De kwestie: wel of niet laten afhalen of thuis bezorgen?
Ik neem u weer mee naar de bibliotheken in crisistijd. De regering maakte deze week bekend dat bibliotheken na 6 april nog niet open mogen. De datum schuift op naar 29 april en dan kijken we verder. Het zal dan zeker nog niet voorbij zijn. Het stelt bibliotheken voor een moeilijke vraag: zal ik wel of niet kleinschalig toch iets doen met uitlenen?
Rekkelijken en bevindelijken
Het is een precair onderwerp in bibliotheekland. Een thema dat het bibliotheekwerk in twee kampen lijkt te splitsen. Het lijkt een discussie tussen 'rekkelijken' en 'bevindelijken'. De rekkelijken vinden dat 'contactloos' thuisbezorgen of afhalen nog wel kan. En de bevindelijken vinden dat bibliotheken die dat doen, medewerkers en gebruikers onnodig in gevaar brengen.

Op de eerste plaats: bibliotheken zijn van rijkswege gesloten. Wie op de coronapagina van het ministerie van OCW kijkt, ziet dat bibliotheken onder de thans geldende maatregelen vallen en minimaal tot en met 28 april hun deuren moeten sluiten. Over een gewone openstelling hoeven we dus helemaal geen discussie te hebben. Bibliotheken zijn met 60 miljoen bezoekers per jaar veruit de meest bezochte publieke instelling van Nederland. Dat deze instellingen een bijdrage moeten leveren om mensen niet met elkaar in contact te brengen, lijkt zeer vanzelfsprekend. Kijk maar even naar bovenstaande lijstje: ze zijn allemaal dicht en de meeste zelfs al tot 1 juni. Dan is het feit dat wij voorlopig onder het regime vallen van 'tot en met 28 april' nog een milde variant.
De rekkelijken: afhalen en thuis bezorgen
De rekkelijken vinden dat je zo lang mogelijk er moet zijn voor inwoners. Men vindt dat het toch jammer is dat die reserveringen nu nog klaar staan. Dus laten we ze gaan bezorgen. Uiteraard zoals de post nu ook de pakketjes brengt: voor de deur zetten, aanbellen, stap achteruit en zonder contact afleveren. Soms gebeurt het thuis bezorgen in papieren tasjes omdat bekend is dat contactbesmetting minder snel via papier dan via plastic kan plaats vinden.
De initiatieven zijn hartverwarmend en de lezers zijn er erg blij mee.
Kijk maar eens naar bovenstaande filmpje op Biebtotbieb van Biblionet Groningen. De hele procedure is afgestemd met het RIVM en in orde bevonden. Het zijn dus zeer doordachte acties waarbij bibliotheken echt proberen om passende maatregelen te treffen.
Overigens snappen inwoners niet altijd waarom bibliotheken dicht zouden moeten zijn. Voor sommigen is de bibliotheek net zo belangrijk als de supermarkt. Lees bijgaande ingezonden brief maar. En ik hoor over wethouders die eigenlijk vinden dat bibliotheken best beperkt open kunnen. Overigens net als dat ik hoor dat er wethouders zijn die het heel verstandig vinden dat de bibliotheek dicht is. Ook daar zijn dus rekkelijken en bevindelijken.
De bevindelijken: binnen blijven
Dan het andere kamp. Die vinden dat alle bibliotheken dicht moeten zijn en blijven en dat alle menselijk contact moet worden uitgesloten. Op twitter kom ik openlijke terechtwijzingen tegen van bibliotheken met dit standpunt naar bibliotheken die toch een afhaalservice beginnen. Soms met bovenstaande plaat. Het zou overigens een mooie bumpersticker zijn als het niet zo'n triest gebeuren was.
En deze bevindelijken hebben natuurlijk altijd gelijk. Want medewerkers die op de fiets of met de auto rondrijden komen meer mensen tegen dan medewerkers die thuis werken. En datzelfde geldt voor medewerkers die een afhaalservice draaien. Binnen blijven is altijd nog minder risico. Als we zien dat we zoveel maatregelen nemen in dit land om verspreiding te voorkomen en toch elke dag zoveel mensen overlijden, dan zou je denken dat elk contact zoveel mogelijk vermeden zou moeten worden. Dat was ook de hele opzet van de maatregel. De rekkelijken zijn aan het marchanderen met dat uitgangspunt, vinden de bevindelijken.
Zo geeft een Amerikaans artikel bijvoorbeeld aan dat het virus lange tijd op plastic kan overleven en dat je wellicht de boekcollectie tussen één en veertien dagen in quarantaine moet zetten om zeker te zijn dat er nergens meer een virus op zit. Dat is dus nog strenger dan het beeld dat de rekkelijken gaven met hun RIVM-controle.
En ja, er zijn wethouders die wijzen naar andere bibliotheken die wel beperkt uitlenen en vragen stellen waarom dat bij deze bibliotheken niet zo is. Ik kan me wel voorstellen dat je dat niet leuk vindt als bibliotheekdirecteur die zelf niet bezorgt. Dacht je gezond bezig te zijn voor de inwoners van je gemeente, vind je wethouder dat je maar een risico moet nemen. Lekker dan.
Wie heeft gelijk?
Beide kampen zijn bloedserieus. De een als het gaat om dienstverlening, de ander als het gaat om gezondheid.
En er zit natuurlijk wel een discrepantie in de samenleving op dit punt. De McDrive - wat ik zelf geen essentiële voorziening vind in de samenleving - is gewoon geopend. Bouwmarkten, tuincentra en computerwinkels zijn open. Ik kan wel een nieuwe goudvis kopen maar niet een boek lenen. Ik snap dat dat voor sommigen wringt. Maar het is wel een slecht argument om ook een afhaalservice te beginnen. Als je zo redeneert, gaat helemaal niks dicht.
Want er zit natuurlijk wel enig opportunisme bij de bibliotheken die nu thuis bezorgen of afhalen en dat trots melden op Facebook of Twitter. Want laten we wel wezen: als alle 1.000 vestigingen dit gaan doen, zijn we plotseling toch weer een grote speler en is het snel afgelopen. Dat lijkt me niet de juiste interpretatie van het feit dat we van rijkswege gesloten zijn. Dus zolang dit klein blijft en beperkt tot een aantal bibliotheken kan je dit standpunt wel verdedigen. Maar tegelijkertijd dwing je bibliotheken die dit niet doen tot een morele verdediging waarom zij dit niet doen. Ik snap de scherpte van die discussie wel.
Alternatieven
En voor mij is ook wel een overweging of er goede alternatieven zijn voor onze dienstverlening. Zelf ben ik een grote gebruiker van de bibliotheek en hou ik van papieren boeken. En ja, mijn voorraad bibliotheekboeken is op. Ik ben toch weer aan ebooks begonnen via de online bibliotheek. Werk dat? Ja hoor, ik lees via de app op mijn iPad en daar ga ik me de komende weken prima mee redden. Komt zo meteen Thuisbieb er ook nog bij, dan hoor je mij echt niet meer klagen.
Valt daar nog veel te winnen? Zeker. Laatst rekende ik uit dat 23% van alle volwassen leden ongeveer is zoals ik: heeft wel een ebook-account maar gebruikt het niet vaak. Dus misschien moeten we ons inzetten om juist mensen op afstand hiermee verder te helpen. Kunnen we telefonische spreekuren doen of spreekuren via Skype of Zoom organiseren?
En zo hoorde ik van een bibliotheek die het voornemen heeft om alle leden van boven de 70 of de 80 op te bellen. Om ze ze te vragen of ze ze ergens mee kunnen helpen. Overigens vermoed ik dat alleen dat telefoontje al 'goud' is voor veel mensen. Even laten weten dat je er bent.
En ook op activiteitengebied is nog veel te doen. Er zijn tal van voorbeelden van allerlei digitale activiteiten. Zelf had ik de afgelopen weken contact met Suzanna Jansen, de auteur van onder andere het Pauperparadijs. Zij wilde graag in deze tijd op een andere manier lezingen gaan geven. En zo begon ze theemomentjes op internet voor verschillende bibliotheken. In deze tijden vinden we dus alternatieve wegen. Kijk maar eens op haar website en wellicht is het ook iets voor jouw bibliotheek.
Tot slot
Wel of niet lokaal iets laten of bezorgen is een keus die elke bibliotheekdirecteur zelf moet afwegen. De algemene lijn is: van rijkswege zijn we gesloten. Er is geen verplichting om nu iets te doen en we zitten midden in de grootste gezondheidscrisis buiten oorlogstijd.
Met sluiten leveren wij op dit moment een bijdrage aan de oplossing van een groter probleem. Het kleinere probleem is dat mensen even geen boeken hebben. Door de gedwongen sluiting heeft de overheid aangegeven dat wij nu in dienst staan van de volksgezondheid. De vijf taken van de WSOB zijn daar nu echt even ondergeschikt aan. Het heeft alleen zin dat kleinere probleem - even geen boeken hebben - op te lossen als je blijft bijdragen aan dat grotere probleem - mensen zo weinig mogelijk contact laten hebben. Dat is de afweging die ieder moet maken.
Laten de bibliotheken die wel wat doen, beseffen dat wat zij doen alleen kan omdat niet iedereen dit doet. Wees dus terughoudend met trotse berichten over rondgebrachte boeken. Met deze berichten dwingt u uw collega's die dit niet doen tot een morele verdediging.
Betekent dat, dat de lokale initiatieven die nu lopen onverantwoord zijn? Ik kan dat niet zeggen. Ik ben geen specialist van het RIVM of van de GGD en van plaats tot plaats verschilt de opzet en omvang ook nog wel van elkaar. Laat je eigen situatie dus ook toetsen door de GGD of het RIVM. Wel zie ik dat iedereen het uiterst serieus neemt en dat tegelijkertijd niks zonder risico is.
Het minste risico is inderdaad thuis blijven. Nee,ik schrijf u niets voor. En ik zie dat iedereen zorgvuldig de risico's weegt. Ik wens iedereen sterkte met hun werk, wijsheid in hun keuzes en bovenal gezondheid. Tot die tijd lees ik een maar ebook en prijs de dag dat ik weer een papieren boek kan lenen.







