maandag 22 juli 2019

De ontdekkingsreizigers van de 21e eeuw werken bij het Groninger Forum


Als u dacht dat de Lochal in Tilburg wel automatisch de Beste Bibliotheek van Nederland zou worden dit jaar, dan moet ik u teleurstellen. Tilburg blijkt een grote concurrent te krijgen in Groningen. Groningen verwacht nog dit jaar open te gaan. Tilburg en Groningen kunnen daarmee directe concurrenten worden in de strijd om de titel van Beste Bibliotheek! Een klassiek strijd tussen noord en zuid dus!

Een tijdje geleden kreeg ik een bijzondere uitnodiging. Of ik als één van de eersten eens in het gebouw van het Groninger Forum wilde gaan kijken. Tja, zoiets tegen mij zeggen is natuurlijk hetzelfde als tegen een kind zeggen dat het gratis alles uit de speelgoedwinkel mag halen.


Ik was er afgelopen week en de wolken hingen nog dik boven ons land. Ik werd ontvangen door Daphne de Bruijn, ze is programmeur bij het Groninger Forum en ze nam me mee door het enorme pand. Ik ga u meenemen door het gebouw en daarbij gebruik mijn eigen foto's die ik combineer met de artist impression van dezelfde plek. Wat je zult zien is dat wat men wilde maken en wat er nu staat al heel dicht bij elkaar begint te komen.

Tien verdiepingen, elke dag open van negen uur 's ochtends tot middernacht
Het Groninger Forum is een knots van een gebouw. Het telt tien verdiepingen, herbergt vijf filmzalen, twee expositieruimtes, story world (het voormalige stripmuseum) en een bibliotheek (die eerder al de Volksuniversiteit had overgenomen).

Het Groninger Forum is een organisatie die een aantal jaren geleden al fuseerde maar nog wel op verschillende locaties  verbleef. Maar die vroeg fusie blijkt bij de inrichting van dit pand een gouden greep te zijn geweest. Organisaties zijn daardoor al aan elkaar gewend en inrichting is dan ook zodanig dat de functies vloeibaar in elkaar over gaan.

Het pad ging niet over rozen. Aardbevingswetgeving dwong om het fundament van het gebouw, na de start, te vernieuwen en zorgde voor flink meer kosten en een stevige vertraging. Maar goed, de Groningers kennen gelukkig doorzettingsvermogen om niet bij de pakken neer te gaan zitten.

Het pand zal dagelijks open zijn van 9 uur 's ochtends tot ergens in de nacht. Als de laatste film of voorstelling is afgelopen sluit het pand. Fantastische openingstijden worden dat dus maar heel stiekem vraag je je af of men niet ook de hele nacht open had kunnen blijven. Met zulke ruime openingstijden voel je dat dat bereik begint te komen. Dat heb ik nog nooit eerder gehad bij een nieuw gebouw.

Superentree


We beginnen bij de hoofdingang. Het Forum heet niet voor niets het Forum. En dat zien we gelijk bij de ingang. Je waant je gelijk op overdekt stadsplein waarbij de trap tegelijkertijd het eerste podium van het pand is. Naast de ingang zit het eerste horecapunt dat tevens terras zal voeren op een nieuw knus binnenplein.  Dit is direct een plek om met elkaar af te spreken, even wat te drinken of om een publieke voorstelling mee te maken. Is er geen voorstelling dat zullen grote schermen je meenemen en zal er altijd wat te zien zijn. De actualiteit - of het nu verkiezingen zijn of het WK voetbal - zal zo altijd gevolgd kunnen worden.

Het gebouw wordt doorkruist door heel veel roltrappen. Je hebt het gevoeld dat je in een groot warenhuis ronddwaalt: het warenhuis van de verbeelding.

Het warenhuis van de verbeelding



Het Groninger Forum herbergt vijf filmzalen: 4 gewone en een VIP-zaal. Bij de filmzalen zit ook het tweede horecapunt in het pand.

Op het moment dat ik er rondloop worden net de stoeltjes in de zalen geplaatst. De combinatie van filmhuis, stripmuseum, bibliotheek  en cursussen maakt het Forum wel bijzonder. We kennen de combinatie deels van Chester in Engeland of de Domijnen in Sittard. Sommige onderdelen zul je daarvan herkennen maar de schaal waarop dit in Groningen gebeurt overtreft genoemde voorbeelden. Het is daarmee inderdaad een warenhuis van de verbeelding geworden. De tijd die mensen in dit pand zullen doorbrengen zal veel langer zijn dan in een gemiddelde bibliotheek. Ook andere nieuwe bibliotheken meldden die langere verblijfsduur maar gezien het karakter van het Forum denk ik dat Groningen de kroon in gaat spannen. Functies zoals een filmhuis, cursussen en allerlei voorstellingen nodigen natuurlijk uit tot zeer langdurig verblijf. Koppel dat aan een goed horeca-arrangement en een aansluitende tentoonstelling of debatavond en je kunt de hele dag in het Forum verblijven.

Terra incongnita: twee grote expositiezalen




Het Groninger Forum kent twee grote expositiezalen die gezamenlijk de oppervlakte van een middelgroot museum vormen. Ik denk dat dit het meest spannende gedeelte van het nieuwe pand wordt. Veel bibliotheken kenden vroeger wel kleine expositeruimtes maar de omvang van deze ruimtes doet vermoeden dat deze niet bestemd zijn voor de lokale handwerkvereniging. Nee, hier moet iets anders gaan gebeuren. Hier moeten exposities komen die de tongen los gaan maken.

Zoals films, boeken of muziek je dwingen tot een mening, zo zullen denk ik ook deze ruimtes ingezet moeten worden. Het moeten ruimtes worden waarover gesproken wordt: lovend of veroordelend, dat maakt niet uit. Als het maar tot gesprek en dialoog leidt. In de artist impression is de ruimte leeg gelaten. Is dit omdat men nog niet wil prijs geven wat hier gaat gebeuren? Ik vermoed het. Maar de beschikbaarheid van zoveel ruimte - waar je ook alleen studieplekken van had kunnen  maken - geeft mij het beeld dat hier iets heel groots gaat gebeuren. Cliffhanger: de beide directeuren worden de curatoren van deze ruimte.

Ik kan de contouren van dit experiment voelen en ik voel ook dat het een gouden greep is maar verder dan dat kan ik het ook nog niet duiden. Wel weet ik dat de bibliotheeksector ontzettend blij moet zijn met dit initiatief. Hier zijn de ontdekkingsreizigers van de 21e eeuw aan het werk. Zonder ontdekkingsreizigers geen ontdekkingen. Maar het zijn dappere helden die veel risico nemen.

Amfitheater op het dak



Daphne zei voordat we naar binnen gingen: 'En we hebben ook nog een theater op het dak'.  Een theater op het dak, vroeg ik me nog af? Hoe doe je dat? Nou, zo dus. Een bak in het dakterras dat als amfitheater dienst doet. Hier zit ook het derde horecapunt in het pand. Overigens kunnen hier ook films vertoond worden. Zie je het voor je: op een mooie zomeravond hier met een drankje in de hand en met vrienden film kijken onder de sterrenhemel?

En uiteraard is op het dak zelf, het mooiste uitzicht van Groningen beschikbaar.


En boeken?

Zeg Deckers, vergeet je niet iets? Je bedoelt de boeken? Jazeker, die zijn er ook . De kasten zijn een verbindende schakel tussen de functies die in het gebouw beschikbaar zijn. Daarmee lijkt het inderdaad op Chester in Engeland. De bibliotheekformule met veel frontale presentatie wordt losgelaten en deels wordt teruggekeerd naar het klassiek concept van rug-aan-rug. Het tekent de kanteling van de bibliotheek. We hebben levensverlengende handelingen van ons oude concept losgelaten en betreden nieuw terrein.


En wat betekent dit voor Groningen?
Groningen is een stad die gedurfde keuzes doet. Midden in de crisis investeerde men extra in cultuur. Archictectonisch heeft men gekozen voor een 'landmark'. Van buiten maakt het gebouw de tongen al los. Maar ook de binnenkant zal een zegen voor de stad blijken. De hele binnenstad van Groningen gaat profiteren van de aanzuigende werking van dit pand. Het Groninger Forum heeft als warenhuis van de verbeelding een concept gekozen dat zowel studenten als gezinnen zeer zal aanspreken. Toch de twee grootste groepen in de stad.

Het Forum steekt in op wat verbeelding kan betekenen voor de individuele mens: hoe je zelf rijker wordt van alles wat je leest, ziet, bespreekt en meemaakt. Zelf zeg ik altijd dat elk boek dat je leest je DNA verandert. In die zin is het Groninger Forum een paradijs van genetische modificatie gericht op de ontwikkeling van alle Groningers.

Ik zie een zeer doordacht gebouw waarbij functies maximaal zijn benut. Ik zie een organisatie die vroegtijdig gefuseerd is waardoor een team ontstaat dat dit grote gebouw aan kaan. En ik zie een stad die schuchter is voor deze ontdekkingsreis maar waarvan ik overtuigd ben dat ze straks massaal dit pand in beslag zullen nemen. Precies zoals het hoort: een publiek paleis dat bij gaat dragen aan het Bruto Gronings Geluk.

En voor de Tilburgers: bereid je voor op stevige concurrentie voor de titel Beste Bibliotheek.

Alle foto's hieronder

woensdag 17 juli 2019

Van Swelmen: ‘Van Klik & Tik naar Pik & Stik!’

De immer erudiete directeur van de bibliotheek uit het knusse stadje Oppendam waarom die hele digitale inclusie een verschrikkelijk slecht idee is en waarom de sector een collectieve blinde vlek heeft. Maar Van Swelmen zou Van Swelmen niet zijn als hij u ook niet een puik alternatief biedt. 

Kotsmisselijk wordt ik ervan! Dat hele gedoe rond digitale inclusie. Na de participatiemaatschappij en het maatschappelijk domein is digitale inclusie het volgende jeukwoord waar heel bibliotheekland achteraan hobbelt. En… zonder na te denken uiteraard. Want laten we wel wezen: wat is eigenlijk digitale inclusie? Het betekent niets anders dan dat een bepaalde groep in onze samenleving te dom is om zelf met allerlei digitale systemen om te gaan. Is dat een probleem van de samenleving? Zeker! Maar kiezen wij de goede oplossing? Zeker niet!

Want wat doen de bibliotheken? Massaal cursussen aanbieden als Klik en Tik en Digisterker. Daarmee kun je dan zelf je toeslagen aanvragen en je belastingformulier invullen. En als je daar te dom voor bent of te lui, dan is er nog een spreekuur waar ze dat voor je doen. Zie hier: de bibliotheek anno 2019.

Ja, hoor ik u denken, maar dat is toch prima? En die opmerking getuigt van een  enorme  en collectieve blinde vlek. Want u ziet zelf niet meer hoe fout dit eigenlijk is. Leidt u mensen nou echt op tot zelfstandigheid? Welnee, ze leren toeslagen aanvragen. En daarmee blijven lekker afhankelijk van de overheid. Zoals bibliotheken aan het subsidie-infuus liggen, zo legt u zelf de burgers aan het toeslageninfuus. Voelt u nu hoe fout dat is? Leer mensen zelf hun geld verdienen!

En laten we wel wezen, zo ingewikkeld is dat niet. Als u de moeite had genomen om weer eens naar Oppendam te komen, dan had u ook gezien hoe kinderlijk eenvoudig het kan zijn. Hier geen Klik en Tik of Digisterker. Wij doen Pik en Stik en Digikerker! Kent u dat niet? Dat kan kloppen. Wij hebben de bestaande cursussen flink aangepast. Bij ons leer je niet om met een DigiD te werken of toeslagen aan te vragen of te bankieren via internet. Welnee, wij leren je zelf je geld te verdienen op internet.

Bij Pik en Stik leren we je hoe je eenvoudig de wachtwoorden kraakt van je buurman. En hoe je netjes overmaakt van zíjn naar jóuw rekening.  Bij de vervolgcursus Brik en Krik leren we  je hoe je eenvoudig inbreekt op het systeem van je garage en zonder kosten die nieuwe auto bestelt. En  tot slot laten we je ook zien hoe je bij de RDW voorkomt dat je wegenbelasting betaalt.  Ons programma Digikerker helpt je vervolgens om mee te kijken in het systeem van de Nederlandse politie en om te volgen of er al een gerechtelijk onderzoek naar je loopt. De laatste hit in ons cursusaanbod is Trol en Snol. Daarbij leren cursisten effectief internettrollen in te zetten en met veel nepaccounts hun eigen account een beetje op te poetsen.

U ziet, zo simpel kan het zijn. In Oppendam vragen inmiddels significant minder mensen toeslagen aan en is het gemiddeld inkomen met duizenden euro’s gestegen . Kortom, flink meer geld in ons stadje. Kijk, zo maak je mensen dus zelfstandig. Oppendam is hierdoor niet inclusief maar juist exclusief! Van digitale inclusie naar digitale exclusie! Ons programma is bewezen effectief.  Mensen zijn best bereid moeite te doen om wat te leren, maar dan moet het ook een fatsoenlijke opbrengst hebben.  Het leven begint pas echt bóven de Balkenende-norm. En dat is in Oppendam nu precies het geval.

Goedkoop is de cursus niet: € 4.000,- per cursist. Maar de cursist verdient dat meestal in de eerste cursus al terug.  Ook voor de bibliotheek is het een win-win situatie. De Russische docenten die wij hiervoor inzetten, zijn ons gratis ter beschikking gesteld door het  speciale uitwisselingsprogramma ‘Breng-de-poet-in-met-Poetin’.

En overigens, ook de bibliotheekmedewerkers  hebben zelf de scholing gevolgd. U begrijpt, wij  vragen zelf ook geen subsidie meer aan bij de gemeente. Wij maken dat geld zelf wel naar ons over. En dat geld van de Belastingdienst? Precies, allang binnen. Meer dan dat zelfs.

Deze column verscheen eerder in het Bibliotheekblad van juni 2019.

zondag 7 juli 2019

Waarom we straks niet meer zelf voetballen en toch wereldkampioen worden



Vandaag spelen de dames van Oranje de finale om het wereldkampioenschap voetbal. Ik wens ze veel succes! Maar voor het zover is, vraag ik u even uw aandacht voor een ander WK. Het WK Voetbal voor robots. In 2018 bestond die finale uit Nederland tegen Portugal. Nederland speelde onder andere met de robots: Van Perslucht, Van der Tandwiel en Robobino.

Robotisering
Het is een mooi beeld van wat je met robots kunt. Het ziet er allemaal nog niet al te flitsend uit maar dat komt ook omdat het bij dit WK vooral gaat om de gebruikte software. De robots zijn gelijk alleen de software verschilt. Het is dus echt een battle over wie het beste algoritme maakt.



Als je verbaasd wilt zijn over wat er kan met robots, kijk dan ook eens naar het volgende filmpje. Je komt dan robot-herdershonden en robot-meeuwen tegen. Een combinatie van  een prachtig mechaniek en slimme software.  Als rennen als een hond mogelijk is, zou je denken dat eigenlijk bijna alle andere handelingen  toch ook mogelijk moeten zijn.

Naar de bibliotheek



Wat zou je dan allemaal kunnen in bibliotheken? Een hele simpele toepassing is de robot die op zoek gaat naar boeken. Veel bibliotheken kennen nog wel de 'vliegenmepper', een RFID-lezer die je langs boeken kan halen, om heel snel te weten wat er op een plank staat. Maar om eerlijk te zijn: als in je bibliotheek alle kasten langs moet, ben je wel even bezig. Maar stel dat een robot dat doet?


Een robot die buiten de bibliotheek komt is de BookBot van een bibliotheek in Californië. De robot rijdt door de wijk en je kunt je boeken er door laten ophalen. Ziet er allemaal nog wat gammel uit maar het principe is helder. En waarom alleen ophalen zou je denken, waarom ook niet wegbrengen en bezorgen? Kijk maar eens naar bijgaande drone.


Vragen beantwoorden
Wie dacht dat bibliotheken klaar waren met automatiseren nadat ze zelfbediening hadden ingevoerd, zal zijn of haar mening toch moeten bijstellen. Er zijn nog tal van handelingen die verder geautomatiseerd kunnen worden. Met robots wordt bijvoorbeeld een 24-uurs-openstelling mogelijk. Wie had dat gedacht.



 Maar hoever gaat het? Zal een robot ook vragen gaan beantwoorden? Komt er een bibliothecaris-robot? Ik denk dat die technologie verder is dan je denkt en dichterbij dan je denkt. Heeft u al eens geprobeerd hoeveel vragen Siri op uw iPhone kan beantwoorden? Vraag maar eens naar de tussenstand van een voetbalwedstrijd die aan de gang is, de dichtstbijzijnde bibliotheek of welk weer het wordt. De Belastingdienst stuurt je een vooringevulde aangifte die vaak beter is dan die je zelf kunt maken.

Praktische en feitelijke informatie is eigenlijk bijzonder eenvoudig te automatiseren. Kijk maar eens naar het filmpje uit 2011 alweer over hoe de IBM-robot Watson de beste kandidaten van de spelshow Jeopardy verslaat.

Bibliotheken kunnen nog veel stappen verder met automatisering, inzet van robots en kunstmatige intelligentie. De samenleving is wellicht nog niet zover en we zoeken nog naar de juist invulling maar stap voor stap zal het komen.

En wen er maar vast aan dat bij Philip Freriks 'Slimste Mens' de robot wint. En misschien wordt Freriks zelf ook wel vervangen.... En het vooruitzicht dat we keer op keer wereldkampioen worden: bij het WK Robotvoetbal. Nooit meer zelf voetballen en toch winnen. Ik voorzie een mooie toekomst.


woensdag 3 juli 2019

Vlog opening informatiepunt Digitale Overheid



Ongeveer een jaar geleden zat mijn collega Maaike Toonen van de Koninklijke Bibliotheek bij een overleg voor niet-digivaardigen van de ManifestGroep. De ManifestGroep is een samenwerkingsverband van landelijke uitvoeringspartners van de overheid. Denk aan de Belastingdienst, UWV, SVB, CBR en dergelijke. Grote clubs die massaal digitaliseren en die merken dat lang niet alle burgers kunnen volgen.

Maaike zat die ochtend mee aan tafel. We hadden al een paar keer eerder overlegd. Goede plannen gedeeld maar nog geen financiering gevonden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldde in dat overleg dat er een regeling was geopend waar de goede plannen in onder gebracht konden worden.

En toen ging het heel snel. Marcel Pellicaan, voorzitter van deze werkgroep en werkzaam bij het CAK (één van de manifestpartijen) heeft die zomer tijdens de vakanties samen met Maaike het plan uitgewerkt in de formats die ministeries vragen voor dit soort projecten. Elk van de partijen moest akkoord gaan en in het najaar was dat beklonken. In december keurde staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken de aanvraag goed. Met de opdracht het project op 1 januari te starten. En zo geschiedde. Maaike en Marcel trokken en sleurden om binnen alle bureaucratische regels zo snel mogelijk uit de startblokken te komen. Anton Dierdorp en Stephanie Verhagen haakten aan en zorgden voor extra uitvoeringskracht.

En ziehier: op 1 juli starten al 15 bibliotheken met een informatiepunt Digitale Overheid en gaan ze uitzoeken hoe dit ook kan werken voor alle andere bibliotheken in Nederland. En daarmee ontstaat er zicht op dat eind 2021 bij alle bibliotheekstichtingen zo'n informatiepunt actief is en dat daarmee een landelijk dekkend netwerk ontstaat waar burgers zich kunnen scholen in omgaan met de digitale overheid. En als ook die doelstelling nog wat te hoog is, helpen bibliotheken je verder naar maatschappelijke partners die je bij de hand nemen en je helpen met al deze formulieren en regels.

Op de dag van de opening was ik officieel 25 jaar in dienst bij bibliotheken in Nederland. Elke dag sta ik weer versteld hoe snel dit netwerk kan acteren en hoe goed en snel deze sector meebeweegt met de veranderende samenleving.

Petje af voor alle vijftien kopgroepbibliotheken en natuurlijk in het bijzonder voor Marcel Pellicaan, Maaike Toonen, Stephanie Verhagen en Anton Dierdorp. En dan vergeet ik er vast nog een paar. Als dank een vlog van de opening! Keep up the good work!

woensdag 26 juni 2019

Boetebarometer: ruim 45% van Nederland kent een vorm van boetevrij lenen

Veel leners herkennen de irritatie: je bent net te laat met het terugbrengen van je boek en hebt een (kleine) boete. Je  was gewoon net te laat met terugbrengen. Je snapt de boete maar vervelend is het wel. Ook kent elke bibliotheek wel een verhaal waarbij de ouders een abonnement van een kind opzeggen omdat deze een paar keer een (flinke) boete heeft gehad door het te laat terugbrengen van boeken. Maar even niet meer lenen, is dan de gedachte.

Steeds meer bibliotheken schaffen de boetes geheel of gedeeltelijk af. Al een tijdje volg ik de boetevrije bibliotheken en afgelopen maand maakte ik een nieuw overzicht.

Bijna helft van de Nederlanders kan kiezen uit een vorm van boetevrij
Ruim 46% van de inwoners van Nederland kan kiezen uit een vorm van boetevrij lenen.

Daar zitten wel een paar 'smaken' in. Op de eerste plaats zijn er bibliotheken die volledig boetevrij zijn. Welke abonnementsvorm je ook hebt, niemand hoeft te-laat-geld te betalen. Deze bibliotheken zijn groen gekleurd in het landkaartje.

Daarnaast heb je bibliotheken die slechts een deel van hun leden geen boete laten betalen. Grofweg zitten daar nog twee mogelijkheden bij: 1) bibliotheken die een topabonnement hebben waarbij tegen extra betaling geen te-laat-geld hoeft te worden betaald en 2) bibliotheken die kinderen geen boete laten betalen. Uiteraard is er ook nog een combinatie van die twee mogelijk. Deze bibliotheken/gemeenten zijn oranje gekleurd in het kaartje.



Forse groei
Doordat ik de bibliotheken al een tijdje volg kan ik ondertussen ook laten zien aan welke opmars de boetevrije bibliotheek bezig is. In 2017 kon 34%  van de inwoners gebruik maken van enige vorm van boetevrij, in 2019 is dit al gestegen tot 46%. Een fikse stijging van ruim 30% in twee jaar tijd.

In het overzicht zie je dat procentueel meer gemeenten dan stichtingen een vorm van boetevrij hebben ingevoerd. Dat duidt erop dat in de regel meer grote stichtingen - die werken voor meer gemeenten - boetevrij hebben ingevoerd dan kleinere stichtingen die voor minder gemeenten werken.  Een directe verklaring heb ik hier niet voor.


Welke bibliotheken zijn er zoal bij gekomen? De stijging van volledig boetevrije bibliotheken zit in het noorden van het land. Na Groningen is nu ook bijna heel Friesland boetevrij. Noord-Fryslan beet daar al eerder het spits af en veel andere clusters hebben het voorbeeld gevolgd. Dbieb in Leeuwarden en omgeving is daar de laatste  nog zonder enige vorm van boetevrij. Van  de andere provincies werd Altena in Noord-Brabant volledig boetevrij.

Daarnaast volgde een hele rits van bibliotheken met een boetevrij plusabonnement. Bibliotheken als Amstelland, Zuid-Kenmerland, Kennemerwaard, Oost Achterhoek, Rijn en Venen, Spijkenisse, Zoetermeer en Idea. In Hoorn, Renkum, Hoeksche Waard en bij de Graafschap bibliotheken hoefden kinderen geen te-laat-geld meer te betalen. Relatief veel groei met plusabonnementen in Noord- en Zuid-Holland.

Opvallend is ook dat alle bibliotheken die ooit begonnen aan boetevrij dit nog steeds handhaven. Men ziet dus geen reden om het terug te draaien.

Achterblijvers bij boetevrij zijn de provincies Zeeland, Drenthe, Overijssel en in mindere mate Limburg.  Volgens hebben Zeeland, Drenthe en Overijssel alledrie een provinciaal tarief en vereist boetevrij dus instemming van alle bibliotheken. In Limburg schijnt Heuvelland in het najaar van 2019 met een vorm van boetevrij te willen starten. Dan zal het programma dat nu de landkaart maakt ook Zuid-Limburg mee gaan nemen.

De opkomst van de boetevrije bibliotheek sinds 2014
In 2009 schreef ik voor het eerst over de mogelijkheid dat een bibliotheek zonder boetes mogelijk moest zijn. Op 1 april 2012 was het Biblioplus (Boxmeer en omgeving) de eerste bibliotheek die bij wijze van pilot startte met een boetevrije bibliotheek. De pilot werd in 2013 grondig geëvalueerd waarna het blijvertje werd in deze bibliotheek. Op 1 januari 2014 startte de Bibliotheek Rivierenland - net voor het aflopen van de pilot bij Biblioplus - met boetevrij lenen in alle vestigingen. En daarmee waren de eerste schapen over de dam. In het najaar van 2016 volgde de eerste complete provincie die volledig boetevrij werd. Dat was de provincie Groningen. 


In november 2017 schreef ik een rapport over de boetevrije bibliotheek. Daarin constateerden we dat het niet de 'rijkste' bibliotheken waren die het invoerden en dat de bibliotheken die startten met volledig boetevrij een doelstelling hadden om 1) het lenen aangenamer te maken voor leden, 2) leden beter vast te houden en 3) om minder tijd en aandacht kwijt te zijn aan dit onderdeel en meer ruimte te maken voor programma's van de bibliotheek. Toen werd geconstateerd dat doel 1 en 3 goed gehaald werden maar dat het tweede doel (leden vasthouden) nog niet goed te meten was. Als ik tijd en ruimte vind de komende tijd wil ik wel eens kijken of ik ook daar een update van kan maken.

Boetevrij is een blijvertje...
Voor nu: boetevrij blijkt een blijvertje en stijgt fors. En het lijkt een win-win voor zowel lezers als bibliotheek.

woensdag 12 juni 2019

Petruskerk: de bazar voor persoonlijke ontwikkeling van Vught




Op een wat onbestemde dinsdag trok met Anja Kaashoek, directeur van de Bibliotheek Wijchen naar Vught.Dit om samen te kijken bij de Petruskerk. Allebei hadden we hem nog niet gezien en de top-3-notering bij de Beste Bibliotheek van Nederland.

Kerken die herbestemd worden zijn altijd een bijzondere locatie. Maar ook locaties waar het niet altijd even eenvoudig is om tot een goede en functionele nieuwe invulling te komen. In Vught is dat echter prima gelukt.

Meer dan dakdelers...
De Petruskerk in Vught is veel meer dan de bibliotheek. Het is een gebouw waarin vele partners samen onderdak vinden en dat in april 2018 officieel geopend werd. Naast de bibliotheek, vinden ook het Vughts museum,  de Wereldwinkel, Welzijn Vught en Anders Bezig Zijn hier een plek. Het bijzondere is dat ze allemaal dezelfde ruimte delen. Het museum zit gewoon in dezelfde ruimte als de bibliotheek en de Wereldwinkel zit daar weer bij in. De bibliotheek verbindt met de boekenkasten eigenlijk alle spelers. De kerk krijgt daardoor een beetje het karakter van een bazar. Achter elke boekenkast verschijnt weer een nieuw winkeltje. En dat de bevolking de Petrus omarmt heeft, zie ik letterlijk gebeuren op de dinsdagmiddag dat wij daar zijn. Mensen vinden het niet alleen leuk om er te komen maar er zijn ook tal van professionals en vrijwilligers op de vloer die het leuk vinden om mee te helpen. En allemaal met een even aanstekelijk enthousiasme lijkt het wel. Niet in het minst Elske Helmich, de community librarian die ons die middag rondleidde.

Schuivende boekenkasten
De Petrus is dan ook het hart geworden van Vught. Het is een vloer waar van alles georganiseerd kan worden. Van Klik en Tik-cursussen tot Harry Potterfeesten (ja, daar is het natuurlijk ideaal voor). Maar hoor ik u denken: die kasten dan, die staan toch ongenadig in de weg? Dat is inderdaad het geval. Maar wie de vloer in de Petruskerk bekijkt ziet dat alle kasten op een soort spoorrails staan en naar links en rechts verschoven kunnen worden. Daarmee kun je met een kleine inspanning toch een grote ruimte maken. Dat is een leuk oplossing die architect Jan David Hanrath heeft toegepast.

Bijzonder is ook wel dat er gebiljart kan worden in de bibliotheek en dat er twee biljartverenigingen actief zijn. Ook de horeca is in Vught op een creatieve manier opgelost. Een horecaondernemer in een aanpalend pand runt het café en kan vanuit de ene bar de andere bar in de gaten houden.

Hart van Vught
Alles bij elkaar zit de Petruskerk in Vught vol slimme oplossingen waarvan de samenwerking tussen de partijen denk ik wel de belangrijkste is. Geen van de partijen had zelfstandig kunnen realiseren wat nu in de Petruskerk toch maar mooi staat. De komst naar Petruskerk van de bibliotheek ging niet echt over rozen.

De samenwerking zorgt er bijvoorbeeld voor dat er veel vloeroppervlakte beschikbaar is. Er zijn bijvoorbeeld drie leslokalen en zoiets zou een bibliotheek van deze omvang alleen nooit voor elkaar krijgen. Maar nu wordt het gedeeld met partners die ook cursussen geven en deels verhuurd aan derden.

Vlog
Voor mij was het weer een moment om weer eens te oefenen met een vlog. En dit keer moest ik ook zelf monteren. Om eerlijk te zijn: een artikeltje tik ik toch nog sneller weg. Maar ik denk dat het goed is dat ik deze vaardigheden ook onder de knie krijg en het eens flink uitprobeer. Ik ben me bewust dat ik nog aan het begin sta maar zonder begin ook geen groei. Ook vond ik het leuk om dit samen met Anja te doen en Anja was zo sportief om mee te doen. Zo helpen we elkaar in groeien.

Iets moois gezien, mooie mensen ontmoet en ondertussen ook nog aan je eigen vaardigheden werken. Ik noem het win-win-win.

En voor de mensen in Vught: gefeliciteerd met die prachtige plek die terecht in de top-3 staat van Beste Bibliotheken van Nederland. De Petrus is Vught is een prachtige bazar voor een leven lang ontwikkelen!


dinsdag 28 mei 2019

Kinderen zullen wel niet meer lid worden van de bibliotheek? Nou....


We leven in een tijdperk van iPads, smartphones, Netflix en games. Kinderen groeien er mee op en worden er mee groot. Wat denkt u: zijn  er in zo'n tijd meer of minder kinderen lid van de bibliotheek dan vroeger? Nou?

Het echte antwoord is: er zijn meer kinderen dan ooit lid van de bibliotheek. Ik besloot de CBS-gegevens over openbare bibliotheken maar eens te combineren met de cijfers over de ontwikkeling van de bevolking en het aantal kinderen. En wat blijkt? In de afgelopen tien jaar is het aantal kinderen dat lid is gestegen van 58% naar 68%. Dat is een flinke stijging in een tijd waarin het lezen onder druk staat.

Hoe komt het?
Tja, in de grafiek geef ik het antwoord al een beetje weg. De stijging lijkt een gevolg te zijn van de intensieve samenwerking die is ingezet tussen bibliotheken en basisscholen. Dit alles onder de titel Bibliotheek op school.  In 2008 begon Kunst van Lezen en in 2009 startten de eerste bibliotheken in Nederland met het onderzoeken van het nieuwe concept.


Vanaf 2012 ging het snel met de Bibliotheek op school. Het concept stond, er waren scholen enthousiast gemaakt en bibliotheken gingen massaal de scholen in. Leesconsulenten werden opgeleid en de ene na de andere schoolbibliotheek met leesbevorderingsprogramma werd geopend.

In 2018 was 44% van alle basisschoolleerlingen een gebruiker van de Bibliotheek op school en daarmee ook (bijna altijd) lid van de bibliotheek. In totaal ging het binnen die scholen in 2018 om 655.000 kinderen. Dat zijn enorme aantallen! En het toont ook welke inspanning bibliotheken leveren. Het is echt ontzettend knap hoe dit op zoveel plekken is gelukt.

De oplettende lezer ziet overigens dat ik een paar jaar mis in mijn cijfers. Dat heeft te maken dat de aansluiting tussen eerdere cijfers tot en met 2014 en latere jaren die niet helemaal aansluit. Daardoor heb ik even een breuk in de cijfers. Daar is een lange verklaring voor die ik u even bespaar.

Boekstart
Naast de Bibliotheek op school is er nog een tweede programma dat ervoor zorgt dat kinderen in aanraking komen met de bibliotheek en lezen. Dat is het programma Boekstart. Ongeveer 60.000 kinderen per jaar  worden via de Boekstartkoffertjes of de Boekstart programma's in de kinderopvang of de consultatiebureaus lid van de bibliotheek. Niet alleen tijden de basisschoolleeftijd zijn meer kinderen lid maar ook al ver daarvoor dus.  En terecht.

Maar lezen kinderen ook meer?
Leuk die lidmaatschappen en opmerkelijk ook, maar lezen kinderen dan nu ook meer? Helaas, daar moet ik het antwoord op schuldig blijven. Wie kijkt naar de uitleencijfers van alleen bibliotheken ziet dat het aantal uitleningen per jeugdlid jaar na jaar gedaald is. Maar dat is maar het halve verhaal. In de CBS-gegevens zitten niet de uitleningen op de scholen. Het zou goed zijn om die er toch beter bij te krijgen. Bibliotheken geven soms wel en soms uitleencijfers op scholen door bij de gegevenslevering. Dat is een beetje een definitiekwestie maar het lijkt mij toch goed dat we gewoon kunnen zien bij alle bibliotheek welke omvang dit nu is. Maar goed, los van die laatste getallen: veel kinderen komen op deze manier dus in aanraking met taal, met boeken en met de bibliotheek.

En een uitsmijter....


Tot slot nog een kleine verrassing. Ook als blogger moet je met je tijd meegaan. Laatst kwam ik die schetsende wethouder tegen.... En je snapt: ik leer snel.... Tja, zo kun je je verhaal ook vertellen. Het is voor mij leuk om dit ook eens uit te proberen. Laat het me weten als ik vaker zo'n filmpje moet maken.

Wie dacht dat in deze tijd van schermpjes men minder lid is van de bibliotheek, heeft dus geen gelijk. Er zijn meer kinderen lid van de bibliotheek dan ooit. En dat is maar goed ook.