zondag 17 oktober 2021

Basisvaardigheden in coronatijd: meebuigen met wat wél kan


Eind september publiceerde de Koninklijke Bibliotheek een nieuwe onderzoeksrapportage over Basisvaardigheden. Deze rapportage verschijnt elk jaar maar dit jaar was hij extra interessant omdat deze nu ook de uitkomsten over 2020, het eerste coronajaar, omvatte. Wat zien we daarin en welke conclusie kunnen we trekken? 

Dat het coronavirus effect heeft gehad op het bibliotheekwerk hoef ik niemand uit te leggen. We zijn lange tijd dicht geweest en toen we weer open mochten, was het vaak met beperkingen. Veel bibliotheken geven in het onderzoek dan ook aan dat bibliotheken minder konden doen. 74% van de bibliotheken gaf aan minder aan digitale vaardigheden te kunnen hebben doen en 54% gaf aan minder aanbod te hebben gehad op het gebied van taal. 

Ook het aantal locaties waar fysiek een cursus Klik en Tik of Digisterker kon worden gegeven liep voor het eerst in vele jaren terug. 

Alternatieven

Toch lieten bibliotheken zich geenzins uit het veld slaan. Ook is onderzocht in welke mate bibliotheken overgingen tot alternatieven. 

Naast het feit dat bijna alle bibliotheken meer informatie via hun website of nieuwsbrief gaven, bijvoorbeeld over digitale alternatieven, organiseerde ongeveer tweederde van alle bibliotheken een telefonisch spreekuur en de helft van de bibliotheken maakte een afspraak voor individuele hulp. Iets minder dan de helft zette het taalhuis om naar een online variant en een derde van de bibliotheken ging taalwandelingen maken. Bibliotheken waren uiterst creatief in het vinden van allerlei alternatieven. Hetgeen niet wil zeggen dat het allemaal vanzelf ging, ik kan me herinneren dat we allemaal plotseling op zoek waren naar de juiste tool voor video-overleg. 

Vrijwilligers en professionele inzet

De onderzoeksrapportage geeft ook aan dat het aantal vrijwilligers in 2020 door corona tijdelijk terugliep. In 2019 werd bij 98% van de bibliotheken gewerkt met vrijwilligers voor programma's rond basisvaardigheden terwijl dit in 2020 92% was. Dit werd gecompenseerd door de inzet van frontofficemedewerkers. In 2019 zette 32% van de bibliotheken frontofficemedewerkers in voor deze taken en in 2020 was dit 54%. Door de sluiting van bibliotheken zal een deel van de formatie dus (deels tijdelijk) verschoven zijn. Het aantal fte dat ingezet wordt voor basisvaardigheden is sinds 2016 gestegen van 99 fte naar 227 fte in 2020. Voor de goede orde, in 2020 waren er in het hele bibliotheekwerk, xxxx betaalde formatieplaatsen. Helaas ontbreekt in het onderzoeksrapport een staatje per jaar van deze gegevens, dat is iets voor de volgende rapportage. 

Financiering

Zo'n staatje door de tijd geeft het onderzoeksrapport wel als het gaat om de financiering. Daarin kun je zien dat basisvaardigheden bijna 90% een structurele financiering kent. Dit betekent dat ze ook steeds vaker onderdeel zijn van de prestatieafspraken tussen gemeente en bibliotheek. Het incidentele budget is gedaald. In 2018 kende nog 62% van de bibliotheken een vorm van incidentele financiering en in 2020 was dit nog maar 34%. 

Waar het om gaat: impact...


2020 was een bijzonder jaar en 2021 zal dat ook zeker nog zijn. Bibliotheken moesten andere wegen vinden om toch hun resultaten te halen. En die resultaten laten zich uitdrukken in individuele burgers die beter in staat zijn zich te redden in deze samenleving. 2020 heeft ons laten zien hoe belangrijk het is dat je je digitaal kunt redden. En daarom ben ik ook zo blij met bijgaande staatje. Dat gaat namelijk over wat cursisten zeggen over de cursus Klik en Tik en wat het voor hen betekent. Zo'n 700 cursisten zijn voor en na de cursus bevraagd op wat ze kunnen op hun computer. Men werd vaardiger in het omgaan met de muis, het typen van tekst, het sturen van een e-mail en het zoeken van informatie op internet. Voor u en ik misschien de gewoonste zaak maar voor grote groepen nog een geheime wereld. Ik ben blij dat ik in de sector werk waarbij we die mooie bijdrage kunnen leveren. 

Werk aan de winkel!

Hulde voor de onderzoekers van de Koninklijke Bibliotheek die weer een puik rapportje afleverden en voor ons nog een hoop werk aan de winkel. Want toen de coronapas werd ingevoerd werd duidelijk dat er grote groepen waren die zich tot nu hadden gered zonder DigiD. Door anderen te machtigen voor belastingaangifte bijvoorbeeld, of door altijd naar een balie te gaan of door gewoon niet iets te doen waar je een DigiD voor nodig had. Het toont aan dat bibliotheken nog veel te doen hebben rond basisvaardigheden en een grote en goede rol kunnen spelen om burgers op weg te helpen. Sommige delen van onze samenleving zijn veel minder digitaal vaardig dan de overheid ons graag voorspiegelt. Een goede investering in bijvoorbeeld Informatiepunten Digitale Overheid blijft voorlopig dus een bittere noodzaak. 

zondag 10 oktober 2021

De minister stuurde een briefje: nooit meer jeugdcontributie!


Inmiddels demissionair minister Van Engelshoven zal niet gedacht hebben dat ze dit briefje nog naar de Tweede Kamer zou sturen. Maar de formatie duurt lang en sommige zaken kunnen dan toch niet meer wachten en zijn niet discutabel. En ach, je bent aan het eind van je termijn en nieuw geld voor bibliotheekwerk is er (nog) niet. Tja, wat voor briefje stuur je dan? Nou, het briefje over de 'Monitor Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen'.  En hoewel de minister dan wellicht bijna aan het eind is van haar periode, weet ze met haar beperkte middelen toch nog een punt te maken. Lees maar mee.

Weg met de jeugdcontributie!

Het meest kenmerkende dat de minister in haar brief aan de Kamer schrijft is dat het afgelopen is met de jeugdcontributie. Begin 2019, nu twee jaar geleden publiceerde ik bovenstaande landkaartje. Dat kaartje gaat over 2017. 17 van 149 bibliotheekstichtingen had toen nog een vorm van jeugdcontributie. Toch nog ruim 10% van de bibliotheken. Vaak ging het dan om jeugdcontributie vanaf 14 of 15 jaar. Een soort aanloopje naar de 'echte' contributie' en vaak ingegeven door bezuinigingen in het verleden. 

De minister schrijft hierover in haar brief: 

'Een aantal gemeenten maakt gebruik van de mogelijkheid jeugdcontributie te vragen. In 2019 betrof het 12 bibliotheekorganisaties in 26 gemeenten. Eind 2020 was dit gedaald naar 9 bibliotheekorganisaties in 13 gemeenten en begin 2021 naar 8 bibliotheekorganisaties in 12 gemeenten. Bibliotheken die jeugdcontributie heffen, hebben een lager bereik onder de jeugd dan bibliotheken die dat niet doen. Het heffen van jeugdcontributie verhoudt zich niet met de brede maatschappelijke wens en noodzaak het lezen onder de jeugd te stimuleren. De Tweede Kamer heeft bij motie Asscher/Ellemeet verzocht te onderzoeken of het mogelijk is jeugd in alle gevallen gratis toegang tot de bibliotheek te geven.  Ik ga er conform deze motie voor zorgen dat de jeugd in de toekomst altijd gratis toegang heeft tot de openbare bibliotheek, inclusief de digitale bibliotheek. De uitzonderingsmogelijkheid in de Wsob ten aanzien van heffen van een tarief voor de jeugd, komt te vervallen. Artikel 13 van de Wsob (Contributievrijstelling jeugd openbare bibliotheken) zal hiervoor worden gewijzigd. De wetswijziging zal naar verwachting in de loop van 2022 ingaan. Gemeenten waar in 2021 nog sprake was van jeugdcontributie zullen hiervoor de komende twee jaar worden gecompenseerd.'

Het was dus al dalend en ze maakt er een eind aan. Je kunt het klein bier noemen maar het zijn nog altijd acht van de inmiddels 140 bibliotheekstichtingen. Vaak bibliotheken die het al lang op hun lijstje hadden staan om het af te schaffen. Als ik er snel door heen kijk, gaat het dan om Haarlemmermeer,  Delft, Oost-Achterhoek, Huizen-Laren-Blaricum, Westland, Wageningen, Veldhoven en Nijkerk. 

De échte winst: jeugdcontributie kan niet meer worden ingevoerd

Mooi voor die plaatsen maar de echte winst is niet dat nu ook in die laatste twaalf gemeenten de jeugdcontributie wordt afgeschaft. Nee, de echte winst zit ergens anders. En dat is dat jeugdcontributie nergens meer kan worden ingevoerd. Niet bij de volgende bezuinigingsronde en ook niet bij de ronde die daarna komt. Het wordt wettelijk verankerd en dat is bijzonder want hiermee is het één van de zeer concrete punten waaraan een bibliotheek moet voldoen als deze deel wil nemen in het stelsel. De gemeenteraad heeft er niks meer over te zeggen en de minister dwingt het af. Deze deur gaat op slot en gaat niet meer open.

Opmaatjes voor een vervolg: bereikbaarheid en convenant, leenrecht en digitale bibliotheek 

Wie verder door de brief heen leest, ziet dat de minister al een opmaat maakt voor haar opvolger mocht het komen tot extra investeringen in het bibliotheekwerk. 

De eerste opmaat is het landelijk convenant en de bereikbaarheid. Aan het eind van de brief geeft de minister aan dat het convenant goed richting geeft aan de drie maatschappelijke opgaven - een geletterde samenleving, digitale inclusie en een leven lang ontwikkelen - maar dat er ook zorgen zijn. Zorgen over fysieke bereikbaarheid met name voor kinderen en jongeren. Wijken met grote maatschappelijke opgaven worden hier nog speciaal genoemd. Als je dit als opmaatje ziet, betekent dit extra geld voor de maatschappelijke opgaven met extra aandacht voor een goed dekkend netwerk van vestigingen. En kijk dan aanvullend nog even naar de financiering van de InformatiePunten Digitale Overheid die via Binnenlandse Zaken een bijdrage krijgen.

Daarnaast wordt aangegeven dat de stijging van het gebruik van de digitale bibliotheken door Corona wellicht van blijvende aard is en dat hier dan ook extra investeringen nodig zijn. Dat is een opmaatje om te zeggen dat als er extra geld komt, ook hier wat naar toe moet.

En tot slot spant de minister zich in voor het leenrecht rond de Bibliotheek op school. Een bijzonder lastig item waarin sympathie voor kinderboekauteurs en de lastige financiële positie voor bibliotheken door elkaar heen lopen. En waar beide partijen zeggen het recht aan hun kant te hebben. Terwijl beiden weten dat ze elkaar nodig hebben om verder te kunnen. Dat  hier een keer iets moet gebeuren is evident.  De minister lijkt te hinten op een oplossing die past bij de ambitie van het leesoffensief. Maar om dat een echt 'offensief' te maken is ook meer nodig dan de beperkte middelen dan die tot nu beschikbaar zijn gesteld. Verder groeien met de Bibliotheek op school  naar leesplezier op elke school en dan gelijk het leenrecht regelen lijkt mij (nog steeds) de beste oplossing. Verbind vergroting van maatschappelijk nut aan een beter klimaat voor kinderboekenauteurs.

Punt gemaakt en door!

U ziet, de ambtenaren hebben de minister weer knap verder geholpen. Ze hebben ingezet op de jeugdcontributie en dat punt binnen gehaald en de loper is uitgelegd voor een vervolg. Dat is wat u naar mijn mening tussen de regels door kunt lezen. Alle signalen dus nog steeds op groen om samen verder te bouwen aan een netwerk voor een Leven Lang Ontwikkelen!

donderdag 30 september 2021

Dag Tineke, dag grande dame van het bibliotheekwerk


Op deze plek heb ik al vele collega's uitgewuifd die met pensioen gingen. Allemaal bijzondere mensen. Maar deze week vertrekt voor mij toch wel een heel speciaal iemand. De collega waar ik in de afgelopen jaren het meest mee samenwerkte: Tineke van Ham.  En ze is één van de collega's waar ik het meest van geleerd heb. 

Bouwen aan de fundamenten van het bibliotheekwerk
Tineke van Ham, werkte de afgelopen elf jaar als bestuurder van Rijnbrink. En ze bouwde stevig aan de fundamenten het bibliotheekwerk. Haar adagium was altijd 'samenspel' en ze had de term 'netwerkorganisatie' al bedacht voordat die was uitgevonden. Voor de bibliotheken in Gelderland introduceerde ze bijvoorbeeld een vorm van netwerkondersteuning die veel lokaler gekleurd kon worden en waar ondersteuning voor individuele bibliotheken werd geplaatst binnen een gezamenlijke agenda. Belangen van provincie en lokale bibliotheken kwamen zo in lijn te liggen met elkaar. In Overijssel startte ze dit jaar nog samen met de gedeputeerde een gesprek met alle gemeenten en provincie over investeringen in bibliotheekwerk zodat gemeenten en provincie samen investeren. Dat is overigens een traject dat ze nog wel kon voorbereiden maar niet meer helemaal zelf kan afmaken.

Samenwerken, samenwerken, samenwerken
Haar grootste verdienste is misschien wel de samenwerking tussen de provinciale ondersteuningsintellingen (POI's) in de SPN (samenwerkende POI's Nederland). Volgens mij is ze gedurende haar hele tijd bij Rijnbrink hiervan voorzitter geweest. In de beginperiode werd er een samenwerking met Bibliotheek.nl gestart op het vlak van de digitale bibliotheek en later werden er landelijke teams gestart voor Bibliotheek op School en Basisvaardigheden. Ondertussen werden provinciale ondersteuningsinstellingen verankerd in de in 2015 ingevoerde bibliotheekwet. VOB, KB en SPN vormden met elkaar het netwerkoverleg dat aan de basis stond van het in 2020 afgesloten landelijk convenant dat daarna werd uitgewerkt in de netwerkagenda. 

U ziet, zo alles bij elkaar heeft ze nogal betekend in de loop van de bibliotheekgeschiedenis. En passant fuseerde ze overigens de drie bedrijven die Rijnbrink vormden tot één bedrijf en tot slot werd er in 2019 ook nog een gezamenlijke huisvesting geopend. Ga er maar aan staan.

Tot zover de feiten.  

Zelf het voorbeeld van een Leven Lang Ontwikkelen
Als persoon legde ze een tomeloze energie aan de dag. Ze had een agenda om gek van te worden en de meeste overleggen die daar in stonden moest ze ook nog een zelf voorzitten. En toch kreeg ik altijd snel antwoord op alle mails die ik haar stuurde. Ze acteerde als netwerkpartner tussen vele partijen, en hoorde de vele stemmen die gehoord moesten worden, ook als ze zich lieten horen als het even niet uit kwam. Elke stem wist ze wel weer een plek te geven. Als ik u vertel dat het haar dan ook nog lukte om doordeweeks af en toe een dag op de kleinkinderen te passen, dan snapt u dat zij elf jaar topsport heeft bedreven. Daar sta ik met bewondering naar te kijken. 

Maar elke vorm van topsport is ook roofbouw. En dat houd je alleen vol als je het als een missie ziet, die je wilt volbrengen. Haar drive zat hem in een Leven Lang Ontwikkelen. Dat gold voor haarzelf, voor haar collega's bij Rijnbrink maar ook voor het netwerk van bibliotheken waar ze zich voor inzette. Ze zag het als taak om een netwerk te maken waarmee inwoners van onze provincies slimmer, creatiever en vaardiger konden worden. En van die missie was haar eigen carrière de afspiegeling: van bibliotheekmedewerker tot bestuurder van een groot bibliotheekbedrijf. Nog twee maanden voor haar afscheid volgde ze een training. En toen ze terugkwam zei ze: 'die training had ik twee jaar eerder moeten doen!' Altijd gericht op ontwikkeling.

Ze wilde het woord 'pensioen' om die reden volgens mij ook niet uitspreken. Bang dat 'pensioen' het einde van jezelf ontwikkelen betekende.  Ze had het altijd over een volgende fase. Een fase waar ook weer wat te leren en te ontwikkelen valt. 

Dag grande dame van het bibliotheekwerk
Tja, en dat laat ik nog buiten beschouwing dat ze ook nog altijd interesse had in de personen om haar heen en wat ze ook buiten hun werk meemaakten. Ze had oog voor de mens en niet alleen voor de collega. Het was ontzettend dankbaar om voor haar te werken want ze kon oprecht genieten van hoe ze werd ondersteund. En dat liet ze ook blijken. 

U merkt, ik kan nog wel even doorgaan over haar. Maar de strekking lijkt me al meer dan duidelijk. 

We nemen afscheid van de grande dame van het bibliotheekwerk. En ik maak een hele diepe buiging. Tineke, het ga je goed!

zondag 26 september 2021

Over knuffelen, klinkende glazen en bibliotheekkanjers : Bibliotheken in Crisistijd deel 25

Deel 25 alweer van Bibliotheken in Crisistijd.  En we zijn op een bijzonder punt gekomen. Op 25 september werd tal van crisismaatregelen losgelaten waaronder de bijzondere 1,5 metermaatregel. Wel moet je in de binnenhoreca en bij tal van evenementen nu je Coronacheckapp laten zien. Wat doet dat met ons en wat doen bibliotheken en waarom ben ik trots? Ik neem u weer even mee.

Tijdens mijn hardlooprondje gisteren zag ik twee tuinfeesten waar de mensen met de beentjes eruit hingen. Er werd schouders geslagen, met zat boven op elkaar, er werd geknuffeld en de glazen klonken. Oh, dacht ik, toen ik er langs rende, zo snel gaat het dus... En dat je dan bij je zelf merkt dat je eigen hoofd die nieuwe regels nog niet zo snel kan verwerken. Het wordt een tijd waarbij verschillende mensen, verschillende snelheden zullen hebben. Van mensen die weer vol naar kantoor willen en het liefst dicht op elkaar tot mensen die nog lange tijd voorzichtig zullen blijven. Toch kijk ik er wel met enig optimisme naar, de besmettingscijfers zijn ook met recente versoepelingen langzaam gedaald. Aan de andere kant, we weten ook wat er gebeurde met de 'discopiek' en hoe we weer terug moesten. Het blijft dansen en meebewegen met het virus.

Bijzondere status van bibliotheken

Bibliotheken hebben het in vergelijking met ander culturele instellingen opnieuw een ruimer beleid. Er is geen Coronatoegangsbewijs nodig voor alles wat onder de doorstroom- en verblijfsfunctie valt.  Daaronder vallen bijna alle functies, ook lezingen en cursussen. Wel moet je in de horeca dezelfde regels hanteren als in reguliere horeca, dus daar is een check wel nodig. En er is een klein raar regeltje dat je voor film- en theatervoorstellingen ook de check moet doen. Dat levert natuurlijk een klein grijs gebied op tussen lezingen en theater maar volgens mij kom je daar met enig gezond verstand ook wel weer uit. 

De VOB heeft overigens weer een update gedaan van de veelgestelde vragen en daar worden alle vragen beantwoord.

Corona-checkapp en Coronapas

Ondertussen zag je bij veel bibliotheken al dat zij een groeiende ondersteuning boden bij vragen over de Corona-checkapp. Voor sommige inwoners zal dat ook weer een reden zijn geweest om een Digid aan te vragen en dus wellicht ook nog een cursus Digisterker te gaan doen. Een dienstverlening die eigenlijk geruisloos en volledig natuurlijk werd opgepakt. 

Ondertussen kwam er wel wat kritiek op het kabinet dat je alleen met een smartphone of langs digitale weg je Corona-toegangsbewijs kon krijgen. Afgelopen week werd dus bekend dat je via een papieren route een Coronapas kunt aanvragen bij de overheid. De aanvraagformulieren kun je vanaf volgende week krijgen bij bibliotheken en gemeentehuizen. Dat bibliotheken daar genoemd worden hebben we te danken aan oplettendheid en ondernemerschap van Maaike Toonen en Klaas Gravesteijn van respectievelijk  de Koninklijke Bibliotheek en de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Uit de wandelgangen begreep ik wel dat Nu.nl eigenlijk te vroeg met bovenstaande bericht kwam. Want hoewel er netjes staat dat de formulieren nog moeten komen, zijn er altijd mensen die dat niet afwachten en ondertussen al met het artikel van Nu.nl bij de bibliotheekbalie staan. Herkenbaar? Overigens heeft de VOB een keurige toolkit klaar staan voor bibliotheken die er mee aan de slag willen.


Nadat Nu.nl had gepubliceerd, kwam er meer communicatie op gang. En opnieuw prees een minister de inzet van bibliotheken. Ditmaal minister De Jonge van Coronazaken en oja, ook nog de rest van de Volksgezondheid. We hadden natuurlijk al de aandacht van onze eigen minister van Cultuur, Van Engelshoven en ook die van staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken en de Digitale Overheid maar daar komt er dus weer eentje bij. Overigens zit onder het Linkedinbericht van de minister een mooi filmpje van de Bibliotheek Katwijk.  Monique Kromhout en haar team laten daar fantastisch zien hoe het werkt en waarom bibliotheken zo'n mooie rol spelen. Overigens: is Monique al een keer genomineerd voor de prijs van Beste Bibliotheekspecialist? Nee? Dan wordt het hoog tijd!

Trots

Al deze zaken onderstrepen opnieuw de brede maatschappelijke en educatieve functie die bibliotheken vooral als netwerk met elkaar hebben voor de samenleving. En om heel eerlijk te zijn: ik ben er ongelofelijk trots op. Want in heel Nederland zijn er heel veel 'Monque's' bezig. En soms verzucht je misschien: 'Komt dit er ook nog bij?' Aan de andere kant, het toont hoe onze functie veranderd is. Dit is niet meer werk dat erbij komt maar wordt steeds meer als onze natuurlijke rol gezien. Wat is dit toch een mooie sector. En die landelijke lobby voor extra geld mag nu toch geen probleem meer zijn, toch? Wij vaccineren immers al jaren tegen onwetendheid.

Petje af voor al die bibliotheekkanjers!

zondag 19 september 2021

Wij worden wakker uit een hele lange slaap

Wij worden wakker uit een hele lange slaap.

Sorry, dat moet ik natuurlijk even uitleggen.

Het was ondertussen al meer dan anderhalf jaar geleden dat ik bij een popconcert was geweest. Geen drommen mensen die bij de geur van verschraald bier zich laven aan tonen die over hen worden uitgestort. Een zaal van mensen die zich verbonden weet in vervoering en verbeelding. Donderdagavond was ik bij de allereerste try-out van de nieuwe voorstelling van Wende. Nog voor een zaal die geplaceerd was en daarmee maar op halve capaciteit. En met een coronapas die vlekkeloos werkte. En toch...

De zaal wordt stil. De muziek begint. Ik merk het aan mijn lichaam, er gebeurt iets raars met me. Het lijkt alsof zenuwen worden geraakt die al zolang niet meer gebruikt waren. Snaren die trilden in mijn binnenste, die al lang niet meer getrild hadden. Zintuigen waar het stof werd afgeblazen en die weer aansloegen. De doffe klap van de bassen op je lichaam. Teksten die binnenkomen en met een echo achterblijven. 

Het is alsof ik wakker word na een lange slaap. Uit een comateuze toestand en naar een gevoel van verhoogd bewustzijn. Ik checkte bij de vriendin die mee was of ik niet gek was geworden. Maar haar overkwam hetzelfde. En bij het uitlopen van de zaal mensen die tegen elkaar zeggen hoe ze dit gemist hadden.

En sinds een paar weken repeteren we weer met ons jazzorkestje. Vijftien mensen die overdag hele andere dingen doen maar in de avond samen hun podium maken. Vijftien mensen die met hun hele en halve talenten bij elkaar komen. Vijftien mensen die met hun stem, hun vingers of hun adem hun instrument beroeren. Die met niets beginnen maar door noten bij elkaar te leggen iets creëren wat niet anders kan bestaan dan met die samenwerking. Elke keer ben ik weer verwonderd door die magie van muziek. Het was na ruim een jaar stilzitten in het begin roestig en krakend maar ook hier gaat het stof er langzaam af.  En ja, zelfs uitzien naar een eerste optreden. 

Toch was niet alles weg in deze crisis. Ik ben van nature een ochtendmens. Vaak vroeg wakker. Mijn kleine genot is dan om een kop koffie te maken en in bed een boek te lezen. Hoe groot de coronacrisis ook was, zo een boek lezen in bed, kon altijd. Wat er ook woedde in de buitenwereld. Mijn slaapkamer en boek als schuilkelder en trouwe bondgenoot.

Zo lees ik op dit moment in bed over de ontberingen van Napoleon in 1812. Ik heb er al vaker boeken over gelezen maar het blijft fascineren. De oorlog waar Napoleon met 600.000 soldaten naar vertrok en er met 120.000 terugkwam. Als ik het boek pak en begin te lezen, gaat mijn verbeelding aan de slag. Ik sta zelf op het slagveld en maak ik de ontberingen mee. De kou, de honger, de dood. Een paar jaar geleden stond ik voor bovenstaande schilderij Adolphe Yvon toen ik ook een boek over deze oorlog las. Het is maarschalk Ney van het Franse leger die stand houdt bij de brug over de Berezina waar het  Franse leger bij de terugtocht op wonderbaarlijke wijze ontkomt aan volledige vernietiging door de Russen. 

De coronacrisis heeft wel wat van die veldslag van 1812. Twee grootheden: de mensheid en het virus die slag leveren. De Russen trekken zich keer op keer terug zoals wij in het begin van de crisis. We konden  niet anders dan met lockdowns en quarantaine telkens maar terrein prijsgeven. Geen handen schudden, thuis werken, geen grote bijeenkomsten, geen verenigingsleven. Geen wapens om terug te slaan. Tot er een vaccin kwam. Met horten en stoten. Met vallen en opstaan. Maar prik voor prik, winnen we langzaam weer terrein. 

Na tijden crisis plotseling het gevoel dat de cultuur weer terug is. Van het zuurstof op de IC naar het zuurstof van de cultuur. Hoe een samenleving langzaam de angst weer van zich afschudt. Met de overweldigende indruk van een popconcert. Of van zelf weer muziek maken. Een ontluikend gevoel van bevrijding. Weer ruimte voor verbeelding en schoonheid. Noem me gevoelig of kleinzielig maar het ontroert me om weer zo van de kunst en cultuur te mogen genieten. Drommen mensen, muziek, woorden, de lucht van verschraald bier en een zaal in vervoering. Pas merken hoe je het gemist had, als  je het weer meemaakt. En de dankbaarheid van de trouw van het boek, dat wat er ook gebeurde, altijd was. Laat deze herfst alsjeblieft een lente blijken.

Wij worden wakker uit een hele lange slaap.

zondag 12 september 2021

Waarom de nieuwe bibliotheek Lichtenvoorde een ode is voor kleinere bibliotheken


Afgelopen donderdag werd de nieuwe bibliotheek in Lichtenvoorde geopend. Lichtenvoorde, waar kent u dat ook al weer van? Nou, de meesten zullen het kennen van de Zwarte Cross, want die vindt in de achtertuin van dit stadje. Lichtenvoorde telt zo'n 13.000 inwoners. Een plaatsje als vele andere zou je denken. Het is ook een plaatsje dat lijkt op het plaatsje waar ik zelf opgroeide, een paar dorpen verder in de Achterhoek. Ik maakte in mijn jeugd graag gebruik van die bibliotheek. Als plek om boeken te vinden van Campert, Biesheuvel of Poe, om te lezen over geschiedenissen of om platen te lenen van U2, The Smiths of soortgelijke bands. De bibliotheek heeft me daardoor mede gevormd tot wie ik ben. Heeft die bibliotheek veel moeite voor gedaan? Ja en nee. Ja, want het is best veel werk om zo'n bibliotheek te onderhouden en nee, want ik vond zelf met mijn vrienden mijn weg in de bibliotheek. Die bibliotheek moest er vooral zijn. Tot zover de nostalgie, terug naar de werkelijkheid in Lichtenvoorde

Nuchter boerenverstand

De bibliotheek in Lichtenvoorde is één van de zeven vestigingen van de bibliotheek Oost-Achterhoek en is al maanden open maar door corona liet de officiële opening op zich wachten. De bibliotheek Oost-Achterhoek behoort al jaren tot de laagst gefinancierde bibliotheken van Nederland. Met andere woorden: veel middelen zijn er niet. Toch zijn in de afgelopen jaren bijna alle vestigingen vernieuwd. Hoe doen ze dat? Nou, vooral met nuchter boerenverstand: investeren waar het echt nodig en geen overbodige opsmuk.

En dat zien we ook terug in de bibliotheek van Lichtenvoorde, een bibliotheek die alles heeft wat je nodig hebt voor een moderne bibliotheek en die vervolgens toch nog een klein geheim kent. Maar dat verklap ik nog niet. 

De bibliotheek is gesitueerd in hartje centrum van Lichtenvoorde. Wel op een plek die in ontwikkeling is maar de bibliotheek zal daar met haar bezoekersaantallen een positieve rol bij spelen. Grappig detail is dat de straat van de bibliotheek 'De Leest' is. Eigenlijk een verwijzing naar de schoenmakers van Lichtenvoorde maar als bibliotheek kan je het toch ook anders uit leggen. 

De ruimte is mooi overzichtelijk met een volledige doorkijk door de bibliotheek door de lage kasten. Veel zit- en studiemogelijkheden en een soort nisvormige boekenhoeken die tevens als 'taalhuis' of als 'informatiepunt' kunnen dienen. Allemaal niet spannend maar heel functioneel. 

Aan de zijkant van de grote ruimte bevindt zich nog een cursuslokaal. Een mooi open lokaal dat - op het moment dat er geen cursus is - eenvoudig bij de bibliotheek betrokken kan worden en dienst kan doen als lees- of studieplek. Zie hier, een functionele moderne bibliotheek in een notendop. Alles zit erop en er is geen cent teveel aan uit gegeven.

De andere helft van het verhaal 

En toch. Dat is maar de helft van het verhaal. De gasten die de opening bijwoonden, liet men een kleine rondgang door de bibliotheek maken. En in kleine gesprekjes werd zichtbaar gemaakt wat de bibliotheek allemaal deed voor of achter de schermen. Een gesprekje met de onderwijsconsulent, een gesprekje bij het informatiepunt digitale overheid, een kleine toelichting bij het bieblab en een gesprekje met een taalmaatje. Het liet zien hoe deze ruimte gebruikt gaat worden en hoe van dagdeel tot dagdeel het karakter van een bibliotheek kan veranderen. Op het ene moment is deze bibliotheek een voorleestheater, het andere moment een taalhuis, het moment erop gewoon een stamtafel van krantenlezers en drie tellen later weer een cursuslokaal voor cursussen. 

Ze zeggen wel eens 'put your money where your mouth is'. Nou, dat is dus eigenlijk precies wat in de bibliotheek Lichtenvoorde en al die vestigingen van Oost-Achterhoek gebeurt. Er wordt geen cent teveel uitgegeven aan de inrichting, het geld zit in de programma's. Niet dat je wat kunt zeggen van die inrichting hoor, het ziet er echt keurig en functioneel uit. Maar het echte geheim zijn toch de activiteiten. Kijk maar eens op de activiteitenkalender van deze laag gefinancierde bibliotheek. En dan zie je dus dat er elke dag op meerdere plekken iets te doen is. Niet het pand maar wat er gebeurt, doet er toe. Niet de hardware maar de software. 

Nou, allemaal pluimen voor Lichtenvoorde. Is er dan niets negatiefs over te zeggen? Nou vooruit, ik had het mooi gevonden als de bibliotheek niet alleen had gezeten in de pand maar dat er nog een tweede passende organisatie bij had gezeten. Maar goed, dat moet ook maar op je pad komen en passen.

Cadeau voor het leven, je eigenontwikkeling zonder dat je het door hebt

Toen ik zelf klein was in de Achterhoek vormde de bibliotheek mij door er te zijn met een collectie.  Nu is die bibliotheek getransformeerd tot een platform van activiteiten. Activiteiten die georganiseerd worden door bibliotheek maar die evenzeer spontaan ontstaan doordat scholieren er gaan studeren of doorat mensen een praatje met elkaar maken. De vorm van de bibliotheek  is anders maar de inhoud is ongewijzigd. En nog steeds vormt die bibliotheek mensen. En nog steeds geeft die bibliotheek bezoekers, soms zonder dat ze het door hebben, iets mee waar ze hun hele leven plezier van hebben: hun eigen ontwikkeling. 

En om eerlijk te zijn, ook Lichtenvoorde is hier niet uniek in. Het is te danken aan al die bibliotheekdirecteuren en hun teams die knokken om met die o zo beperkte middelen ook in de kleinere plaatsen dit wonder van ontwikkeling te laten plaats vinden. En dat is waarom ik zo ontzettend houd van dit soort bibliotheken. 

Hup Lichtenvoorde!

zondag 5 september 2021

Van een Bibliotheekwet naar een wet op Leven Lang Ontwikkelen?


 In Nederland geven we een slordige € 30 miljard uit aan regulier onderwijs. Zo'n € 12,5 miljard aan de basisscholen, zo'n € 10 miljard voor de scholen van voorgezet onderwijs en zo'n € 5,5 miljard voor het hoger onderwijs en tot slot bijna een soortgelijk bedrag aan studiefinanciering. Zet dat eens af tegen de investering in bibliotheken, zo'n € 0,4 miljard of de investeringen in volwasseneducatie, let op: dat is volgens de minister zelf € 0,06 miljard. Eén ding is direct duidelijk: wie niet gelijk als kind zorgt dat ie goed is opgeleid, heeft in Nederland in de loop van zijn leven het nakijken. We zijn als land van harte bereid om je als kind goed op te leiden maar daarna moet je vooral jezelf redden. 

Het is daarom interessant om het rapport 'Noodzaak van volwasseneducatie voor iedereen' eens te lezen. Het rapport ging naar de kamer net voor mijn vakantie.  Het is geschreven door Maurice de Greef en Mieke de Haan, beide van de leerstoel Volwasseneducatie van de Vrije Universiteit Brussel en Marieke Brugman van de Nederlandse tak van de Unesco. Bibliotheken kennen de Volwasseneducatie vooral van de zogeheten WEB-gelden waarbij in arbeidsmarktregio's tot inzet van onder andere taalhuizen wordt gekomen. Het is een complexe regeling met weinig beleidsvrijheid en inderdaad, hele beperkte middelen.

In het rapport vergelijken de schrijvers de investeringen van Nederland met andere landen in Europa. Wat denkt u, staat Nederland op 'pole position' om maar eens in de racetermen te blijven?

Nederland is maar een matige middenmoter in dit tabelletje. Enerzijds valt de grote variatie op maar ook dat er in deze lijst niet heel veel lijn is. Hoewel Scandinavische landen echt bovenaan staan, zoals verwacht, doen ook landen als Malta en Polen het goed. Ook de variatie is groot, een paar landen die tientjes per inwoner uitgeven en veel landen die met een paar euro's of dubbeltjes aan komen zetten.

Lobby van bibliotheken
Ondertussen zetten bibliotheken in op extra middelen in de formatie. De inzet van de VOB is € 95 miljoen extra. Het lijken me hele noodzakelijke middelen. De formatie schiet echter nog niet echt op en wie kijkt naar de opgaven die we zowel als bibliotheken als met volwasseneducatie hebben, ziet dat we met deze middelen natuurlijk nog maar in de schaduw staan van de bedragen die aan formeel onderwijs worden uitgegeven. En dat is eigenlijk raar. Iedereen is het erover eens dat als je nu van het MBO, HBO of universiteit af komt, je echt nog niet klaar bent met leren. We hebben de mond vol van een Leven Lang Ontwikkelen. Het rapport over Volwasseneducatie stelt eigenlijk dat met de bedragen die nu op tafel liggen, het eigenlijk nog niet eens mogelijk is om een fatsoenlijke infrastructuur op te zetten. Dat hadden u en ik in de praktijk natuurlijk ook al vastgesteld. Alle gelden moeten vooral programmatisch en met zeer beperkte beleidsvrijheid worden ingezet. De financiering van Taalhuizen is geen vetpot en wordt met inzet van vrijwilligers, die ik een zeer warm hart toedraag, overeind gehouden.  

Van bibliotheekwet naar Wet voor Leven Lang Ontwikkelen
Maar denk eens verder: zouden we in Nederland niet een infrastructuur moeten hebben voor een Leven Lang Ontwikkelen? Een platform in elke gemeente waar je een breed scala aan cursussen, workshops, online trainingen en studieboeken kunt gebruiken? Waar burgers en professionals elkaar verder helpen. 

Op onderdelen bouwen we die nu in Nederland: taalhuizen, volksuniversiteiten en informatiepunten digitale overheid. Maar het is heel beperkt naar inhoud en financiële middelen. Volgens mij mag en moet het breder: van taal, tot techniek, tot kunst en cultuur. In elke plaats een infrastructuur waar iedereen kan aankloppen om zichzelf te ontwikkelen. In samenwerking met lokale partners en burgers. De 'community university' of 'Universteit van de straat'. Voor mij is het een ontwikkelperspectief dat nog verder reikt dan de maatschappelijk-educatieve bibliotheek. 

Ik zou zeggen: kop nu die lobby in voor de € 95 miljoen voor bibliotheken. Het is noodzakelijk alleen al voor onze basistaken. Maar durf ook verder te kijken. Laten we gaan bouwen aan een wenkend perspectief waarbij we ooit van een bibliotheekwet naar een wet voor Leven Lang Ontwikkelen gaan. Want ten diepste hebben we in Nederland geen behoefte aan een bibliotheek die voldoet aan vijf functies maar een een infrastructuur waarmee elke Nederlander in elke situatie zichzelf kan ontwikkelen. Niet alleen een infrastructuur tot en met de universiteit maar ook voor al die jaren die daarna nog volgen.  

Op naar een wet voor Leven Lang Ontwikkelen!

zondag 29 augustus 2021

Hoe drie 15-jarige jongens in de Achterhoek zichzelf ontdekken

Nou, de vakantie loopt op zijn eind, ik ben al weer begonnen maar ga u nog even niet lastig vallen met bibliotheekzaken. Ik diep nog eens een geschiedenis op uit mijn eigen archief. Een verhaal met een lach en diepere ondergrond. Een verhaal over de vleesgeworden Titaantjes van Nescio: 'Jongens waren we—maar aardige jongens. Al zeg ik 't zelf. We zijn nu veel wijzer, stakkerig wijs zijn we'. Lees maar mee. 

Het was 1986. Ik was 15 en op dat moment moet ik dus in de 3e of de 4e van de HAVO hebben gezeten. Ik weet niet hoe het begonnen is maar samen met mijn vrienden Marco en Eric-Jan zijn we begonnen met muziek maken. Een bandje moest het worden. Het werd 'Volk uit Neede' dat consequent werd afgekort met VUN waarbij de N gespiegeld geschreven moest worden.

We werden niet gehinderd door al te veel muzikale vaardigheden. Eric-Jan en ik hadden allebei wel op een muziekschool gezeten maar daar dat was niet het soort kennis dat we zochten. Ook instrumenten hadden we eigenlijk niet. Hoewel, Eric-Jan had een oude gitaar waar zeker een paar snaren van ontbraken en die hij als een soort bas gebruikte. Ik gebruikte de mandoline van mijn moeder waar ze nooit meer op speelde. Marco zou drummen, maar we hadden ook geen drumstel. Het werd een bamboeblok en een plastic jerrycan. Hij had overigens wel echte drumsticks waar hij erg trots op was.

En daarmee kon ons feest kon beginnen. We repeteerden op mijn slaapkamer en na een tijdje hadden we een heuse demo - lees een cassettebandje van zeven minuten - bij elkaar met een paar nummers. Het cassettebandje circuleerde onder vrienden en bekenden. De demo was de opmaat naar het cassettebandje 'Navratilova wil een baby'. Die kon je voor fl. 5,- bij ons bestellen. 

Qua stijl keken we af van pretpunk, punk of psychobilly maar ik kan me voorstellen dat als u naar de nummers luistert denkt: welke stijl? Want muzikaal-technisch stelde het natuurlijk weinig voor. De inhoud was soms lachwekkend zoals bij 'Wekker' maar vaak ook maatschappijkritisch. Het grootste feestnummer op dat vlak van 'Fuck Ruding'. Dat was het nummer dat vrienden ook het meest waardeerden. En zoals je kunt horen in het nummer zat er niet zo heel veel argumentatie of nuance in. 

In een blogpost van 2018  schreef ik al eens over dit bandje, toen omdat ik de foto's terugvond die we maakten. Onze foto's waren beter dan de kwaliteit van de muziek durf ik wel te stellen. En nu vond ik dus ook de muziek weer terug en zag ik kan het te digitaliseren en samen te voegen met de foto's. Met deze blogpost ga ik meer mensen bereiken dan we als 15-jarigen in de jaren '80 ooit konden. Hadden we nu dit bandje gehad dan hadden we ongetwijfeld de sociale media gebruikt. 

Ik betwijfel of we ooit hebben opgetreden. Er is sprake van geweest dat we zouden optreden op het eindexamenfeest maar volgens mij is dat niet doorgegaan. Maar mijn geheugen laat me hier in de steek. 

Het is voor mij een dierbare herinnering aan een groepje jongens, diep in de Achterhoek, die zichzelf ontdekt en daar uitdrukking aan geeft. Misschien wel mijn meest dierbare jeugdherinnering. Het gaat over meer willen dan kunnen maar aan bravoure geen gebrek. Naarmate je ouder wordt krijgt de wereld meer nuance en meer grijstinten maar om eerlijk te zijn: de jongens zijn nooit verdwenen. En dat is maar goed ook. Have VUN!

Voor de liefhebbers, op YouTube staan ook nog 'Instrumentaeltje' en 't Is mooi weer'. 

zondag 18 juli 2021

Wat leest u deze zomer? Acht tips van uw bibliothecaris


De vakantie is voor velen een tijd om - eindelijk - eens te lezen. Maar wat gaat u lezen? Ik geef u acht tips uit mijn eigen boekenkast. Niet allemaal even nieuw maar allemaal boeken waar geen wachtlijst meer op zit bij de bibliotheek.... Mijn smaak: historische en waargebeurde verhalen. Het liefst een geschiedenis die wat onbekender is en  het verdient om aan het licht te komen. Verhalen die vaak beter zijn dan het script van de beste Netflixserie. En aangezien u zelf voorzicht moet zijn met reizen naar het buitenland, bieden onderstaande boeken meer dan u zelf mee kunt maken. 

Veel leesplezier!

Tip 1: Stasiland van Anna Funder

Anna Funder tekende verhalen op van mensen uit de voormalige DDR. Ze sprak zowel dissidenten als oud-medewerkers van de Stasi, de toenmalige geheime dienst. Je wordt meegenomen in de geraffineerde volksterreur en hoe 'gewone' burgers hiermee omgingen. Je mond valt open bij gesprekken met de de oud-Stasi-medewerker die nog heilig gelooft in het reeds lang verdwenen systeem en die gelooft in een wederopstanding van de onderdrukte heilstaat.

Als je dit boekt interessant vond moet je als opvolger 'Veertig herfsten' van Nina Wilner lezen, een geschiedenis van vijf generaties vrouwen uit de DDR. Van het begin van de DDR tot na de val.

Klik hier om Stasiland te lenen

Klik hier om Veertig herfsten te lenen

Tip 2: Batavia van Peter Fitzsimons

In 1629 voer het VOC-schip de Batavia naar Nederlands-Indië. Het kwam nooit meer terug. Het schip verging voor de kust van Australië en alle opvarenden strandden op een rif. Veel van het schip wordt gered waardoor. Er is veel eten maar er zijn ook veel mondden te voeden. De ruwe scheepsbemanning grijpt zijn kans en muit. Kapitein Pelsaert gebruikt de laatste sloep om met een aantal mannen van Australië naar Nederlands-Indië te roeien in een bizarre poging om hulp te halen. De roversbende die bij de Batavia achterblijft, verbrast de lading en terroriseert eenieder die probeert deze roversbende tegen te houden. De geschiedenis kent een zinderend slot en het had weinig gescheeld of deze geschiedenis was nooit bewaard gebleven. 

Als dit boek nou is uitgeleend kun je ook 'De ondergang van de Batavia' van Mike Dash lezen. Mike Dash heeft meer archiefonderzoek gedaan en kleurt meer feiten in van de mensen aan boord. Maar is daardoor soms ook een beetje taaier en zeker dikker. En dat terwijl het boek van Fitzsimons als 454 pagina's telt vol spanning en sensatie.

Klik hier om Batavia te lenen

Tip 3: Joséphine van Kate Williams

Terwijl de mannen hun macht vaak ontlenen aan spierballen en wapens, zo ontlenen de vrouwen uit de geschiedenis hun macht vaak aan zachtheid. Dat is de overtuiging van Kate Williams,  zij schreef een fenomenaal boek over Joséphine de Beauhairnais, de grote liefde en lange tijd de vrouw van Napeleon Bonaparte. Het hoofd van haar eerste man, de markies Beauhairnas, rolde tijdens de Franse revolutie. Via de gevangenis komt ze terug als minnares van bevelhebber Barras. Bij een etentje ontmoet ze Napoleon die ondersteboven van haar is. Hij kaapt de minnares van zijn bevelhebber. 

De boerse Napoleon  heeft opeens een societyster aan zijn zij. Later kantelt dit natuurlijk als Napoleon zelf grootheidswaanzin kan worden verweten. Hij veroverde vrouwen alsof het landen waren, tot groot verdriet van Joséphine. Hoewel ze ontegenzeggelijk van elkaar blijven houden, is het feit dat ze geen kinderen krijgen een probleem in de erfenis. Joséphine wordt om die reden en om geopolitiek gewin aan de kant gezet voor de Oostenrijkse Marie-Louise. 

Wie het verhaal van Joséphine leest, kan bijna niet anders dan een parallel trekken met Lady Diana. Geliefd bij het volk, verstoten door de kroon. Ik was verliefd op Joséphine na het lezen van het boek.

Klik hier om Joséphine te lenen.

Tip 4: De hel van 1812 van Bart Funnekotter

Nu we toch bij Napoleon zijn, dan ook maar door naar de hel van 1812. De veldtocht van Napoleon naar Rusland in 1812 is namelijk de grootste ramp uit de Nederlandse militaire geschiedenis. Wat velen niet weten, is dat het leger van Napoleon 15.000 Nederlandse soldaten meevocht. Napoleon trok in totaal met 680.000 soldaten richting Rusland. Hij keerde met 40.000 soldaten terug. De meeste soldaten overlijden niet in gevechten maar aan de ontberingen. Alle beroemde veldslagen komen voorbij maar telkens vanuit het perspectief van de Hollandse soldaten. Funnekotter deed fantastisch archiefonderzoek en legde alle puzzelstukjes bij elkaar. Het resultaat is een onthutsend relaas waarbij hele groepen soldaten doodvriezen of via sluwe tactieken genadeloos in de pan worden gehakt. Hitler zou een kleine eeuw later exact dezelfde fout maken als Napoleon. En opnieuw trokken de Russen zich terug en deed de ijzige Russische winter de rest. Soms herhaalt de geschiedenis zich op een zeer morbide manier.

Klik hierom De hel van 1812 te lenen.

Tip 5: Lutine van Martin Hendriksma

Minder bloedig en veel dichter bij huis: Lutine, een boek over de jacht naar gezonken goud. De Lutine is een Engels fregat dat in 1799 tussen Terschelling en Vlieland verging. Leuk om te lezen als je toch naar de Waddeneilanden gaat. Het fregat zat stampvol goud en zilver om de Duitse economie te redden. De avond voor vertrek heeft de bemanning in Engeland nog flink gefeest.  In de storm de nacht daarna vergaat het schip en zinkt de schat naar de bodem. Nadat het schip vergaan is, ontstaat een steekspel om de lading. Schippers uit Urk hangen tijdenlang boven het wrak en roven een deel van het goud.  De drost, zeg maar de burgemeester, van het eiland is bezeten van de schat en wint een rechtszaak waardoor hij als enige naar de schat mag zoeken. Wie het boek uit heeft, weet dat het raadsel van de Lutine nog altijd niet helemaal is opgelost en wil zelf acuut naar de bodem duiken. Er moeten nog goudstaven liggen.

Klik hier om Lutine te lenen.

Tip 6: De barones en de dominee van Wim Coster

Wim Coster schreef een prachtig boek over barones Jeanette van Dedem, dat zich afspeelt in het Zwolle van de 19e eeuw. De Van Dedems zijn dan wel van adel maar in hele goede doen zijn ze zijn. Jeanette trouwt dan ook met een koopman en niet met adel. De goed overlijdt en ze laat Jeanette als weduwe met een klein kind achter. Het is de dominee Johannes Gerrit van Rijn die zich dan over deze weduw ontfermt. Hij bezoekt haar wel erg vaak, en ook op bijzondere tijden. U snapt het al, de dominee en de barones hebben een affaire. Een dominee met vrouw en vier kinderen in het Zwolle van de 19e eeuw die er een relatie nahoudt met een andere vrouw, is natuurlijk voer voor roddel, achterklap en veroordeling.  De dominee en de barones gaan er vandoor,  de schepen achter hen worden verbrand en het hart en de liefde wordt gevolgd. Wim Coster geeft een prachtig kijkje in deze geschiedenis en en passant ontdekt hij in de 20e eeuw een niet vermoede nazaat. Downtown Abbey in Nederland.

Klik hier om De barones en de dominee te lenen.

Tip 7 Erebus van Michael Palin

Michael Palin kennen de meeste  van mijn generatie nog van Monty Python. Dat doet hij allang niet meer. De inmiddels bijna 80-jarige Palin schrijft nog wel boeken en maakt zo nu en dan een documentaire. De Erebus is een boek over het schip de Erebus dat in het midden van de 19e eeuw op ontdekkingstocht ging naar de zuidpool en de noordpool. Die waren nog lang niet volledig in kaart gebracht. Het boek laat je meereizen op die ontdekkingstochten en je ontdekt dat die tochten veel voorzichtiger en minder roekeloos gaan dan je dacht. Op ontdekkingsreis gaan betekent vooral dat je zelf in leven moet blijven, anders kun je het nooit navertellen. Je wordt meegenomen in de maandenlange kou rond de zuidpool. Een expeditie met maar een gedeeltelijk succes. Dan volgt een expeditie naar de noordpool met een andere expeditieleider. Een leider die eens zal laten zien wat ontdekken is. Dat heeft fatale gevolgen. Het schip komt vast te zitten en de bemanning moet zien te ontsnappen rond de poolcirkel. Hoe dat afloopt verklap ik niet. 

Klik hier om Erebus te lenen.

Tip 8 De rechtvaardigen van Jan Brokken

Tja, behoeft Jan Brokken nog toelichting? Hij heeft ondertussen een zeer indrukwekkend oeuvre opgebouwd van geschiedenisverhalen. Ik pik er deze uit maar het had ook een andere kunnen zijn. De rechtvaardigen van Jan Brokken verhaalt over Jan Zwartendijk, de Nederlandse consul van Litouwen. Consul is overigens meer een erebaantje dan een echte baan. Zwartendijk werkt bij de Litouwse afdeling van Philips. Als de oorlog uitbreekt vluchten veel Joden naar Litouwen. De consul weet een manier te vinden waarop hij Joden kan laten vluchten. Met een visum naar Curaçao via Japan. Samen met de Japans consul zet hij een heel stempelbedrijf van visa op waarmee duizenden Joden zo weg kunnen komen. Het is het omgekeerde van de toeslagenaffaire: de consul rekt zijn bevoegdheid maximaal op om te doen wat juist is. Dag en nacht stempelt hij door want de klok tikt. Maar hij moet zelf ook weg. Hoe lang kan hij blijven stempelen en kan hij zichzelf dan nog redden?  Lees zelf hoe het afloopt met Zwartendijk.

Klik hier om De rechtvaardigen te lenen.

donderdag 15 juli 2021

René Siteur: Over het S-woord en de lange termijn laten regeren


Vandaag neemt René Siteur officieel afscheid als directeur van de bibliotheek Hof van Twente en Hengelo. In kleine kring door de maatregelen. Een jaar eerder nam hij al afscheid van de bibliotheek Oldenzaal waar hij ook directeur van was. Sinds 1985 was hij werkzaam in het Overijssels bibliotheekwerk. Ruim 35 jaar en nu met pensioen. Zelf maakte ik hem  van die periode bijna 25 jaar mee. Niet altijd van even dichtbij maar ook nooit ver weg. Op internet gelden geen corona-beperkingen, dus hier kunnen we René met zijn allen het beste wensen. 

Op bovenstaande foto, uit 2018, zie je hem zitten (rechts). Samen met Ans Dijkhuijs (Losser) en Gerard Kocx (Enschede). Alle drie opgeleid als bibliothecaris. Alle drie directeur. En alle drie inmiddels met pensioen. We nemen langzaam afscheid van de generatie directeuren die nog echt bibliothecaris is geweest. 

Directie-overleg met 45 hoofdbibliothecarissen

René Siteur begon zijn loopbaan bij de provinciale bibliotheekcentrale van Oost-Overijssel in 1985. Ja, u leest het goed, Overijssel had toen nog meerdere provinciale bibliotheekcentrales (PBC): west en oost. René volgde de bibliotheekopleiding en werkte ondertussen ook al bij de PBC. Vanaf eind jaren '80 komt hij te werken in Goor. Eerst nog onder Jan Steffens (thans bij Flevomeerbibliotheek) en later werd hij zelf de hoofbibliothecaris. De twee PBC's waren ondertussen gefuseerd. Dat is ongeveer het moment vanaf waar ik er ook bij kwam kijken. Het was de tijd van een provinciaal directie-overleg met 45! hoofdbibliothecarissen. Overigens dat was dan weer zonder de steden want die wilden niet met al die 'kleintjes' overleggen. Daar was weer een apart overleg voor waarbij de directeur van de PBC de kleinere bibliotheken vertegenwoordigde. En geloof het of niet: de kleine en de grote bibliotheken maakten het elkaar niet makkelijk. 

Pas na het midden van de jaren '90 neemt die onderlinge rivaliteit af en begon het echte samenwerken. Ondertussen vond er ook een gemeentelijke herindeling plaats en aan het begin van het nieuwe millennium worden de gemeenten Goor, Markelo, Diepenheim, Ambt Delden en Stad Delden samengevoegd tot de gemeente Hof van Twente. René wordt directeur van deze bibliotheek. 

Eerst de pers bellen en dan de loodgieter

Ik weet nog dat hij in die tijd knokte voor een nieuwe bibliotheek in Goor. Die is er uiteindelijk ook gekomen maar er moest veel water door de Regge. De oude bibliotheek was aftands en niet meer van deze tijd en ook het onderhoud liet veel te wensen over. Na een zware regenbui stond de kelder van de bibliotheek onder water. Elke normale bibliotheekdirecteur belt dan gelijk de loodgieter om de kelder leeg te pompen. Maar niet René, hij belde eerst de krant. Dan konden ze nog mooi even een foto maken van hoe beroerd het er aan toe was. Pas nadat de foto gemaakt was, belde hij de loodgieter. 

Fietroutes naar Delden

Later vochten we samen nog tegen de bezuinigingen in Hof van Twente. Als die allemaal geëffectueerd zouden moeten worden, zou er  van de vier vestigingen alleen nog een bibliotheek in Delden kunnen overblijven hadden we berekend. Delden was volstrekt onlogisch want het lag in een hoek van de gemeente Hof van Twente. Maar ja, daar was een 40-jarig huurcontract afgesloten bij de nieuwbouw van die bibliotheek. Dus die kon je niet sluiten. Als communicatie rond die bezuiniging werden door de bibliotheek flyers gedrukt met landkaartjes met fietsroutes voor kinderen hoe ze - soms 18 kilometer - naar Delden moesten fietsen als dit werkelijkheid werd. De bezuiniging ging niet van tafel maar werden wel verzacht en René slaagde erin om toch alle vestigingen overeind te houden. 

Eén van de trucs die hij daarvoor uithaalde was door zijn eigen personeelskosten te halveren. Hij werd namelijk toen ook directeur in Hengelo, gedeeld management dus. Ik sloot in Hengelo toen net mijn functie als interim-directeur af. Die stap heeft er dus eigenlijk voor gezorgd dat de kleine vestigingen bij de bibliotheek Hof van Twente open konden blijven. Voor die stap heb ik veel bewondering gehad, hij sprong met die samenwerking over zijn eigen schaduw heen want ik denk dat hij dat wel een spannende sprong heeft gevonden. 

En samenwerking is iets wat ons allebei verbonden heeft. Want ook op provinciaal vlak was René een stabiele en verbindende factor. René is geen schreeuwer, weet goed te luistern, relativeert en kan met enigszins onderkoelde humor de scherpe randjes verzachten. Hij zette zich voor het Overijsselse bibliotheeksysteem en de digitale commissie, was lid van het dagelijks bestuur en... last but not least lid van de reiscommissie die zorgde voor de studiereizen. Zoals de foto hierboven bewijst, want dit was een onder andere door hem georganiseerde studiereis naar bibliotheken in Engeland.

Ondertussen vernieuwde hij na de vestigingen in Goor en Delden ook de vestigingen in Markelo en Diepenheim. Na zijn aantreden in Hengelo werd filiaal Hasseler Es vernieuwd en later ook de centrale vestiging in Hengelo. Ondertussen was hij ook directeur geworden van de bibliotheek in Oldenzaal. Ook die zou vernieuwd worden. Die laatste opdracht liet hij aan zich voorbij gaan en hij trad daar al een jaar eerder terug. Het kenmerkt hem zoals ik hem ken: hij weet donders goed wat hij zelf moet doen en hij weet wanneer hij hulp moet vragen of het een ander moet laten doen. Die opdracht kon een ander beter uitvoeren en Anke Bruggeman nam deze klus aan en bracht het tot een mooie  vernieuwing in Oldenzaal. 

Stevig netwerk van bibliotheekvestigingen

Hoewel René zich veel inzette voor het digitale bibliotheekwerk, zie je in zijn prestaties dat hij juist oog heeft gehad voor het behoud van de spreiding en de kwaliteit van de bibliotheekvestingen. Onder zijn leiding hebben al die vestigingen een sprong gemaakt van uitleenbibliotheek naar maatschappelijk-educatieve bibliotheek. 

René was geen schreeuwer, geen poeha en geen megalomane plannen. Maar ook geen ruzies, positiespel en confrontaties. Wie zo werkt houdt energie over om in stilte en stap voor stap toch hele grote prestaties leveren. Want wie door de tijd kijkt, ziet welke enorme afstand is afgelegd. 

Lang op dezelfde plek directeur zijn, is tegenwoordig misschien minder in de mode. Maar wie naar René kijkt ziet ook dat zo iemand niet de korte maar de lange termijn kan laten regeren.  Frederique Westera mag René opvolgen bij alle drie de stichtingen. Frederique succes! 

En voor René: bedankt. Het was een eer om met elkaar invulling te geven aan wat we allebei het S-woord noemden: samenwerking!

zondag 11 juli 2021

Wees lief!


Kent u dit beeld nog? Het is een beer achter een raam. In de eerste lockdown plaatsten mensen beren achter ramen om kinderen te vermaken en ze zoveel mogelijk beren te laten vinden. Je kon immers niet veel anders dan ommetjes maken. Ik vond het een lief beeld en het gaf aan hoe we ons samen door die crisis sloegen. De wereld kwam tot stilstand. Het aantal inbraken en andere criminaliteit nam spectaculair af. We zetten ons in voor mensen die boodschappen nodig hadden en in quarantaine zaten en we klapten voor de zorg.  Na het thuisonderwijs hadden we een mateloos respect voor het onderwijs en vonden we dat ze meer salaris verdienden. Nederland was een lief land geworden. Er mocht alleen niet meer geknuffeld worden.  Inmiddels zijn we bijna anderhalf jaar verder. Er is ondertussen veel veranderd.

Het vaccin kwam en daarmee de hoop dat op korte termijn alles weer gewoon zou zijn. Dat blijkt nu weer tegen te vallen met nieuwe varianten.  Het geduld wordt eindeloos op de proef gesteld. Burgers eisen zo ongeveer hun vakantie naar het buitenland, jongeren willen weer uit, ondernemers willen weer maximaal ondernemen en de zorg wil gewoon de achterstallige operaties inhalen.

Nu het eind van de crisis gloort, staat iedereen te dringen om als eerste bij de uitgang te zijn. Het ‘wij’ uit de crisis is weer definitief het ‘ik’ geworden. Waar we aan het begin van de crisis nog bereid waren ons eigen belang even opzij te schuiven, lijkt nu het recht van de sterkste weer te gelden. Of het recht van de grootste schreeuwer. Cynisch gezegd: Je elleboog is er niet meer om in te niezen maar om de ander opzij te duwen.

Dit soort borden zag u aan het begin van de crisis door heel Nederland. Ik vond het prachtig. Een overheid die communiceert dat u  ‘lief’ moet zijn.  Die zachte woorden van de overheid zijn allang weer weg maar van mij hadden ze mogen blijven. Met borden als: ‘Wees lief en betaal belasting’ en ‘Wees lief en houd je een beetje aan de snelheid’.  Maar sinds deze borden geplaatst werden is het kabinet gevallen over de Toeslagenaffaire en lieten bijna alle leiders na, hun eigen positie daaraan te verbinden. Er werd gelogen over een ‘functie elders’ en partijvriendjes bleken miljoenen verdiend te hebben aan mondkapjes. En ondertussen bleek de zorgbonus niet meer dan een zorgfooi. Laat ik het netjes zeggen door te stellen dat de voorbeeldfunctie van onze leiders op de meest minimale manier is ingevuld. Dit ondanks al het respect dat ik heb voor al het werk dat verzet is.

Morgen krijg ik mijn tweede prik. En ik weet niet of het mijn laatste is.  Maar ik merk dat ik wat verdrietig ben dat iedereen alweer zo voor zijn eigen belang op komt. Het lieve Nederland is weer verdwenen en het ellebogenwerk is weer begonnen. Nu het einde van de crisis lonkt, lijkt iedereen vooral geïnteresseerd in een zo goed mogelijke startpositie voor zichzelf ná de crisis. 

Noem het naïef, maar ik zet vandaag een beer voor mijn raam. En ik geef u allen een virtuele knuffel. En als de overheid het niet meer zegt, zeg ik het maar: Wees lief!

zondag 4 juli 2021

Het bloedbad bij de bezoekersaantallen en waar kengetallen nu falen : Bibliotheken in crisistijd : deel 24


In de afgelopen maand publiceerden veel bibliotheken hun jaarverslag. Ik heb er een flink aantal bekeken om eens te zien, hoe bibliotheken de coronacrisis verwerken en wat de resultaten zijn. Al eerder berekende ik wat de 'coronaschade' zou zijn op onze uitleningen. Ik becijferde dat toen dat dat we bijna een derde van onze uitleningen kwijt zouden zijn. Dus dit keer pakte ik een handvol jaarverslagen van bibliotheken door het hele land. Ik zetten 2019 op 100 en bekeek wat er in 2020 nog over was van de resultaten.  En wie kijkt naar de aantallen, ziet een bloedbad. 

De keus van bibliotheken is enigszins willekeurig. Ik heb geprobeerd wat kleinere en en grotere bibliotheken proberen te selecteren en dan ook nog een beetje verdeeld door het land. En o ja, dan liefst ook nog jaarverslagen waar de cijfers in zaten en waar ze vergeleken werden met vorig jaar. Beide zijn lang niet altijd het geval. Samen vormen deze bibliotheken ongeveer 10% van de totale resultaten van bibliotheken en daarmee denk ik dat het redelijk representatief gaat zijn.

Bezoekers: -44%, 28 miljoen niet afgelegde bezoeken aan de bibliotheek
Het zijn echter niet de al eerder door mij genoemde uitleenaantallen die het hardst hebben geleden onder de coronacrisis. Dat zijn de bezoekersaantallen. Als je 2019 als 100% neemt dan komen de bibliotheken die ik gezamenlijk heb bekeken uit op ongeveer 56% van het aantal bezoekers in 2020. Bijna de helft eraf.  Landelijk hadden we in 2019 ongeveer 63 miljoen bezoekers bij de bibliotheken. Als dit aantal ongeveer klopt dan zijn 28 miljoen bezoekers kwijt geraakt.

Dat we zoveel minder bezoeker hebben, heeft niet alleen te maken met minder uitleningen maar ook met het uitvallen van heel veel activiteiten. In één van de jaarverslagen las ik dat 90% van de fysieke activiteiten waren uitgevallen. En laten we wel wezen: na maart 2020 hebben we eigenlijk nog niet één groot evenement kunnen organiseren. 

Dat zie je overigens ook wel terug in de variatie in de bezoekersaantallen. De bibliotheek Oost-Achterhoek behield nog 65% van hun bezoekersaantallen in 2020, terwijl de bibliotheken in Eemland en Zuid-Kennemerland en Enschede tussen de 49% en 58% aan bezoekers overhielden. Het lijkt erop dat bibliotheken met grote vestigingen harder zijn teruggevallen. En dat is logisch: daar zitten meer studerenden en is een grotere verblijfsfunctie. En als je meer mensen in een pand hebt, moest je vaak ook meer maatregelen nemen en kon je pas langzamer terug naar grotere aantallen.

Iedereen snapt deze cijfers maar als je ze ziet, schrik je toch opnieuw.  

Uitleningen: -30%, 20 miljoen boeken minder gelezen


Bij de uitleningen lijkt de schade beperkter. Maar nog ligt er een gat van bijna 30%. Dat klopt dus wel redelijk met mijn eerdere berekeningen. De index zakt van 100 in 2019 naar 71,1 in 2020. Als dit landelijk ongeveer klopt, zijn we van de 70 miljoen uitleningen er zo'n  20 miljoen kwijt geraakt. 

Hier zien we overigens een grotere variatie in de uitkomsten dan die we zagen bij de bezoekers. Bibliotheek De Kempen daalt 'maar' naar 83,5%, terwijl Enschede niet verder komt dan 58,8%. Een deel van de verklaring zal zitten in hoe snel en op welke wijze bibliotheken zijn gestart met een afhaalbieb of hoe snel een bibliotheek weer kon opstarten na de lockdown. 

Leden:  diffuus beeld


Als je een greep doet in jaarverslagen, kan het zijn dat je er net een paar treft met bijzonderheden. De afgelopen jaren waren ledentallen stabiel tot licht dalend. De stijging bij de Bibliotheek op school compenseerde vaak een lichte daling in betalende abonnementen. Waar Enschede daalde bij uitleningen en bezoekers, stegen ze juist bij de leden. Ik denk dat dat een effect is van de Bibliotheek op school waar men in Enschede nu hard mee aan het werk is. Ook De Kempen wist te stijgen en als ik het snel lees, komt dat vooral door de afschaffing van de jeugdcontributie die nog voor enkele leeftijden gold.

Ik heb zelf een beetje het gevoel dat die 98,7 misschien nog aan de hoge kant is en dat het landelijk misschien nog wat lager ligt. Maar je praat dan over procentpunten. Dus meer richting 96 of 95  En wie dat vergelijkt met de cijfers op uitleningen en bezoekers, kan niet anders constateren dat onze leden ons erg trouw zijn gebleven in deze crisis. Dat biedt overigens ook wel enige hoop voor 2021, want in 2021 zijn we langer dicht geweest dan in 2020. 

Toch zit daar één kanttekening bij. Als de jeugd inderdaad stijgt betekent dit dat de volwassen en dus betalende leden extra hard dalen. Dat gaat op lange termijn natuurlijk wringen. Zeker als betalende leden lange tijd niet meer voor een regulier bezoek naar de bibliotheek kunnen.

Waar kengetallen falen en waar verhalen moeten spreken
Een eerste beeld van rampjaar 2020. De cijfers zijn een bloedbad. De miljoenen vliegen je om de oren. Maar wat zegt het? In deze tijd eigenlijk niet zo heel veel. Je kunt een kleine conclusie trekken dat kleine bibliotheekvestigingen het iets makkelijker hadden dan grote. Maar dat is het eigenlijk ook wel.  

Want wat zegt het verder dat een bibliotheek wellicht iets minder heeft uitgeleend dan een andere bibliotheek in deze tijd? Was je wat later met een afhaalbieb? Dan had je daar vast goede redenen voor. Wie vroeger was ook trouwens. Dus ja. Het enige wat we eigenlijk kunnen constateren is dat we naar een gigantisch en gapend gat in onze resultaten kijken. 

Elk jaar maak ik het lijst voor de Best Presterende Bibliotheek maar als je deze lijstjes ziet, zie je dat dat dit over 2020 en 2021 geen enkele zin heeft. ZinIn in Hellendoorn, die vorig jaar dit predicaat kreeg, kan dus nog twee jaar volhouden dat zij de laatste waren die deze prijs kregen.

Elk van die jaarverslagen vertelt ook verhalen over wat er wél kon en waar door de crisis extra creativiteit werd aangeboord. Als getallen falen, moeten verhalen maar spreken. Verhalen over hoe blij mensen waren dat ze door konden blijven lezen omdat medewerkers op de fiets stapten om de boeken te brengen. Verhalen over spreekuren die met schermen of via online bezoeken toch konden plaats vinden. 

En ja, natuurlijk kunnen wij ook onze zegeningen tellen. Want de echte ellende zat natuurlijk in de ziekenhuizen, waar mensen vochten voor hun leven. Daarbij vallen de cijfers van bibliotheken in het niet. Als bibliotheekcollega's zijn we in de regel toch genadig door deze crisis gekomen. Op menige plek waren we in beeld rond digitale inclusie of achterstanden.  Bibliotheekmedewerkers kregen keurig hun salaris en werkgevers waren zeer zorgvuldig omtrent de regels. Onze kleine bonus is alles wat we geleerd hebben en de nieuwe wegen die we hebben bewandeld. 

Achterom kijken heeft geen zin
Allemaal leuk en aardig. Maar al dat achterom kijken heeft geen zin. Het gaat erom wat we hierna gaan doen. Want ik ben bang dat die miljoenen bezoekers en miljoenen uitleningen zeker niet zomaar terug komen. En nu gaat het me niet om die aantallen maar wel om wat er achter zit: mensen die komen studeren, mensen die iets leren, mensen die iets lenen. Allemaal mensen die zich meer of minder bewust persoonlijk ontwikkelen.  

Het gapende gat in de resultaten is is een reflectie van het gedrag van burgers. En dat gedrag vertoont al lange tijd een andere weg dan een gang naar de bibliotheek. Mijn gevoel zegt dat we dat niet zomaar terug hebben. Er is nu begrip voor deze situatie maar ik zie een stevige opgave om opnieuw in het gedragspatroon van onze inwoners te komen. Het convenant en de netwerkagenda kunnen ons daar wel goed bij helpen. Niet de aantallen maar de maatschappelijke opgaven centraal en daar samen met overheid, partners en inwoners samen aan bouwen. 

We gaan ons een route uit deze crisis bouwen! Hup, aan het werk!

zondag 27 juni 2021

Turmac Cultuurfabriek in Zevenaar: van een sigarettenfabriek naar een werkplaats voor een leven lang ontwikkelen


U bent met z'n allen wezen kijken bij het Groninger Forum en u hebt met grote verwondering een bezoek gebracht aan de Lochal in Tilburg. Ik ook, en ik was vol lof over die instellingen. Nog steeds trouwens. Maar soms zijn het niet de grote kathedralen die het meeste indruk maken maar de kleine kapelletjes met precies de juiste sfeer en lichtval. En soms is het geluk niet ver weg, maar ligt het gewoon bij je om de hoek.  Nou zoiets overkwam me deze week ook. Geïnteresseerd? Lees dan verder.

De afgelopen week bracht ik namelijk voor het eerst een bezoek aan de Turmac Cultuurfabriek in Zevenaar. De grote drager van deze fabriek is Liemers Kunstwerk!, een organisatie die bibliotheek, museum, theater, muziekschool, volksuniversiteit en nog een handvol andere functies omvat. Kunstwerk! werkt voor meerdere gemeenten in de Liemers.  

De Turmac Cultuurfabriek huisvest een bibliotheek, filmhuis, museum, kent een flink aantal lokalen voor allerlei cursussen en men heeft hier eigen horeca in het pand. Zevenaar zelf is een stadje met 25.000 inwoners. Een stadje dus zoals vele andere.

Van sigarettenfabriek naar cultuurfabriek

Turmac is herontwikkeld industrieel erfgoed. De cultuurfabriek was namelijk vroeger een sigarettenfabriek. In 1920 is het gebouwd en vele Zevenaren hebben hier gewerkt. 'Turmac' is dan ook een begrip. De naam Turmac komt van 'Turkish-Macedonian Tobacco Company’. Tot de jaren '60 werd onder die naam geproduceerd en later werd een het fabriek voor Peter Stuyvesant. Toenmalig directeur Alexander Orlow begon een kunstverzameling, de later wereldberoemde Peter Stuyvesant-collectie. Hij hing de werkplaatsen vol met werk van moderne kunstenaars als Karel Appel, Armando en Corneille om de werklust te stimuleren. De kunstcollectie is na sluiting van de fabriek voor een groot deel geveild maar er hangen nog enkele originele kunstwerken door het gebouw. Nu niet boven sigarettenmachines maar boven boekenkasten en 3D-printers.

Cultureel ondernemerschap

Het feit dat Zevenaar, met slechts 25.000 inwoners, zo'n cultuurfabriek heeft is een wonder van cultureel ondernemerschap. Bert Frölich, directeur van Liemers Kunstwerk! en die in Zevenaar ooit begon als directeur van het theater, heeft samen met de muziekschool en de bibliotheek, een nieuw cultureel fundament gelegd met een gecombineerde instelling die veel meer is dan de som der delen. In de afgelopen tien jaar heeft hij gebouwd aan samenvoeging van functies en gebouwen. Maar wel in die volgorde, eerst de mensen, dan de stenen. Ook het Groninger Forum deed het op die manier en ik denk dat het één van de geheimen van het succes is. Zo ontstond er een nieuwe afdeling educatie die zowel vanuit de muziekschool en cultuureducatie, museum als vanuit de bibliotheek de scholen benaderd. De gemeenten in de Liemers moeten hun handjes dichtknijpen met Bert Frölich en zijn team van cultureel ondernemers. Want in dezelfde periode had je ook alles kwijt kunnen raken. Want tel maar na: bankencrisis, overheveling van de jeugdzorg en nu corona. En er staat meer dan ooit...

Bibliotheek

De bibliotheek, die voorheen nog stand-alone in oud jaren-'80-pand zat, heeft hier een de plek gekregen die zo goed past bij de nieuwe functies. Veel verblijfs- en studieplekken, veel ruimtes waar met groepen geprogrammeerd kan worden. En prachtige kantoorruimtes die boven de fabriekshal zitten. 

Hoewel de bibliotheek zeker goed herkenbaar is in het pand, kent het een logische overgang naar horeca, naar museum en naar filmhuis. 


Geopend in Coronatijd

Het pand is open gegaan in april 2020, in coronatijd dus. Telkens volgens de regels van wat kon. Het komend jaar mag het pand dus hopelijk op volle toeren gaan draaien. Aan het museum wordt op dit moment nog gewerkt en dat verhuist officieel later dit jaar. 


Van sigarettenfabriek naar een werkplaats voor een leven lang ontwikkelen

Turmac was een begrip in Zevenaar. En het blijft een begrip maar met een nieuw lading. Het was een sigarettenfabriek en het is een werkplaats geworden voor een leven lang ontwikkelen. Een plek waar je kunt studeren en waar je films kunt kijken. Een plek waar je boeken kunt halen en allerhande cursussen kunt doen. Van computercursussen tot schilderen. 

Die sigaretten waren kankerverwekkend. Maar dit gebouw is kansenverwekkend.


Beste Bibliotheek van Nederland?

Het zijn vaak de grote bibliotheken en cultuurpaleizen die de prijs winnen voor Beste Bibliotheek van Nederland. Dat is natuurlijk helemaal verdiend maar eigenlijk hoort dit keer eigenlijk eens zo'n parel als Zevenaar te winnen. Voor dit jaar ben ik misschien al te laat maar dit zie ik dit maar vast als de openbare aanmelding voor volgend jaar.

Is er dan niets op aan te merken? Ik zie één gemiste kans. En dat is de balie van het gemeentehuis, die net een deur verder ligt. Die had geïntegreerd moeten worden in dit gebouw. Maar ik vermoed dat dat niet ligt aan Kunstwerk!

Wat ik nog vergat te vermelden is dat de bibliotheek van Liemers Kunstwerk! al jaren behoort tot de bibliotheken met de laagste subsidie per inwoner. Met zo weinig geld dit neerzetten in een relatief kleine gemeente en zo consquent jaar na jaar bouwen aan je organisatie en programma verdient meer dan een pluim. Om in de termen van kathedralen en kapelletjes te blijven: dat is zo ongeveer een wonder. Dus bibliotheekmanagers, wethouders en raadsleden: ontdek dat wonder van Zevenaar en ga op bedevaart naar dit kleine stadje. Geen kathedraal maar een kapelletje in vergelijking met die cultuurpaleizen. Maar een kapelletje waar je de ervaring van een een leven lang ontwikkelen elke dag kunt meemaken.  

Vijf sterren voor deze plek!

donderdag 24 juni 2021

'Velen praten over maatschappelijk opgaven, bibliotheken doen er wat aan' : Opening 200e Informatiepunt Digitale Overheid

Op 1 juli 2019 schreef ik over de opening van het eerste Informatiepunt Digitale Overheid in Venlo. En vandaag, net geen twee jaar later, opent al de 200e! En dat dwars door de coronacrisis. In 100 weken dus 200 informatiepunten. En dat terwijl de eerste doelstelling 'maar' lag op 150 informatiepunten en dat dat aantal misschien bereikt zou worden eind 2021. Met andere woorden, het zijn er meer en het gaat sneller dan verwacht.  Kom er eens om in overheidsland.

De 200e staat in Oegstgeest, onderdeel van de Bibliotheek Bollenstreek. En ook vandaag wordt de opening gedaan staatsecretaris Raymond Knops. Ook de opening in Venlo, zijn thuisbasis, deed hij toen al. Het tekent hoe hij als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en portefeuillehouder voor de Digitale Overheid, begaan is met die onderwerp. Hij kwam graag opnieuw langs. 

Ditmaal is ook Reinier van Zutphen, de nationaal ombudsman erbij. De overheid die een menselijke maat hanteert is natuurlijk ook voor deze instantie een thema dat belangrijk is. 

Hans Portengen, directeur van Bollenstreek, heet een ieder welkom en Maaike Toonen - toch wel ongeveer de moeder van alle Informatiepunten - is gespreksleider. Drie burgers uit Oegstgeest leggen aan de staatssecretaris en de ombudsman uit waarom ze blij zijn met het Informatiepunt en wat die aanvult op wat de overheid zelf doet. Zij spreken uit dat die menselijke maat zo belangrijk is en dat het eigenlijk er al wel eerder had mogen zijn.


De burgers die geïnterviewd worden laten weten dat ze geholpen zijn met het belastingformulier of hoe je met je DigiD moet werken. Ze geven aan dat ze nu iets kunnen wat ze hier voorheen niet konden. Er volgt een filmpje over de ervaringen van het eerste Informatiepunt Digitale Overheid in Venlo. Ook hier weer een verhaal van burgers die aangeven dat ze geholpen zijn door het Informatiepunt. Ook hier weer blije gezichten. 

Aron Bell, directeur van het CAK en voorzitter van de Manifestgroep (de club van organisaties zoals Belastingdienst, RDW, CJIB etc) geeft aan dat ze twee jaar geleden met acht organisaties zijn begonnen en dat nu veel andere partijen ook graag mee willen doen. 

Lily Knibbeler, directeur van de Koninklijke Bibliotheek geeft aan dat ze ontzettend trots is op het bibliotheeknetwerk. Van 1 naar 200 punten in twee jaar tijd. Het past goed bij de maatschappelijke-educatieve bibliotheek en het sluit nauw aan bij het landelijk bibliotheekconvenant dat onlangs is afgesloten door het Rijk, provincies en gemeenten en waarbij participatie in de informatiesamenleving één van de drie grote maatschappelijke opgaven is. 'Velen praten over die opgaven, bibliotheken doen er wat aan', betoogt ze. Mooie oneliner. 

Aansluitend volgt een gesprek tussen de Ombudsman, de Staatssecretaris en de wethouder. Reinier van Zupthen, de ombudsman, betoogt dat deze informatiepunten nu precies aansluiten bij de vraag naar menselijk contact. Raymond Knops sluit daarbij aan. Hij geeft aan dat mensen die worden geholpen door mensen, een positiever beeld krijgen van de instelling die hem helpt. Daarom is het goed dat de overheid ondersteuning organiseert. 

De staatssecretaris was  aangenaam verrast door het tempo dat bibliotheken aan de dag leggen. Hij had niet verwacht dat er al 200 zouden zijn. En hij zegde ter plekke toe dat hij ook bij nummer 300 weer een opening zal verwachten. De digitale overheid is een weg die zeker doorgaat. Het wordt niet minder digitaal maar meer digitaal. Dat keer je niet om. Maar daarom heb je wel de plicht om mee te helpen. Hij gaf ook aan hoe hij koning Willem-Alexander meenam naar Venlo om ook hem het informatiepunt Digitale Overheid te laten zien. Hij kreeg daar ook te zien hoe mensen die een cursus hadden gevolgd in Venlo vervolgens ook weer als 'maatje' weer anderen wilden helpen. 

Hans Portengen noemt nog hoe de coronacrisis ervoor zorgde dat er nieuwe wegen werden gevonden: van taalwandelingen en via online oplossingen. De crisis stopte de bibliotheek niet in deze dienstverlening maar daagde wel uit tot de nodige creativiteit. 

De staatssecretaris geeft aan dat de bibliotheken een groot compliment verdienen. Ze hebben aangetoond een infrastructuur te kunnen opbouwen. Het podium staat maar nu op naar meer publiek! We zijn nog lang niet klaar, ga de samenleving in en laat het weten!

Het punt wordt daarna feestelijk geopend. Tien hoogopgeleiden prikken een ballon door en feliciteren elkaar lachend. Zo gaat het. Maar achter deze opening staat een groot netwerk van hardwerkende bibliotheken die op lokaal niveau met vele partijen en vele burgers die mogelijk maakt. Dat maakt het tot een prestatie van formaat. Een belofte waarmee we heel veel inwoners verder kunnen helpen. En dat is het echte feestje.