Nieuwe directeur Koninklijke Bibliotheek: Van Swelmen!

De immer erudiete directeur van de Bibliotheek van Oppendam heeft ditmaal wel heel goed nieuws: een nieuwe baan! En ook ditmaal laat hij weer zien dat voor moeilijke problemen, eenvoudige oplossingen zijn.

Ik heb mijn tong de afgelopen maanden moeten afbijten! Want waarom denkt u dat u al die tijd niks van mij gehoord hebt? Maar nu mag ik het toch vertellen... Jawel, ik word de nieuwe directeur van de Koninklijke Bibliotheek. En niet meer dan terecht natuurlijk! Nu de Koninklijke Bibliotheek het top-instituut wordt voor het Openbaar Bibliotheekwerk, kan het natuurlijk ook niet anders dan dat de knapste kop daar directeur wordt: Van Swelmen.

Ik zal u zeggen wat er aan vooraf ging en dan snapt u waarom de Koninklijke Bibliotheek niet anders kon dan mij aanstellen. Uiteraard moest er voor de vorm nog een open procedure gedaan worden, toch jammer van al die briefschrijvers. Maar goed.

Chaos

Toen bekend werd dat de Koninklijke Bibliotheek de taken zou overnemen van Bibliotheek.nl en het SIOB, heb ik mij uiteraard netjes gemeld bij de directeur van de Koninklijke Bibliotheek, Bas Savenije. Ik zei: "Bas gefeliciteerd. Een meesterzet van je! Want laten we wel wezen: 165 bibliotheekorganisaties, met allemaal hun eigen directeur en beleid, dat is natuurlijk chaos! Allemaal verschillende tarieven, allemaal verschillende voorwaarden, verschillende bibliotheeksystemen, verschillend collectiebeleid, verschillende rechtsposities, verschillende inrichtingsformules en jawel, zelfs over de huisstijl is men het niet eens. Den Haag en Amsterdam voeren nog steeds hun eigen Jolly Roger op de gevel in plaats van dat mooie oranje plectrum. Ja Bas, zelfs in je eigen stad Den Haag wordt gemuit. Een zooitje ongeregeld, dat is het! En dan heb ik het nog niet over het feit dat die kleine sector drie nationale bureaus heeft: een branchevereniging met kantineplicht, een ICT-hobbyclub en een sectorinstituut dat langer niét dan wél een echte directeur heeft gehad."

KB net mooi op orde…

Bas knikte. "Je hebt helemaal gelijk Van Swelmen. En ik had net die Koninklijke Bibliotheek zo mooi op orde. Ik snap nu ook waarom het ministerie zo gretig was om de hele rimram aan mij over te doen. Ik zit er maar mooi mee. En dat net voor mijn pensioen." Een diepe zucht volgde.

"Geen probleem Bas" zei ik. "Het komt allemaal goed. Ik heb een plan." "Vertel, ik ben één en al oor" zei Bas.

Plan

"Bas, jij en ik gaan fuseren! Een stap die niemand verwacht. De hippe bibliotheek van Oppendam met de statige Koninklijke Bibliotheek. Uiteraard word ik directeur en kun jij met pensioen. Daarmee laten we één keer zien hoe de wind waait. Een betere integratie is niet denkbaar! Jullie kracht en mijn slimheid. Goede combinatie!"

"Eh, maar de andere bibliotheken dan?" vroeg Bas aarzelend.

"Dat komt echt goed, Bas. Maar eerst even de boel op de rit. Want dat hele gedoe van die landelijke infrastructuur ruimen we eerst op. We gebruiken gewoon al jullie spullen. We stappen over op jullie bibliotheeksysteem en nemen ook jullie huisstijl over. Dan zijn we de Koninklijke Bibliotheek, afdeling Oppendam. Dus niks geen gefrut meer met koppelingen tussen systemen, Bas. Wij zijn het systeem!"

"Klinkt goed, Van Swelmen." Er kwamen zelfs twinkelingetjes in de ogen van Bas. "En dan?"

"Tja, het vervolg is natuurlijk beresimpel: wij nemen jullie tarief over, jullie voorwaarden, jullie collectiebeleid en uiteraard ook jullie CAO. En dat is nog maar het begin. Want je snapt natuurlijk wel hoe we verder gaan."

"Eh, ik begin een vermoeden te krijgen", zei Bas met zichtbaar plezier.

30 miljoen extra voor de sector!

"Precies, want zodra we Bibliotheek.nl en het SIOB binnenboord hebben, zetten we natuurlijk onze volgende stap: één groot fusiefestival. We gaan fuseren met alle overgebleven 164 bibliotheekorganisaties. Dat daarbij het merendeel van de directeuren overbodig wordt, hoef ik jou natuurlijk niet te vertellen... En reken even uit: 150 directeuren van een ton minder. Dat is 15 miljoen, Bas. Tel die 15 miljoen eens op bij de winst van één bibliotheeksysteem. Weg met die Babylonische automatisering! Gewoon strak top-down. Lever ook zeker 15 miljoen op. Samen 30 miljoen voor de sector, extra!"

"Van Swelmen, het is geniaal!" zei Bas.

"Dat dacht ik ook. Zet je hier even je handtekening?"

"Dankjewel."

"Graag gedaan."

Waarom de Koninklijke Bibliotheek een blijvertje gaat worden

Federatief Identity Management in de bibliotheeksector

View more presentations from Elco van Staveren.

Afgelopen weekend stuitte ik op een tweet van Elco van Staveren. Elco is hoof Online Services bij de Koninklijke Bibliotheek. Het opleidingspad van Elco en mij hebben elkaar op een haar na, niet gekruist maar wel geraakt.

We troffen elkaar op het door mij zo fijn bevonden GII-conferentie. Mijn ego is nog steeds herstellende van die bijeenkomst.

In korte tijd is Elco de derde persoon van de Koninklijke Bibliotheek die ik een krachtig en eensluidend pleidooi zie houden voor een sterke koppeling met het openbare bibliotheekwerk.

Enige tijd geleden schreef ik een open brief aan Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek. En ik kreeg een prachtig antwoord. Zijn antwoord werd gevolgd door Johan Stapel op een Probiblioconferentie.

En nu dus Elco. Er waait een mooie wind door de Koninklijke Bibliotheek. Het beleid staat en het wordt consequent uitgedragen. Als een elftal met dragende spelers op de as van het veld. Of om het cultureler te zeggen: als een orkest met een prima basisbezetting. Klaar voor het mooie werk.

Kortom, de Koninklijke Bibliotheek gaat echt een blijvertje worden. En ik ben er wel blij om. Het zal ingewikkeld genoeg worden om alle eindjes de komende jaren aan elkaar te knopen. Een sterke samenwerkingspartner met een goed innovatief vermogen lijkt me dan geen overbodige luxe.

Een mooie wind door de Koninklijke Bibliotheek. Hijs de zeilen en vaar met ons uit.

Meneer Deckers, wilt u de zaal verlaten en het einde van het IBL en de eigen catalogus

Afgelopen donderdag was ik op het door SURF en KB georganiseerde symposium rondom GII:"Van vergezichten tot verwezenlijking".

Een dikke week geleden deed ik een oproep aan vooral directeuren van openbare bibliotheken om naar deze bijeenkomst te gaan. En dat was een verstandige oproep. Maar dat zal verderop in dit verhaal blijken. En het leverde een nogal pijnlijke situatie voor mezelf op.

Zelfde werelden, andere leveranciers
Het publiek was zeer gemêleerd van Universiteitsbibliotheek naar Openbare Bibliotheek en een aantal leveranciers. De eerste spreker was Marc van der Berg van de UvA. Hij toonde ons in een aantal sheets hoe de universiteitsbibliotheken hun technische infrastructuur regelen. Dat lijkt veel op openbare bibliotheken: allemaal een eigen systeem van een beperkt aantal merken en allemaal met hetzelfde bezig op hun eigen eiland. Overigens werken de universiteitsbibliotheken wel weer met allemaal andere leveranciers dan de openbare bibliotheken. Alleen OCLC is als contentleverancier is in beide branches actief. We doen dus veel hetzelfde maar wel met verschillende gereedschappen.

Einde van het IBL met GoogleBooks
Daarna was het de beurt aan Brandon Badger, product manager van Google Books. Een jonge gast die in zeemanstrui even uitlegt dat de missie van Google is "to organize all the world's information". Tja daar sta je dan als bedrijf dat nog geen 10 jaar oud is tussen de universiteitsbibliotheken waar de oudste de roots ergens in 14e of 15e eeuw zal hebben liggen. Maar leuk om te zien hoe snel de ontwikkeling bij GoogleBooks gaan. Inmiddels heeft GoogleBooks 12 miljoen boeken volledig beschikbaar waarvan bijvoorbeeld 1,5 miljoen in het Epub-formaat.

Zet dat af tegen de resultaten van OCLC. Eric van Lubeek, directeur van een groot deel van OCCL, liet zien dat OCLC nu beschrijvingen van boeken heeft van 170 miljoen titels. Zij zijn wereldwijd het grootste titelbestand. Als we dat afzetten tegen de 12 miljoen van GoogleBooks, kunnen we constateren dat Google echt heel hard aan het digitaliseren is.

In tegenstelling tot OCLC gelooft Google niet in catalogi. Google hanteert de opvatting dat de gebruikers de onderlinge verbanden tussen boeken moeten aanleggen. Een "social thesaurus" dus.

GoogleBooks verwacht dat het IBL gaat verdwijnen. Waarom een boek opsturen en weer terugbrengen als je het ook gewoon kunt uitprinten? Dat gesjouw met boeken door het hele land kan nooit goedkoper zijn dat wat geld uitgeven aan GoogleBooks. Kijk, dat is een interessante case voor de toekomst. Daar waar distributie nu nog een hot item is, zou het dus goed kunnen dat het dit over tien jaar niet meer is. Neemt niet weg dat je het nu ook goed moet regelen. Dus zet uw transportbusjes niet gelijk op Marktplaats.

Meneer Deckers, wilt u vertrekken?
In het middaggedeelte waren een aantal parallelsessies. En daar volgde een pijnlijke ervaring voor mij. Ik had mij aangemeld voor de sessie met bibliotheekdirecteuren over de afspraken die tussen universiteitsbibliotheken en openbare bibliotheken moeten worden gemaakt. Het zaaltje waarin dat moest gebeuren was klein en de dame die de sessie leidde - Josje Calff - bijzonder streng. Na aanmelding bleek de sessie overtekend en heeft de organisatie zelf een keus gemaakt wie er wél in de sessie mocht en wie niét. Wie geen directeur was, is van de lijst afgehaald. Ze las de namen voor en wie niet op de lijst stond moest vertrekken. Mopperend verliet ik de zaal. Natuurlijk had ze gelijk maar zuur en genant is het wel. Zeker met zo'n ego als het mijne ;-)

Het einde van de lokale catalogus
Vervolgens belandde ik in een sessie over de front-office. Daar werd gewerkt met stellingen waarop je mocht stemmen. Dat was leuk opgezet. Eén van de stellingen was dat de eigen catalogus wel weg kan. Een discussie die in openbare bibliotheken wel redelijk leeft. Mijn stelling is dat we best samen met één landelijk titelbestand kunnen werken. En de zaal - ook de universiteitsbibliotheken - dachten er precies zo over. En masse werd gestemd voor: weg met de eigen catalogus.

In de plenaire terugkoppeling kondigde Bas Savenije van de Koninklijke Bibliotheek aan dat er een visiedocument komt voor de gemeenschappelijke infrastructuur. Lijkt me een prima idee.

Mijn conclusie van de dag is dat universiteitsbibliotheken en openbare bibliotheken nog veel van elkaar kunnen leren. Wel gebruiken ze hele verschilllende leveranciers en kon in de samenwerking wel eens even vertragen. Zou natuurlijk niet moeten mogen, maar dat zal in de praktijk nog wel lastig zijn.

Veel gezamenlijke visie is er natuurlijk wel. En als je kunt opteren voor een - echte - gezamenlijke catalogus (dus zo één waardoor je je lokale catalogus echt weg doet) heb je een leuk begin. En als je vervolgens kunt opteren voor de afschaffing van het WSF/UKB-IBL door digitale levering of printing-on-demand a la GoogleBoos heb je volgens mij een prima vervolg. Dan werken openbare bibliotheken en universiteitsbibliotheken prima samen voor alle burgers in Nederland. Een leuk wenkend perspectief lijkt me.

Dank dus aan KB en SURF voor de organisatie. Nu nog even zorgen dat ik voortaan bij alle sessies mag zijn!

Als de concierges de baas worden, berg je....

De oude VOB gaf eind vorig jaar nog net persbericht aan dat ze definitief wat toegetreden tot het GII-consortium. Bij het lezen van zo'n zin haakt de gemiddelde bibliotheekdirecteur al af. GII-consortium? Nooit van gehoord, kanniewawezen. Zoiets.

Maar dat is erg jammer. Want in augustus 2008 schreef ik al over dit consortium. Toen onder de titel the Good, the Bad and the Ugly....

Toen formuleerde ik drie wensen voor dat consortium:

1. de NCC gewoon open in de aquabrowser (en niet zo lousy onder externe bronnen)

2. Zoek&Boek voor alles dus ook voor Worldcat

3. Zoek&Boekknop ook in Worldcat.

Nou jongens en meisjes. Er is wel degelijk wat gebeurd in de tussentijd maar we moeten er wel het vergrootglas op leggen om het te zien.

Op de eerste plaats is de NCC nu vrij toegankelijk in een aquabrowser. Niet vol in het scherm maar ja, het is wat. De Zoek&Boekknop wordt getoond in de deelcatalogus 13-onder-1-knop. Het is niet alles, maar het is wat. Als we met dit tempo doorgaan zijn we in 2050 ongeveer waar we zijn moeten. En helaas: dan ben ik zelf onder dit regime al met pensioen. Dus: graag wat meer tempo!

Vervolgens nodigt de VOB - mede namens andere partijen - bibliotheken uit om deel te nemen aan een studiedag.

Op die studiedag zullen de directies van de OB-wereld, de UB-wereld en de technische partijen met elkaar verkennen wat nodig is voor een goede koppeling van onze ICT-infratructuur. Nu weet ik één ding zeker: daar gaan heel weinig directeuren uit het bibliotheekwerk op af komen. En dat is erg jammer.

En toch worden daar hele wezenlijke afspraken gemaakt: welke catalogus gaan we straks gebruiken? Welk bestelsysteem krijgen onze klanten? Welke databanken kunnen wij straks op welke manier benaderen? Hebben wij er als openbare bibliotheken straks nog wel wat over te zeggen of heerst de UKB of OCLC straks met strakke hand?

De KB zal met Bas Savenije daar ongetwijfeld het voortouw in nemen. Jan Klerk schreef laatst al een aardig artikel over Johan Stapel die die visie al grotendeels laat zien. En daar heb ik een groot vertrouwen in.

Ook het sectorinstituut zal daar zijn zegje doen. Heb ik ook een groot vertrouwen in. Maar zijn er ook bibliotheekdirecteuren waar we afspraken mee kunnen maken?

Dus: kijk nog eens goed naar het programma en informeer je directeur. Ik reken op een sterke delegatie uit de Openbare Bibliotheekwereld. Dit wordt het moment dat je hierover wat kunt roepen.

Bij techniek is het al te vaak het geval dat de technische conciërges het beleid bepalen. En ik hou erg van techneuten maar er moet wel aangesloten worden op een gezamenlijke visie. En daar hebben we directies voor. Dus schuif aan!

Bas Savenije, directeur Koninklijke Bibliotheek, reageert op open brief

Een kleine week geleden stuurde ik een open brief aan Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek. Ik had een artikel gelezen van de directeur van Google en vroeg mij oprecht af of we nu trots moeten zijn op wat Google allemaal doet of dat er toch ergens een verborgen agenda lijkt te zijn. En gisteren kreeg ik een keurige brief terug van Bas Savenije. Met daarbij de toestemming om die ook aan u te laten lezen en er nog eens van gedachten over te wisselen.

Beste Mark,

Hartelijk dank voor je vertrouwen in mij en in de Koninklijke Bibliotheek. Is Google vriend of vijand? Ik heb me daarover in het recente verleden al verschillende malen uitgelaten. [Zie bijvoorbeeld het artikel in Trouw van 7 september.] Wat wij als KB willen, is zoveel mogelijk mensen toegang bieden tot enerzijds wetenschappelijke informatie, en anderzijds publicaties uit en over Nederland. Dat is nogal wat. In zoverre Google er aan bijdraagt om deze doelstelling te verwezenlijken, kunnen we dit bedrijf beschouwen als vriend.

Maar, daar schuilt de adder onder het gras: Google is een commercieel bedrijf en heeft dus als belangrijkste doelstelling het maken van winst. Alle kosten die Google besteedt om het werelderfgoed te digitaliseren, zal het ook willen terugverdienen. Wie zal die uiteindelijk moeten betalen? Nu krijgt Google inkomsten uit advertenties, maar er is geen enkele garantie dat de
toegang tot informatie in de toekomst gratis blijft.

Dat is iets wezenlijk anders dan de taak die de KB heeft als nationale bibliotheek. Wij maken geen winst, we beogen dat ook niet. Van onze klanten vragen we maar 15 euro per jaar voor toegang tot alles wat we in huis hebben. Veel van onze fondsen besteden we aan de duurzame toegang tot informatie, of die nu digitaal of gedrukt is. En veel investeren we ook in het digitaliseren van
Nederlands materiaal, zoals kranten, tijdschriften en oude drukken. Het zou fantastisch zijn, als wereldwijd werd samengewerkt om een ‘Global library’ te creëren. Maar Google hanteert zijn eigen voorwaarden en kan zijn eigen eisen stellen.

Is dat voldoende antwoord?

Met vriendelijke groet,
Bas Savenije

Mijn eerste reactie: het is een prachtig antwoord en geen domme vraag van me. Zelfs de directeur van de Koninklijke Bibliotheek zoekt naar de interpretatie van de positie van Google. Sinds het snelle failliet van DSB is iedereen er toch wel van overtuigd dat elk bedrijf toch failliet kan gaan. Eén cruciale foute bedrijfskeuze kan Google fataal worden. Een te grote investering in een nieuw pakket dat het niet wordt en zelfs Google kan omvallen. En gaat u maar eens na hoeveel verschillende zoekmachines u in de laatste tien jaar hebt gebruikt: Hotbot, Webcrawler, Altavista, Yahoo en nu inderdaad al vrij lang Google. Maar welke zekerheid biedt dat?

Wat mij verder triggert is de zin: "Alle kosten die Google besteedt om het werelderfgoed te digitaliseren, zal het ook willen terugverdienen. " Het is goed om het artikel waar Bas Savenije aan refereert eens door te lezen. Daarin staat bijvoorbeeld het volgende stukje:

"Directeur van de Koninklijke Bibliotheek Bas Savenije vindt dat kennis die met publiek geld is vergaard, publiek toegankelijk moet zijn. Als een private partij daar een rol in kan spelen, graag; onder bepaalde voorwaarden. „Wij hebben op het eerste gezicht hetzelfde doel als Google: het beschikbaar stellen van informatie. Maar als de toegang tot kennis volledig in handen komt van een private onderneming, die daar nu of op termijn geld voor kan vragen, is dat riskant. Bovendien moet de conservering goed geregeld zijn en de privacy: daar zijn ze nu nog zeer onduidelijk over.”

Tja, wat is Google nu: vriend of vijand? En wat ben ik dus van Google: vriend of vijand? Ik zie de kansen maar heb dezelfde reserves. De projectgroep Bibliotheekinnovatie die optreedt als kwartiermaker loste dat destijds handig op: ze stelden een groep in van kritische vrienden. Ik geloof dat ik me ook maar zo ga noemen voor Google: kritische vriend.

Dank uiteraard aan Bas Savenije voor de moeite om te reageren op de vraag van een simpele blogger.

Open brief aan Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek

Beste meneer Savenije,

Ik heb u zeer hoog en ik vind u een wijs man. Ooit heb ik met u op de online conferentie mogen presenteren over collecties. U kent me vast niet meer maar u maakte grote indruk op me. Als toenmalig directeur van de Universiteitsbibliotheek Utrecht vond ik dat u toch heel dicht bij de praktijk was gebeleven. En u had een mooie visie op vrije toegang tot informatie.


Sinds vorig weekend ben ik toch wat in verwarring. Bij toeval kreeg ik een International Herald Tribune in handen. Da's natuurlijk een krant die u ook wel heeft maar die in veel openbare bibliotheek natuurlijk ontbreekt. Maar goed, daar stond een artikel van Sergey Brin, de president van Google onder de titel "A library for ever". Hierboven ziet u een foto van Sergey Brin. Hij is misschien nog wel jonger dan ik en zeker jonger dan u. Meer een bekende acteur dan directeur van de no. 1 zoekmachine. Vindt u ook niet?

Maar goed, hij schrijft in dat artikel dat hij zo nobel bezig is met het digitaliseren van boeken. En dat hij met GoogleBooks eigenlijk alleen maar het beste voor heeft met de wereld. En laten we eerlijk wezen: als een nieuwsgierige Nederlander een boek wil inzien van vóór 1900 moet hij toch echt met de trein naar Den Haag. Daar aangekomen moet hij zich melden aan de balie en medewerkers halen het boek op uit het magazijn. Die meneer van Google zegt dat hij dat allemaal op internet gaat zetten. En gratis nog wel. En nou klaagt hij dat hij zo wordt tegengewerkt door de auteurs en de uitgevers. Aan het eind van het artikel pinkte ik een traantje weg. Hij lijkt echt het beste met de wereld voor te hebben. Die Brin kan toch geen keiharde zakenman zijn. Kijk nog maar eens naar die foto

En toch, aan het eind van het artikel schrijft hij dat beroemde bibliotheken ook kwetsbaar zijn. Soms vliegen ze zo maar in de fik (Alexandrië) of - heel recent - storten ze gewoon in zoals in Keulen.


Plotseling denk ik, hij zal toch niet de internationale bibliotheek van de wereld willen worden? Zo internationaal en allesomvattend dat de Koninklijke Bibliotheek straks niet meer nodig is?

En dan begin ik toch te twijfelen aan de intenties van die jongeman. Is het dan toch zo'n commerciële knakker? Maar om heel eerlijk te zijn, gun ik u die functie toch meer. Uw foto plak ik daarom ook nog maar eens hieronder. Kunnen ze zien dat u er ook heel betrouwbaar uit ziet.

Ik hoor graag van u, wie ik nou toch moet geloven! Zit Google nu aan uw stoelpoten te zagen of zijn het nu uw grootste vrienden?