Delen is het nieuwe hebben : epiloog : Van Swelmen: ‘’Liken’ het nieuwe likken’

De immer erudiete directeur van de Bibliotheek van Oppendam, laat ook nu zijn licht weer schijnen over futiele trends en over het paard getilde maatschappelijke ontwikkelingen. Dus zo ook nu, over “Delen is het nieuwe hebben”.

Onzin, is het natuurlijk! Na vier afleveringen met die nieuwerwetse lariekoek is het nu wel weer genoeg! Want zeg nou zelf: delen kan natuurlijk nooit het nieuwe hebben zijn. Een contradictio in terminis.

Delen, is het nieuwe kwijt raken
Want wie iets deelt is het per definitie kwijt. Zo deel ik mijn boekencollectie al jaren met vrienden. Nooit meer terug gezien. Mijn geheimen deel ik al jaren met goede bekenden. Een roddelblad was een betere bewaarplaats geweest. En zo deel ik ook al jaren MIJN kantoor met collega’s. Maar toen ik wat ging schuiven met de bureaus was hun antwoord: ‘wordt er niet meer overlegd met ONS?’ Terwijl ik toch in de heilige overtuiging verkeerde dat het ‘mijn’ kantoor’ was. Dus, ‘delen het nieuwe hebben’? Nieuwlichterij! Dat is het!

'Liken', het nieuwe likken
Want wie gelooft dat delen heb nieuwe hebben is, gelooft ook dat stelen het nieuwe krijgen is. Slaan wordt het nieuwe strelen en betalen het nieuwe geven. Lenen wordt het nieuwe bezitten en ‘tweeten’ het nieuwe praten. Bloggen is het nieuwe voorlezen en ‘Liken’ is het nieuwe likken.

En we geloven het ook nog. Dat is het ergste! Delen wordt de nieuwe norm. Delen moet, delen doet je goed, zoiets. Wie niet deelt, heeft iets te verbergen. Waar rook is, is vuur, niet waar?

Geheim, het nieuwe verraad
In de toekomst wordt elk geheim een verraad. Een verraad tegenover de samenleving. Sollicitanten zonder Facebook-account worden niet meer aangenomen. En we worden argwanend tegenover iedereen die niet zijn privacy inlevert. Want als iemand die privacy niet weggeeft, hoe kunnen wij als samenleving dan weten hoe we iemand moeten helpen? Arbo-diensten zullen over een paar jaar gaan reageren als je een paar dagen niet twittert of geen bericht op Facebook plaatst: ben je misschien ziek?

U lacht erom. U gelooft mij niet. Uw goed recht maar natuurlijk volstrekt naïef van u. Maar goed, zo kennen we de gemiddelde burger ook.

Delen wordt het nieuwe hebben. Het is onvermijdelijk. In uw eeuwige hang naar aandacht en bevestiging gaat u steeds meer van uzelf weggeven om toch maar die aandacht te krijgen. Het aantal berichtjes dat we zullen delen zal nog exponentieel toenemen. Wij maken ons eigen glazen huis.

En wat doet de geheime dienst?
Voor één instituut is al dat delen een gruwel: de AIVD, onze eigen geheime dienst. Het bedrijf dat leeft van geheimen. Want niets blijft geheim. En zelfs daar heeft de AIVD haar antwoord op: creëer meerdere waarheden. Want een nieuwe identiteit was nog nooit zo makkelijk: maak een twitter-account aan, maak een facebook-account aan, zeg dat je de eerste beste bibliotheekdirecteur bent van een prachtig plaatsje. En verkondig je eigen waarheid. Zo makkelijk kan het gaan.

Dat wilde ik maar even eh.....delen .

Delen is het nieuwe hebben : deel 4 en slot : Lang leve de contouren van de nieuwe toekomst!

De toekomst is dichterbij dan u denkt. Er zijn mensen die denken dat bibliotheken gebakken zitten aan hun - liefst nieuwe - gebouw of hun - liefst frontaal gepresenteerde - collectie. Niets is minder waar. Bibliotheken zitten niet vast aan hun gebouwen en collecties. Wat overigens niet wegneemt dat een nieuw gebouw en een goede collectie bijzonder nuttig kunnen zijn.

Maar goed, bibliotheken zijn allang bezig met hun toekomst. Je moet het alleen even willen zien. Ik neem u mee langs een aantal voorbeelden waarin u de contouren van de 'collaborative economy' al kunt zien.

Voorbeeld 1: de Voorleesexpress

De Voorleesexpress helpt kinderen in gezinnen waarin minder makkelijk wordt voorgelezen of andere taalcapriolen worden uitgehaald. Vrijwilligers gaan langs bij deze gezinnen, lezen voor en stimuleren daarmee de taalontwikkeling van de kinderen. De bibliotheek voert niet zelf uit maar helpt burgers elkaar te helpen. Weet u nog: 'from providing services to enabling participation' was een belangrijke zin in één van de eerdere blogjes. Dat zien we hier volop.


Voorbeeld 2: G-workspace



Over de G-workspace schreef ik al eerder eens een blogje. De G-workspace is een soort keukentafel van de samenleving. Aan die keukentafel worden burgers uitgedaagd om hun verbetering voor de samenleving, hoe klein of groot ook, uit te werken. Aan de keukentafel nemen ook professionals plaats die tips geven of soms kunnen ondersteunen maar het idee blijft altijd van de burger zelf.

Deze keukentafel staat nu in de Bibliotheek Enschede. Arcon - zeg maar de uitvinder van deze formule - wil dit in meer bibliotheken gaan ondersteunen. Lijkt me zeer wijs.

Voorbeeld 3: Taalpunt Menthol

Nog zo'n mooi voorbeeld over samenwerking voor en door burgers is het taalpunt Menthol in Hengelo. Hengelo doet dat heel goed maar is daarin zeker niet uniek. Op woensdag is er een taalspreekuur en op vrijdagmiddag een taalcafé. En vooral op dat taalcafé komen tientalle Hengeloërs die hun taal willen verbeteren. Ook hier geldt dat de bibliotheek organiseert maar dat burgers elkaar helpen. Er zijn bijna 100 Hengeloërs actief als taalmaatje om mensen die hulp nodig hebben te ondersteunen.

Voorbeeld 4: Boekenkast van Nederland

 

Het filmpje is niet het beste voorbeeld maar ik wil toch ook naar maar even terug gaan naar boeken. De boekenkast van Nederland is een ambitieus idee van DOK Delft. Doel is om de boekenkasten van burgers nadrukkelijk te betrekken bij de collectie van de bibliotheek. Niet alleen om boeken uit te wisselen maar vooral om burgers aan elkaar te verbinden. Wat is leuker dan om elkaars smaak uit te wisselen en elkaar tips te geven. En wie weet komt het op die manier wel van nog veel meer.

Contouren van de toekomst
Ik noem vier voorbeelden. En eigenlijk weet ik dat er nog veel meer voorbeelden zijn. Ik hoor ze graag. Wie deze voorbeelden zo achter elkaar legt, ziet dat er een palet ontstaat van nieuw bibliotheekwerk. Bibliotheekwerk dat gericht is op het verbinden van burgers en het organiseren van burgers rondom de doelstelling van de bibliotheek. Bibliotheken zijn ooit opgericht om mensen te helpen in hun individuele ontwikkeling. In de afgelopen decennia raakten we misschien daarop wat kwijt door grote hoeveelheden boeken en leden. Ik weet eigenlijk zeker dat die oorspronkelijke doelstelling weer helemaal actueel is. Alleen zal het heel anders gaan dan vroeger.

Bibliotheken zitten niet gebakken aan nieuwe gebouwen of frontaal gepresenteerde collecties. We zitten in een overgangsfase van het ene soort bibliotheekwerk in het andere. Hierboven zie je de contouren al van die nieuwe toekomst. Voor sommige heb je collectie nodig, voor andere niet. Voor sommige is een goed gebouw nodig, voor andere niet.

Die 'collaborative economy' kon dus nog wel eens een blijvertje worden. Want als de verzorgingsstaat een participatiesamenleving wordt, dan kan de bibliotheek daarin een vitale schakel zijn. We begonnen met het doembeeld dat instituten verdwijnen en we eindigen met een mooi perspectief hoe onze rol kan veranderen. Lang leve de contouren van die toekomst.

Echt aan het eind?
Ik dank u voor uw aandacht langs weer een aantal lange blogs. Zijn we aan het eind? Nee, volgens mij nog niet. Volgens mij hoor ik de heer Van Swelmen nog rochelen over een epiloog. Stay tuned....

'Delen is het nieuwe hebben' : Deel 3 : Drie stappen voor een nieuwe strategie

U bent er nog? Mooi, gaan we weer verder met 'Delen is het nieuwe hebben'. Dit keer is het even een wat taaier blog. Want we gaan het hebben over de basis van een nieuwe strategie voor de 'collaborative economy'. En daar gaan we even een theoretisch model bij gebruiken. Hoewel ik niet zo heel erg van de theorie ben, is het misschien toch goed om dat wel te doen. Daarmee bekijk je iets nieuws toch even van alle kanten.

Ik gebruik het model van Jeremiah Owyang, een social media guru uit Sillicon Valley. Ik leg het hieronder kort uit met een paar praktische voorbeelden voor bibliotheken. In het filmpje zit een uitgebreidere uitleg.

Zijn theorie gaat voor over de waardeketen binnen social media en de drie bewegingen die gemaakt worden. Die drie lijnen zijn:
1. Maak van je product een service
2. Creëer service in marktplaatsen
3. Laat de markt meebouwen aan je product

1. Maak van je product een service
Maak van je product een 'company-as-a-service'. Dat is leuk, want dat zijn bibliotheken al. Je wordt lid van ons en je leent je boeken. Niet het bezit staat centraal, maar de toegang. Maar daar kunnen we als bibliotheken nog wel wat verder mee gaan. Want voor cursussen of lezingen hanteren we nog steeds het oude 'kaartjes' model. U koopt een kaartje en u mag naar binnen. Maar als bibliotheek zou je ook toegang kunnen bieden aan een pakket van lezingen of trainingen. Maak een pakket rond een 'Leven lang leren' bijvoorbeeld en zorg dat het een dienst wordt.

2. Creëer service in marktplaatsen
Antiquariaten kunnen niet zonder www.boekwinkeltjes.nl En ik ben er eigenlijk van overtuigd dat er ook antiquariaten zitten op de site van www.bol.com. Links en rechts worden bibliotheken ingehaald met boekensites. Wat doen we? Blijven we op onze eigen systemen zitten en beschouwen we de rest als de vijand? Of bewegen we mee en gaan we kijken wat we aan boekensites kunnen toevoegen? Wat doen Nederlandse bibliotheken met bookcrossing? Waar zijn we op Librarything? Wat kunnen we bieden aan Google? En wat voegen we toe aan Facebook of Twitter? Beschouw de grote marktplaatsen niet als concurrent, maar als een uitgelezen kans om publiek te bereiken. Of het nu gaat om lezen, leren of informeren, elke lijn is een flinke brainstorm waard.

3. Laat de markt meebouwen aan je product
De laatste lijn die Owyang benoemt is dat een instituut niet meer alleen bepaalt hoe het product eruit ziet. Laat klanten zelf meebepalen hoe het voor hen eruit moet zien.  En geef consumenten een rol. Om maar even bij onze klassieke rol te blijven: wij hebben heel veel lezers. En al die lezers hebben een favoriet boek. Kunnen onze klanten van elkaar zien welk boek het favoriete is van hen? En verbinden we die klanten met elkaar? Mogen ze elkaar tips geven en leeslijstjes uitwisselen? Een simpel prikbord op de website is een goed begin. Maar ook rond leren en informeren is van alles te bedenken. Hoe kunnen burgers elkaar dingen leren? Bieden we cursussen die door onze 'klanten' zelf georganiseerd worden? Kunnen onze leden zelf kiezen welke schrijvers we gaan uitnodigen in onze lezingencyclus?

En toen?
Het zijn niet drie lijnen die je makkelijk achter elkaar kunt leggen. Het is geen stappenplan dat je even uitvoert. Het zijn drie onderdelen die je moet beschouwen in het geheel van alles wat een bibliotheek doet. En met dat geheel moet je dan weer een soort eenheid krijgen die past bij de toekomstige missie van de bibliotheek. Moeilijk? Volgens mij valt het wel mee. Tenminste, ik kan de contouren van die toekomst al zien. Daar zal ik in de volgende blog op in gaan.

'Delen is het nieuwe hebben' : deel 2 : Hoe Koning Willem II het oploste

Gisteren was weer een toogdag voor het 'instituut' Koningshuis. De jaarlijkse Prinsjessdag met hoedjesparade behoort inmiddels tot de oud-hollandse folklore. De koning mag de troonrede voorlezen maar hem niet zelf schrijven.

Eigenlijk verschuift al sinds de Franse revolutie en de Verlichting het vertrouwen in dit soort instituten. Er kwam onderwijs, er kwam stemrecht en stapsgewijs kwamen er meer en meer vormen van medezeggenschap. Instituten hebben het wat dat betreft sindsdien altijd al moeilijk gehad. Niks nieuws onder de zon.

De oplossing van twee koningen
In het midden van de 19e eeuw zat in Nederland Koning Willem II (links) op de troon. In Denemarken heerste Frederic VII (rechts). Beiden nogal markante figuren. Frederic VII had al een aantal huwelijken achter de rug voordat hij de troon besteeg, om vervolgens te trouwen met een burgermeisje. Wie de instandhouding van de Scandinavische koningshuizen kent, weet dat dit geheel buiten de traditie viel. Koning Willem II daarentegen was koning, maar bleef in hart en een nieren soldaat. Hij vond het eeuwig zonde dat er niets te knokken viel. Naast een aantal bastaardkinderen hield hij er een roemrucht homoseksueel leven op na met pastoor Zwijssen uit Tilburg. Maar goed: het bleef het koningshuis. En de koning, bleef de koning, en de koning was de baas.

Beide vorsten kregen te maken met oproer in het land. Het was niet meer van deze tijd dat de koning nog zoveel macht had. Beide koningen hadden gezien hoe het was afgelopen met het vorstenhuis van Frankrijk. En dus kozen ze eieren voor hun geld. Hun tactiek was om niet het instituut van het Koningshuis koste wat het kost in stand te houden. Men bewoog mee met de tijd, men bleef koning, maar het volk kreeg de macht. De constitutionele monarchie was een feit. Het instituut van het Koningshuis bestond nog, maar was van vorm veranderd.

En dat is voor alle instituten een voorbeeld. Niet elk instituut hoeft te verdwijnen, maar wel zal elk instituut van vorm veranderen. Ondanks Google, Facebook, Twitter, Apple en Microsoft is er naar mijn gevoel dus ook een plek voor het instituut bibliotheek. De bibliotheek zal alleen wel van vorm moeten veranderen. Overigens zullen er altijd partijen zijn die vinden dat de bibliotheek wel zal verdwijnen. Maar ja, dat zegt men van het Koningshuis ook.

From providing services to enabling participation
Maar hoe moet je meebewegen met de tijd. Die vraag beantwoorden en een vaag idee concreet maken is misschien wel het moeilijkste?  Het volgende filmpje is wat mij betreft inspirerend.  De marketeers van Nesta leggen uit hoe maatschappelijke instellingen gebruik kunnen maken van de 'collaborative economy'. De mooiste zin zit aan het eind: from providing services tot enabling participation.

 

Duidelijk wordt ook weer in dit filmpje dat het gaat om het verbinden van mensen. Instellingen hoeven niet meer zelf de diensten aan te bieden, maar moeten zorgen dat 'vreemden' elkaar gaan helpen. Een interessante gedachte. En hoe zou dat eruit zien voor bibliotheken?

In de volgende blog gaan we in op een model waar je als bibliotheek gebruik van kunt maken om de diensten van de bibliotheek om te bouwen naar de 'collabortive economy'.

'Delen is het nieuwe hebben' : deel 1 : Klein is het nieuwe groot

 

'Delen is het nieuwe hebben.' Een kreet die Daan Roosegaarde gebruikte in de laatste Zomergasten van dit seizoen. De kreet die hoort bij de netwerkmaatschappij en de 'sharing economy'. Klinkt het niet prachtig en hoopvol: 'Delen is het nieuwe hebben'? In een kredietcrisis waar maar geen eind aan komt, lijkt dit toch een richting die uitkomst biedt. Is 'Delen het nieuwe hebben' of is de kreet net zo verkeerd als de beleggingshypotheken van de banken, die we ook allemaal leken te vertrouwen?

In naar verwachting vier of vijf blogs zal ik ingaan op die 'sharing economy', collaborative consumption en hoe bibliotheken daarmee om kunnen gaan. De blogs zullen gebaseerd zijn op een korte workshop voor staf en MT-leden van het Apeldoornse Archief, Bibliotheek en Museum CODA. Zij hadden mij uitgedaagd om ze te prikkelen rondom nieuwe businessmodellen. Bij die workshop gebruikte ik onderstaande presentatie. Het onderwerp was de 'collaborative economy'.

Deel 1: Klein het nieuwe groot
Kijk maar eens naar het filmpje van Triodos. Een reclame die de afgelopen tijd veelvuldig op televisie te zien was. De gemiddelde reclame op tv is 20 seconden. Deze reclame duurt 100 seconden. Vijf keer zo lang. En het is een filmpje dat helemaal past bij the 'collaborative economy'.

Triodos opent met dat het een geweldige tijd is. En dat is gek: want de hele wereld vindt dat de wereld in een crisis zit. Triodos herhaalt een aantal keer dat het geweldig met ons gaat: we hebben het beter dan ooit, hebben meer vrijheid dan generaties voor ons en zijn in hoge mate in staat om ons leven te sturen. De mensheid is zich meer dan ooit bewust van de kracht die zij zelf kan ontwikkelen.  Met mooie kanten.

En toch geloven we dat we in een diepe crisis zitten. En die crisis moet door iemand worden opgelost: de EU, het IMF, de banken, de huizenkopers, onze regering of de gemeenteraad. Door iedereen behalve onszelf. Wat Triodos ons leert is dat wij onszelf uit de crisis kunnen helpen door de keuzes die we met elkaar maken. Door dingen te doen of juist te laten.

De macht is niet meer aan groot. De macht is aan klein. En dus aan ons. Dat is mooi nieuws. Voor ons als burger dan. Want het is slecht nieuws voor de instituten.

De 'Great Trust Shift'
Een tijdje geleden blogde ik al over Rachel Botsman en het einde van de instituten. Zij schetst een verhaal dat de macht, maar ook het vertrouwen van burgers, verschuift. Vertrouwen wordt minder en minder gegeven aan instituten en meer en meer aan individuen. Rachel Botsman noemt dat de 'Great Trust Shift'

Of je nu een bank, een overheid, een autoverkoper, een ziekenhuis, een verzekeraar, een kerk of .... een bibliotheek bent, de vraag is op welke wijze instituten gaan overleven. Via internet kunnen mensen onderling geld lenen, worden auto's gedeeld, gaan we 'couch surfend' op vakantie en organiseren we een 'onderlinge' reisverzekering. En zelfs winkels zijn niet veilig. Want iedereen kan zijn eigen winkel zijn: met een eigen webshop of gewoon op Marktplaats. En als we toch met instituten willen werken, dan bundelen consumenten hun krachten onder de naam United Consumers. En samen kopen ze tegen de meest scherpe voorwaarden in.

De macht is niet meer aan groot. De macht is aan klein. Maar dat geldt ook voor informatie. Informatie is niet meer het domein van kennisinstituten. Het is het domein van miljoenen experts, die dag en nacht hun kennis delen op internet.  Het einde van de bibliotheek?

Presentatie voor CODA
In deel 2 ga ik in op Koning Willem II en Koning Frederic VII van Denemarken. Waarom?  Dat leest u de volgende keer. Voor nu alvast de presentatie en ik hoor graag jullie reacties.
 

 

Het einde van instituten: De bibliotheek is dood! Lang leve de bibliotheek!

Bedrijven zijn iets van de vorige eeuw. En bedrijven houden op te bestaan. Waarom zou je bedrijven hebben als je ze niet nodig hebt? En er zit wat in. Mensen die dit zeggen prediken collaborative consumption of collaborative economy. Een economie zonder instituten maar waar particulieren onderling zaken doen. En ga maar na: Marktplaats is niet echt een winkel, het koppelt hooguit een verkoper aan een koper. En zo zijn er legio sites die mensen aan elkaar koppelen: voor woningruil, voor een bank om op te slapen, voor een onderlinge verzekering, voor autodelen, voor het van elkaar lenen van boeken  en zelfs om onderling geld te lenen.

Niet produceren maar verbinden
Vanuit die filosofie zijn winkels geen leveranciers meer maar faciliteren ze hooguit nog de samenleving zodat die samenleving het zelf kan regelen. Ik denk dat dit wel eens één van de bouwstenen van onze toekomstige samenleving kan zijn.

Rachel Botsman
Afgelopen week zag een tweetbericht van mijn oud-collega Stephan de Vilder. Hij attendeerde op bovenstaande filmpje van Rachel Botsman. Nou ja, filmpje, het is een verhaal van 25 minuten. Ik weet het: 25 minuten is een eeuwigheid voor internetfilmpjes. Maar toch: ik denk dat het een heel wezenlijk verhaal is voor de toekomst. Voor wie sneller wil: zie hieronder een kortere slideshare van Jeremiah Owyang.

Rachel Botsman legt uit hoe internet gebruikt kan worden om mensen die elkaar niet kennen, elkaar toch kunnen vertrouwen. Vertrouwen dat wij vroeger stelden in instituten omdat zij ons die zekerheid konden geven.

Het einde van de instituten: de bibliotheek is dood, lang leve de bibliotheek!
Het einde van de instituten. Het einde van leasemaatschappijen, hotels, verzekeringsmaatschappijen, banken en..... bibliotheken?  Het zou kunnen..... Ik denk dat het op een aantal terreinen inderdaad gaat gebeuren. In ieder geval gaan er gebieden ontstaan waar zowel gewone instituten zijn en waar mensen het samen en onderling oplossen. Wat Botsman aantoont is dat voor veel bedrijven alleen producten leveren niet meer voldoende is, het gaat steeds vaker om verbinden van mensen in hun behoefte.

De vraag die de bibliotheek zichzelf zou kunnen stellen is dan niet meer: welk product moeten wij bieden voor welke behoefte, maar: hoe kunnen wij mensen verbinden in hun behoefte? Behoefte aan lezen, behoefte aan leren en behoefte aan informeren. Hoe verbinden wij 16 miljoen nieuwsgierige Nederlanders?

Contouren al zichtbaar
Schokkend nieuws? Deels wel, deels niet. Ja, want wij zijn een instituut en dat zou best ook wel eens op een andere manier geregeld kunnen worden. En nee, want op een aantal plekken in ons werk zie je hiervan al de contouren. Bij leesbevordering en laaggeletterdheid gebeurt dit al met regelmaat. Met taalmaatjes en ambassadeurs. Maar denk ook aan een project als de Boekenkast van Nederland. Maar ik geef gelijk toe: allemaal nog aan de randen van ons werk.

Bezig met een meerjarenplan?
Voor elke directeur die nu bezig is met een meerjarenplan is het misschien toch een interessant gedachtenspel: bedenk bij al die acties die u noemt of u nu bezig bent een product te maken of  dat we hier ook zouden kunnen zorgen voor het verbinden van mensen. Het zou nog wel eens tot verrassende inzichten kunnen leiden.

Het verbinden van mensen rond lezen, leren en informeren: het kon wel eens onze nieuwe missie zijn.