zondag 10 december 2017

Ode aan de mannen van de leestafel....


Mannen, zijn het. Maar aardige mannen. De mannen van de leestafel. Wie kent ze niet? In elke bibliotheek zijn ze te vinden. Trouwe bezoekers die bijna horen bij het meubilair.

Want  als we om negen uur open gingen stonden ze al voor de deur. Als we om half negen open zouden gaan, zouden ze er ook staan, dacht ik vaak. Soms kregen ze ruzie over wie het eerste het regionale dagblad mocht. Gekibbel als in een goed huwelijk. Ze konden niet met en niet zonder elkaar.

Zoals die man die er elke dag zat om negen uur. Behalve op maandag. Want dan ging hij altijd naar de uitlooptraining van de plaatselijke voetbalclub. Samen met andere mannen-op-leeftijd werd de wedstrijd van het weekend geëvalueerd terwijl hun helden rondjes sjokten rond het veld. Zijn leven lang gewerkt in de opkomende industrie van de stad en aan het eind van zijn carrière als velen met een regeling eruit gegaan. Ik ken zijn verhaal want hij heeft het me al meerdere malen mijmerend verteld.

Of die man die altijd komt voor het Reformatorisch Dagblad. Elke keer kwam hij vertellen dat dat niet vervangen mocht worden door het Nederlands Dagblad. Voor mij allebei kranten voor het bevindelijk christelijk smaldeel maar voor hem een wereld van verschil. Waarna hij vervolgens begint over: "Weet u wie een goede dominee is?" Waarna hij me dat nog eens haarfijn ging uitleggen.

Op woensdagmiddag zaten er altijd drie mannen uit voormalig Nederlands-Indië. Ze lezen met elkaar de krant en praten bij over wat ze meemaakten deze week. Vroeger waren ze met z'n vieren. Maar één is een paar jaar geleden overleden. Soms zijn ze een tijdje met z'n tweeën want nummer drie is soms ziek en dan minder mobiel.

Maar de mooiste is de man die telkens langs komt om te melden met welke puzzel hij bezig is. De uitkomsten stuurt hij op. En hij wint verrekte vaak. Soms een kleine prijs als een horloge maar soms ook een reis. Hij is een meester in slagzinnen. Ik heb hem al vaak voorgesteld dat hij ons als bibliotheek toch eens een taart verschuldigd is. We wachten er nog tevergeefs op.

Mannen zijn het. Gewoon midden uit de samenleving. Soms dacht ik wel eens dat wethouders en raadsleden eens tussen deze mannen moesten gaan zitten. Als je de gewone man wilt spreken, moet je naar de leestafel gaan. Mannen met kleine zorgen en grote woorden.

Die leestafel.  Die tafel die veel meer is een tafel met kranten en wat heren er om heen.
Mannen zijn het. Maar aardige mannen.

Op de foto: de mannen van de leestafel in Lichtenvoorde. Een foto die afgelopen week - in kleur weliswaar - werd gepost op twitter. De foto bracht me terug naar mijn eigen herinneringen over mannen aan de leestafels. Genoemde verhalen gaan dus niet over deze mannen. 





woensdag 6 december 2017

Handleiding voor het leenverkeer (1972)


De afgelopen weken had ik contact met Henk Middelveld, de oud-directeur van de Overijsselse Bibliotheek Dienst. Hij meldde me dat hij door een verbouwing bij hem thuis ook zijn vakliteratuur maar eens ging opruimen. 'Of ik nog interesse had in wat oude meuk?'

En zo trof ik met Sinterklaas twee dozen met oude rapporten, notities en boeken over het bibliotheekwerk uit de jaren '60 en '70. Briljant materiaal waar ik de komende tijd nog wel eens over zal bloggen. Materiaal zoals dit boekje: 'Handleiding voor het Leenverkeer'.

Het IBL stond - zeker in openbare bibliotheken - nog redelijk in de kinderschoenen. Maar met de snelle groei van het aantal openbare bibliotheken in deze jaren nam ook dit toe.

De opkomst van de Plus-functie
Universiteitsbibliotheken kregen hierdoor steeds meer vraag van openbare bibliotheken. En daar waren die universiteitsbibliotheken eigenlijk niet voor bedoeld. Begin jaren '70 komt er dan ook een regeling voor de bibliotheken met een Regionale SteunFunctie (RSF, later WSF, thans Plus).

De commissie die deze handleiding schrijft merkt daar het volgende over op.


De commissie acht de tijd nog niet rijp om deze voorlopers van de Plusbibliotheken toe te laten tot het landelijk IBL. De Plus-bibliotheken moesten vooral hun regionale functie eerst maar eens goed gaan spelen. Volgens mij duurde het nog tot ver in de jaren '80  - met opkomst van Pica en het GGC -voordat de Plus echt mee mocht gaan doen.

Wel bijzonder dat thans juist die Plusfunctie weer onderwerp van studie is in het landelijk collectieplan. Dit omdat in bijna alle provincies geen geld meer beschikbaar wordt gesteld voor deze functie. En waar het in de jaren '70 nog een heidense klus was om uit te vinden waar een boek zich bevond, doen we dat nu natuurlijk met een druk op de knop.

Formulier van bibliotheek naar bibliotheek

Bibliotheken dienden hun aanvragen in bij de Koninklijke Bibliotheek, bij de Landbouwuniversiteit Wageningen of bij de Technische Universiteit Delft. Zij hadden tot taak op hun gebied een centrale catalogus bij te houden. Dat zullen vele kaartenbakken zijn geweest vermoed ik zo. Zij zochten uit waar iets zich bevond en stuurden dan een lijstje langs bibliotheken om het te leveren. Als de eerste bibliotheek niet kon leveren, ging het naar een tweede.

Dat formulier zag er als volgt uit.



In het tabelletje werden dan codes of afkortingen van bibliotheken geplaatst. Deze procedure - van bibliotheken die aanvragen aan elkaar doorsturen totdat iemand levert - is eigenlijk nog steeds de basis van het NCC/IBL. Ik zeg het met een beetje twijfel omdat ik zelf de laatste jaren niet meer zelf in het NCC/IBL actief was.

Het is toch wel bijzonder om te zien hoe vijfenveertig jaar geleden dat hele IBL echt nog moest groeien en wat voor monnikenklus het toen was om aan je materialen te komen.

Van een tijd waarin toegang tot informatie nog schaars toen,  naar een tijd waarin we echt nieuws van fake-nieuws moeten onderscheiden nu. De tijden veranderen en de bibliotheek verandert mee. De vraag die we ons nu stellen is of we iets fysiek nog moeten bewaren als het gedigitaliseerd is. Dan is er in 45 jaar toch een hoop veranderd en is het logisch om die collectietaken opnieuw tegen het licht te houden.

Wie het boekje (in een net iets latere druk) ook eens wil hebben, het is te bestellen via Bibliotheek.nl. Met een druk op de knop heb je het.

donderdag 30 november 2017

De slimme bibliotheek-app van Dublin


Dit is mijn schermpje met apps voor de bibliotheek op mijn iPad. En misschien hebt u er nog wel meer dan ik.Een app van Wise, een app voor vakantiebieb, een app voor de luisterbieb en een app voor de ebooks. Bij drie van de vier moet je authenticeren en soms zelfs op verschillende wijze.

Natuurlijk snap ik dat het zo gaat. Eerst hadden we een app voor de eigen bibliotheek, toen voor de vakantiebieb etc. Maar het kan ook anders. Zo werd ik afgelopen week gewezen op de nieuwe app van de bibliotheek in Dublin.

Alles in één app!
Na het juichende persbericht besloot ik de app toch echt zelf maar eens te downloaden.


Kijk, niks verschillende apps maar zoeken in de eigen bibliotheek en zoeken in ebooks, emagazines en ersources in één scherm. Uiteraard kon ik niet inloggen omdat ik geen lid ben van de bibliotheek maar ik vind het toch wel een fijn beeld. 

Barcode scannen en reserveren maar...
Bij het zoeken in de catalogus kom je uit in het volgende scherm.

Naast zoeken op elk woord, kun je ook gewoon de barcode van een boek scannen. U lacht daar wellicht om, want waarom zou je dat doen? Nou, omdat je bijvoorbeeld in een boekwinkel staat en daar een leuk boek ziet maar het niet wilt kopen. 

Alles in één app?
Toch zit niet alles echt in één app. Wie namelijk doorklikt naar de ebooks komt uit in het volgende scherm. 


Je moet dus dan toch nog een tweede app installeren die overigens dan gewoon doorstart vanuit de eerste app. Of je kunt gebruik maken van de mobiele website.  Bij e-magazines werkt dat wel ongeveer hetzelfde.

Eresources
Bibliotheken kopen naast ebooks ook nog allerlei andere digitale bronnen in zoals de consumentengids of online cursussen. Die biedt men in Dublin dus ook vanuit deze app aan. Dat ziet er wel tof uit.


Een hele lijst van bronnen. Ook in Nederland is niet alles via de catalogus te raadplegen.

Niet volmaakt maar wel een mooi voorbeeld
De app van Dublin is niet volmaakt maar biedt wel heel mooi alle spullen van de bibliotheek heel goed bij elkaar. Dat is een voorbeeld dat ik in Nederland nog niet tegen was gekomen. Wat ik wel een vondst vind is hoe ze verschillende apps in elkaar pluggen. Zo voor de hand liggend eigenlijk. Waarom zou je de ebook-app niet op laten starten vanuit je eigen bibliotheek-app? Bij lokale bibliotheken komen we vaak niet verder dan de app die de leverancier van het bibliotheeksysteem levert. En nee, ook niet overal volmaakt. Ook in Dublin is het niet overal single-sign-on en staan her en der op verschillende wijze hekjes.

Maar toch interessant om eens even naar te kijken. Zowel van de zijde van de lokale bibliotheek als van de Koninklijke Bibliotheek zijn hier denk nog wel mooie stappen van af te leiden.

Dus snel op virtuele studiereis naar Dublin!

dinsdag 21 november 2017

Leren van de dappere boetevrije bibliotheken...

Deze zomer werd ik benaderd door Paul Adels van de Bibliotheek Rotterdam en Guido de Gans van Bibliotheek Rivierenland. Beiden spelen een actieve rol in het traject Route2020 van de Vereniging van Openbare Bibliotheken. Hun vraag was ik of ik hen wilde helpen met een onderzoek naar boetevrije bibliotheken.

Van 0% naar 35% van alle inwoners in acht jaar tijd
Ik maakte een klein vreugdesprongetje toen ik het hoorde. Want het is een onderwerp waar ik exact 8 jaar geleden over begon te schrijven: een boetevrije bibliotheek zou best eens mogelijk kunnen zijn. Twee jaar later trok Ton van Duren als projectleider bij BiblioPlus de stoute schoenen aan en pakte de handschoen op. In twee vestigingen, Boxmeer en Wanrooij, werd een experiment gedaan met boetevrij. Het experiment slaagde en  eindigde begin 2014 gingen alle vestigingen van BiblioPlus over naar boetevrij. Ook Rivierenland was inmiddels een begonnen met alle vestigingen boetevrij. En daarna ging het hard. Inmiddels kennen meer dan 20% van alle bibliotheekstichtingen een of andere vorm van boetevrij en beslaan deze stichtingen zo'n 35% van alle inwoners en gemeenten. Boetevrij is daarmee een fenomeen geworden dat niet meer weggaat.



Presentatie van het rapport
Veel bibliotheken vragen zich dan nu ook af: moet ik ook geen boetevrije bibliotheek worden? Waarom eigenlijk en hoe? Op die vragen zou een onderzoek antwoord moeten geven. En dus ging ik samen met Paul en Guido op onderzoek uit. En gisteren op de conferentie van Route2020 presenteerden we de uitkomsten in een drietal interactieve sessies.

Onderzoek
In het onderzoek zijn drie zeer verschillende bibliotheekorganisaties onderzocht die zijn overgegaan op volledig boetevrij: Rivierenland, Eindhoven en de bibliotheken in de provincie Groningen. Naast allerlei praktische tips over hoe boetevrij ingevoerd kan worden was het met name een eye-opener hoe elk van de drie bibliotheken boetevrij hadden ingepast als randvoorwaarde om te komen tot een maatschappelijke en educatieve bibliotheek.

Elk van de organisaties heeft te kampen gehad met flinke bezuinigingen op vaak al niet erg ruime budgetten. Niet gelijk de ideale voedingsbodem om ook nog eens een deel van de gebruikersinkomsten te gaan schrappen. Toch zal deze schaarste juist hebben bijgedragen aan het vinden van onconventionele oplossingen om toch te kunnen investeren in een innovatieve en brede bibliotheek.

Visie op boetevrij


Want boetevrij wordt in eerste aanleg ingezet om bestaande leners prettiger te laten lenen. Voor de leners prettig en het blijkt dat angsten als 'materialen komen niet meer terug'   of 'we kunnen de inkomsten niet missen' in het geheel niet uitkomen.

Maar achterliggend aan boetevrij is dat het leidt tot een drastische reductie van kashandelingen in bibliotheken. Dit leidt tot minder inzet van personeel voor deze taken en meer personeel dat kan worden ingezet in nieuwe programma's als bibliotheek op school  en basisvaardigheden. Bij deze verschuiving wordt ook vaak gekeken of in vestigingen verder invoering van zelfbediening kan plaatsvinden of dat er samen met partners of vrijwilligers tot ruimere openstelling kan worden overgegaan.

Iemand vertelde mij ooit dat hij dat boetevrij maar niets vond. Hij vond dat bibliotheken vooral bezig moesten zijn met die nieuwe taken. Dat boetevrij vond hij toch vooral iets van de 'oude bibliotheek'. Die oude bibliotheek heeft overigens nog steeds bijna 4 miljoen leden en kent ruim 70 miljoen uitleningen dus zomaar daar mee stoppen lijkt me niet de beste strategie. Maar dat we steeds meer energie zullen steken in nieuwe taken lijkt me evident. En de boetevrije bibliotheek kan u - binnen dit bredere kader - helpen om daar juist ruimte voor te maken.

Download het rapport
Geïnteresseerd geworden? Dan kun u op innovatiebieb.nl het hele rapport downloaden en de resultaten nog een rustig teruglezen. Ook de interviews met de gedreven bibliotheekmensen vindt u daarin terug en ik krijg daar zelf elke keer als ik het teruglees weer energie van.

Acht jaar geleden dachten we nog dat we nooit van boetes af zouden komen. En vandaag denken veel bibliotheken erover na. Misschien kenmerkt dat ook wel de bijzonder tijd waar bibliotheken op dit moment in acteren.

Veel leesplezier!



maandag 13 november 2017

De Grote DigiTaalStrijd : een community-aanpak voor bewustzijn rond basisvaardigheden


Het kwam er even niet van maar ik wist dat er nog een keer over moest schrijven: de Grote DigiTaalStrijd. Een bijzonder evenement van de immer creatieve bibliotheek in Rivierenland om aandacht te vragen voor de strijd tegen laaggeletterdheid en digibetisme.  Misschien idee dat navolging kan vinden bij andere bibliotheken.

Wat is het?
Rivierenland werkt voor vele gemeenten. Op zeven plekken in hun werkgebied organiseerde men voorrondes voor een dictee en een quiz over laaggeletterdheid en digitale vaardigheden. De teams bestonden uit bedrijven en instellingen die voor een mooi sponsorbedrag mochten meedoen. Het organiseren van contacten met deze bedrijven ging via de serviceclub Betuwe in Zaken. Kijk, dat zijn handige partnerschappen.

De ingelegde sponsorbedragen komen ten goede aan de inzet tegen laaggeletterdheid. Van de vele tientallen teams die zo meededen konden er op 26 oktober 10 meedoen aan de finale. Eén team uit elke gemeente uit het werkgebied van de bibliotheek.

De finale vond plaats op 26 oktober. Dit was de dag dat het Cultuurcentrum Zinder waar de bibliotheek van Tiel in gehuisvest is, werd geopend door prinses Beatrix.  Een prachtig gebouw overigens zoals u ziet.



Rijnbrink girls
Ook met onze eigen instelling Rijnbrink deden we mee en een aantal collega's van mij wierp zich - getooid in de huiskleuren - vol in de strijd. De strijd bestond uit een aantal quizrondes met vragen en een groot dictee van de hand van Ronald Giphart.


Die quiz zat trouwens bijzonder goed in elkaar. Elk team kreeg een iPad waar de antwoorden op moesten worden ingevuld waarna de jury gelijk zag wat de actuele puntenstand was. Die techniek was verzorgd Kevin van Blokland van Bloklab. Hij werd ondersteund door studenten van ROC-studenten van het praktijklab.

De avond werd  gewonnen door het team 'ik spreek überhaupt maar één woord Duits'. Rijnbrink eindigde - met vele andere - op de vierde plaats.

Community aanpak met bedrijven
Wat mij opviel op de avond van de finale was hoe men er in geslaagd was om bedrijven te interesseren om zich laagdrempelig en eenmalig te verbinden aan een goed doel. Met overigens een leuke opbrengst van een kleine € 8.000,-.

Door de opzet met de voorrondes zal er in vele bedrijven een keer over gesproken zijn en zal men het op verschillende plekken verder hebben verteld. Een mooi begin van een traditie denk ik. Dit jaar was het nog niet altijd even eenvoudig om overal teams vandaan te halen maar dat een kwestie van traditie opbouwen.

Door de deelname ontstaan ingangen bij bedrijven waar eerst nog geen contact mee was en men maakt op een leuke manier kennis met de bibliotheek. Ik denk echt dat deze aanpak voor andere bibliotheken interessant kan zijn.

Mooie website




Voor de Grote DigiTaalStrijd is een mooie website gemaakt waar veel informatie te vinden is. Opvallend is dat men veel videomateriaal beschikbaar is dat zich weer makkelijk verder laat verspreiden. Daar is bijvoorbeeld ook het filmpje van Ronald Giphart met het eerste dictee nog een keer te zien. Schrijft u maar even mee.

Alles bij elkaar zit dit bijzonder knap in elkaar. Alle complimenten voor de bibliotheek Rivierenland en Betuwe in Zaken. In het bijzonder Lisanne van Iterson die dit als projectleider vanuit de bibliotheek neerzette en die ongetwijfeld bereid is om geïnteresseerde bibliotheken verder te woord te staan. Ik denk dat de opzet zich daar zeer voor leent.

donderdag 2 november 2017

Wouter: ik kom in niet meer in de bibliotheek door die € 1,50 boete....


Wouter legt in zijn vlog in  vier minuten uit dat hij niet meer een boek gaat lezen uit de bibliotheek. Zijn boete was slechts € 0,90 en liep door niet betalen op naar € 1,50. Het gaat om niks geeft hij zelf nog toe en hij had het gewoon in moeten leveren....Maar Wouter is er wel klaar mee: ik ga er nooit meer een boek lenen want ik heb er slechte ervaringen mee.... Nee, fijn, weer een jongen die niet meer leest.....

maandag 16 oktober 2017

Breng dat boek terug of sterf!


'Breng dat boek terug of sterf!'. Is dat niet wat te heftig? Zijn kwartjes en dubbeltjes boete niet voldoende? En kan het niet helemaal zonder die boetes? Dat boetes diep in het DNA van de bibliotheek zitten bewijst bovenstaande plaat.

De plaat komt uit de laatste bladzijde van 'Der naturen bloeme' dat in bezit is van de British Library. Met de hand is op de laatste bladzijde er later in  middelnederlands bij gezet dat degene die dit boek leende zwoer  bij het kruis dat ze dit boek zou terugbrengen en dat men anders haar leven mocht nemen.

Als ik het goed lees staat er zoiets als:

Bij het kruis dat hier staat
Doe ik een dure eed
....
Dat ik dit boek zal weder geve
Of het gebied mijn leven

Dat het een dame was die het boek leende is  te halen uit de onderstaande afzender die eindigt met 'heifmoeder'.

Een bijzondere uitlening dus. Ik stel me zo voor dat ik aan een gemiddelde bibliotheekbezoeker dit ook eens ga vragen: 'Prima dat u dit leent, maar als u het niet terug brengt, kost het uw leven. Akkoord?' Nou, de kinderboekenweek met het thema 'gruwelijk eng' zit er net op. Maar dit had er prima in gepast.

Het boek dat geleend werd is overigens rond 1270 geschreven door Jacob van Maerlant en is een planten- en dierenencyclopedie. De uitlening zou van de viertiende of vijftiende eeuw zijn.  Meer informatie over het boek en de bijzondere uitlening vind je op het blog van de Britisch Library.