CODA scoorde dit jaar aanmerkelijk beter op activiteiten. Zoveel beter zelfs dat ik vermoed dat men anders of beter is gaan registreren. Wat overigens niets wegneemt aan de prestatie want die is er gewoon. Eigenlijk had CODA dus waarschijnlijk al eerder in deze lijst moeten staan.

Eervolle vermeldingen ook voor Hengelo, Eemland, Salland en Drachten die zich ondanks binnenstormende bibliotheken goed weten te handhaven in de top van deze lijst. Dat betekent dat deze bibliotheken zich toch elk jaar weten te verbeteren.

Bibliotheekwerk in Oost-Nederland

Een top-3 in het oosten van het land is natuurlijk mooi. Enig chauvinisme is mij natuurlijk ook niet vreemd. Vorig jaar waren er tien bibliotheken uit Overijssel en Gelderland in de top-20 en dit jaar  zijn het er zelfs elf. Het is mooi om daar met Rijnbrink aan bij te dragen.

Volgend jaar naar verwachting geen Best Presterende Bibliotheek

Een goede lijst staat of valt met goede gegevens. Ik constateer dat ook dit jaar bibliotheken er weer in geslaagd zijn om die gegevens te verbeteren. Complimenten, want wie de vragenlijst ziet, zakt de moed soms al in de schoenen voor het invullen. 

Iedereen snapt dat 2020 een bijzonder jaar is. Bibliotheken zijn meerdere keren gesloten en de dienstverlening was in fysieke zin behoorlijk gemankeerd. Natuurlijk leverde dat creatieve ideeën op en daar heb ik het afgelopen jaar ook verslag van gedaan. Maar in harde bedrijfscijfers zullen we zien dat bezoekersaantallen en uitleningen waarschijnlijk zo'n 30% lager zullen liggen dan dit jaar. Met die cijfers lijkt het me niet handig om een Best Presterende Bibliotheek te berekenen. Ik zal er ongetwijfeld  nog wel schrijven over de cijfers maar een vergelijking lijkt me niet eerlijk. Maar interessant gaan die cijfers zeker worden. En het voordeel: iedereen in deze top-20 houdt twee jaar zijn positie!

Met die gedachte sluiten we maar af. Het was me weer een genoegen de lijstjes te maken. Ik hoop dat het weer wat inzicht heeft gegeven en vooral ook veel trots. Trots op al die harde werkers in het bibliotheekwerk die elke dag helpen om Nederland slimmer, creatiever en vaardiger te maken. 

Mijn felicitaties aan Nijverdal, Arnhem, Nijkerk en al die andere bibliotheken. Voor nu dank voor het volgen, fijne dagen en blijf gezond!

 ---------

Voor wie de vorige artikelen nog eens na wil lezen:

Deel 1 De top-15 bezoekers 

Deel 2 De top-15 meeste leden

Deel 3 De top-15 meeste activiteiten

Deel 4 De top-15 meeste uitleningen

---------

Voor wie contact met mij wil zoeken naar aanleiding van deze cijfers: mijn contactgegevens vind je in mijn LinkedIn-profiel of stuur mij daar een contactverzoek.