De bibliotheken in Staphorst, Kampen en Ommen lenen het meeste uit! Deel 4 van 5 van de Best Presterende Bibliotheek van Nederland 2020

Dit is het laatste losse lijstje van de Best Presterende Bibliotheek 2020 en deze gaat over het aantal uitleningen per lid. Na dit overzicht gaan we ons opmaken voor een totaalscore!

Staphorst is de Bohemian Rhapsody van deze lijst

In dit overzicht staan Staphorst, Kampen en Ommen bovenaan. Een 'clean sweep' voor een Overijssels trio! Drie Overijsselse bibliotheken waar de leescultuur hoog in het vaandel staat. Overigens zien we redelijk wat bibliotheken in een gebied met christelijke signatuur in deze lijst: Staphorst, Kampen, Rijssen-Holten en Nijkerk.  Daar staan echter ook bibliotheken tegenover uit het katholieke Brabant en Limburg:  Brunssum, Nuth, De Kempen en Venlo. Hoewel ik vermoed dat de protestantse invloed toch nog groter is dan de katholieke. Maar ik kan het mis hebben.

Staphorst stond ook vorig jaar al op nummer 1 en als ik me niet vergis het jaar daarvoor op nummer 2. Net als Zwolle bij de leden al tijden op nummer 1 staat is ook Staphorst hier de Bohemian Rhapsody van deze lijst. Die laatste blijkt overigens dit jaar voor het eerst geen nummer 1 te zijn in de top-2000. 

Inclusief uitleningen Bibliotheek op school in bibliotheeksysteem

Opvallende stijgingen zijn van Kampen en Tubbergen (net op 4 met een verschil van 2 cijfers achter de komma). Beide zijn volgens mij succesvol de Bibliotheek op school aan het uitrollen en ik denk dat veel van de stijgingen hierdoor te verklaren zijn. In dit overzicht zijn nu namelijk de uitleningen voor de Bibliotheek op school  meegenomen voor zover ze in het bibliotheeksysteem werden gedaan. Die cijfers zitten nu in de optelling van de gegevenslevering. De Koninklijke Bibliotheek past daar controles op toe en dat levert een redelijk nauwkeurig beeld op.

Hoogste nieuwe binnenkomer zijn Noord Fryslân en Brunssum. In Noord Fryslân lijkt de stijging vooral te danken aan een nieuwe vestiging in Harlingen. Voor Brunssum heb ik zelf niet gelijk een verklaring.

Andere nieuwe binnenkomers zijn Twenterand, De Groene Venen, Dalfsen-Nieuwleusen en Venlo. Volgens mij waren dit allemaal bibliotheken die voorheen net buiten de top-15 vielen. 

Landelijk gezien loopt het aantal uitleningen licht terug en daalt het aantal uitleningen per lid van 18,3 naar 17,6. Dit is niet anders dan voorgaande jaren. 

Hiervoor sprak ik al over de uitleningen voor de Bibliotheek op school. In de huidige cijfers zijn de uitleningen meegenomen als ze in het bibliotheeksysteem zijn gedaan. Er zijn echter ook bibliotheken die hiervoor een ander systeem gebruiken of de uitlening over laten aan de school. Die cijfers worden apart opgevraagd en niet apart gecontroleerd. Een aantal bibliotheken gaf vorig jaar aan dat je eigenlijk die cijfers wel mee zou moeten nemen. 

Top-15 uitleningen inclusief Bibliotheek op school uitleningen buiten eigen bibliotheeksysteem

Als je die cijfers meeneemt - alles bij elkaar zo'n 400.000 uitleningen en zo'n 0,5% van het totaal aan uitleningen - dan kom je tot de volgende top-15. Vier bibliotheken komen dan in de top-15 die anders niet in de top-15 zouden komen. Bibliorura, Roermond en omgeving,  zou dan op nummer 7 komen. Voor Bibliorura komt een substantieel aantal uitleningen uit deze uitleensystemen buiten het hoofdsysteem. De andere bibliotheken zijn Zuid Oost Fryslân op 10, Wierden op 13 en De Kempen op 14.  Die 400.000 uitleningen zitten dus verdeeld over een beperkt aantal bibliotheken en hebben voor die bibliotheken dus nog wel een redelijk effect.

Wat mij betreft kiest u de top-15 die u het beste uitkomt. Voor de eerst zes in de lijst heeft het in ieder geval geen enkel effect. Met deze cijfers erbij stijgt overigens wel het landelijk gemiddelde van 17,6 naar 17,7. In de totaalcijfers die het CBS gebruikt worden deze uitleningen echter (nog) niet meegenomen.

Op naar het eindoverzicht!

Voor nu: weer mijn felicitaties aan Staphorst, Kampen en Ommen. En ik maak me op voor het eindoverzicht. Want wie scoort overall nu het best op alle factoren! Naar verwachting publiceer ik donderdagochtend 17 december het eindoverzicht! 

In Veenendaal, Noordwest Veluwe en in Hardenberg staan de meest actieve bibliotheken : deel 3 van 5 over de Best Presterende Bibliotheek van Nederland 2020

Veenendaal, Noordwest Veluwe en Hardenberg hebben de meeste activiteiten

Vandaag kijken we naar de activiteiten van bibliotheken. En uit de cijfers komen de bibliotheken van Veenendaal, Noordwest Veluwe en die van Hardenberg als meest actieve uit de bus. 

Veenendaal telt 72,8 activiteiten per 1.000 inwoners, Noordwest Veluwe heeft er 65,8 en Hardenberg 63,3. Op zich nog redelijk dicht bij elkaar. 

Veenendaal en Hardenberg zijn zelfs nieuw in de lijst en komen dus op 1 en op 3 binnen in deze lijst. Over die nieuwkomers zeg ik zo nog wat meer. Die nieuwkomers zorgen ervoor dat vaste partijen in dit lijstje soms een plaatsje moeten opschuiven. Helaas dus voor Arnhem, Meerssen, Heiloo, Drachten, Waterland en Nijkerk. 

Veel nieuwe binnenkomers

Opvallend in deze lijst zijn de vele nieuwe binnenkomers. Dat zijn er zes van de vijftien en bovendien ook de nummer één in deze lijst is een nieuwe binnenkomer. Dit heeft alles te maken  met deze cijfers. Van de vier lijstjes die ik publiceer, is dit het lijstje met gegevens die bibliotheken het minst lang bijhouden. Toen ik in 2016 voor het eerst deze cijfers gebruikte, vulde een groot deel van de bibliotheken dit nog niet in. Elk jaar zijn het er meer en wordt de registratiemethode verfijnder. Dit jaar is deze categorie ook voor het eerst gecontroleerd en gevalideerd samen met het CBS. De cijfers worden dus accurater maar we zijn er zeker nog niet als sector. 

Zo is er bijvoorbeeld discussie over het tellen van bijvoorbeeld activiteiten in het taalhuis. Ik weet zeker dat een deel van deze top-5 bijvoorbeeld een gesprek met een taalmaatje wordt geteld als één activiteit. Als je 50 taalmaatjes hebt, heb je zo 50 activiteiten per week. Organiseer je één lezing met 100 deelnemers dan heb je ook één activiteit. De ene activiteit is de andere dus niet. Maar nogmaals: de cijfers worden jaar na jaar beter. En dit jaar zat bij de dataset voor het eerst ook een overzicht van deelnemers aan activiteiten. Daar ga ik later nog eens dieper naar kijken want misschien kunnen we samen met dat cijfer tot een nog betere telling komen. 

Om dat voorbeeld van die taalmaatjes nog aan te halen. Het is zeker niet fout wat deze bibliotheken doen. Want als je naar de definitie kijkt, die bij de enquête wordt gegeven, dan staat daar deze tekst:

Een activiteit dient bij slechts één kernfunctie te worden meegeteld. Indien een activiteit onder meerdere kernfuncties geplaatst kan worden, plaats deze dan onder de kernfunctie waar de activiteit het beste op aansluit. 

• Deelnemers van de activiteit kunnen zowel bibliotheekleden als niet-leden zijn. 

De activiteit hoeft niet in de bibliotheek te hebben plaatsgevonden, maar de bibliotheek moet wel (één van) de organiserende partij(en) zijn. 

Het gaat hierbij om fysieke ontmoetingen. 

Activiteiten voor het primair en voortgezet onderwijs, zowel in de bibliotheek als op school, met uitzondering van klassikaal lenen, dienen ook te worden meegerekend. 

Cursussen die worden aangeboden door de bibliotheek, worden per cursusdag of – bijeenkomst als één aparte activiteit meegeteld. Een wekelijkse cursus met 10 bijeenkomsten telt derhalve als 10 aparte activiteiten.

Een tentoonstelling wordt – ongeacht de duur – meegeteld als 1 activiteit. Activiteiten die niet meegerekend worden: 

Digitale activiteiten zoals MOOC’s tellen niet mee. 

Het beschikbaar stellen van ruimte (zaalverhuur) voor besloten bijeenkomsten telt niet mee.

Het goede nieuws is: dit is het meest betrouwbare lijstje dat we in alle jaren hebben kunnen publiceren. Het slechte nieuws: het kan nog beter. En het is mooi om te zien dat zowel bibliotheken als de Koninklijke Bibliotheek hier stappen in zetten. 

Overigens al de bibliotheken in dit lijstje doen hun stinkende best met deze activiteiten en het geeft echt wel een goed beeld van waar we staan.

Landelijk gemiddelde

Het landelijk gemiddelde maakte een reuzesprong dit jaar: van 8,5 activiteiten naar 12,5 activiteiten per 1.000 inwoners. Een duidelijk teken dat activiteiten rond de kernfuncties van bibliotheken steeds belangrijker worden. 

Voor nu een pluim voor Veenendaal, Noordwest Veluwe en Hardenberg en alle anderen in deze lijst! En ik maak me op voor het laatste losse lijstje over uitleningen en daarna gaan we naar de totaalscore.

Stay tuned!

Bibliotheken in Zwolle, Hengelo en Zeeland hebben de meeste bibliotheekleden! Deel 2 van 5 over de Best Presterende Bibliotheek van Nederland 2020

 

De vorige keer stonden we stil bij de bezoekersaantallen. Dit keer bij de bibliotheekleden. Een cijfer dat alle bibliotheken aanleveren. Dit in tegenstelling tot de bezoekcijfers waarbij nog altijd 20 bibliotheekinstellingen deze nog niet (kunnen) aanleveren. En waar we bij de bezoekers nog redelijk wat fluctuaties zien, is de top-3 bij de leden exact hetzelfde als vorig jaar.

Zwolle opnieuw bovenaan

Stadkamer Zwolle staat fier bovenaan met 40,2% van de bevolking die lid is van de bibliotheek. Overigens is Zwolle dit jaar wel flink gestegen. Vorig jaar stond de teller nog op 35,4% van de bevolking die lid was.  Naast het feit dat deze bibliotheek gewoon veel leden heeft, speelt hier zeker de samenwerking met scholen een rol. Niet alleen met basisonderwijs maar ook met Voortgezet Onderwijs en ook ROC. Volgens mij  zijn nog steeds ook alle ROC-studenten lid. Begin dit jaar publiceerde ik nog cijfers van hoeveel kinderen er lid zijn van de bibliotheek en ook hier stond Zwolle bovenaan met - schrik niet - 127%. Hoe dat kan? Dat heeft te maken met die VO-leerlingen en ROC-studenten uit de regio. 

Bibliotheek Hengelo en Zeeuwse Bibliotheek opnieuw op 2 en 3

Bibliotheek Hengelo en de Zeeuwse Bibliotheek (Middelburg, Vlissingen, Veere en Noord-Beveland) die vorig jaar ook op 2 en 3 stonden, staan daar dit jaar ook. Overigens hebben zij allebei hun cijfers iets zien zakken. Het gat met Zwolle is dus een stukje groter geworden. 

Ook de nummers 4 tot en met 7 geven een stabiel beeld. Heiloo en Arnhem doen aan stuivertje wisselen op de posities 4 en 5 en West-Achterhoek en de Nieuwe Bibliotheek Almere schuiven één plaatsje op omdat Flevomeer iets naar beneden zakt. 

Mooie stijgers en nieuwe binnenkomers

Mooie stijgers zijn Brummen-Voorst en Gooi en Meer die allebei vier plekken stijgen. Hoge nieuwe binnenkomers heb je door de stabiliteit van de cijfers niet zo gauw. IJmond Noord, Deventer en Assen slagen daar echter wel in. Zorg dat je erin blijft!

De stijging komt in bijna alle top-15-bibliotheken door jeugdleden. Dat zal dus bijna altijd het gevolg zijn van het programma Bibliotheek op school. Bijna alle top-15-bibliotheken kennen een verval bij volwassen leden. Toch zijn daar een paar uitzonderingen op. De Zeeuwse Bibliotheek, Rozet Arnhem en bibliotheek IJmond-Noord plusten allemaal flink bij de volwassen leden. Dat is in deze tijd een dubbel compliment waard. 

Landelijk beeld

Landelijk is het beeld dat we hier ongeveer net zo hard dalen als we bij de bezoekers stijgen: er gaat 0,2% af waar bij bezoek er 0,2% bij kwam. We gaan van 21,3% van de inwoners die lid zijn naar 21,1%. Tot enkele jaren geleden dempte de stijging bij de jeugd - door uitrol van bibliotheek op school - de daling bij de volwassen leden. Nu de verdere groei van bibliotheek op school minder snel gaat, zien we nu dus weer een lichte daling. Ik hoop dat we binnenkort het effect kunnen gaan zien van bibliotheken als Spijkenisse waar geëxperimenteerd wordt met nieuwe lidmaatschapsmodellen als het freemium. 

Opnieuw mijn felicitaties aan Zwolle, Hengelo en Zeeland! Ik ga beginnen aan de lijst van bibliotheken met de meeste activiteiten. Stay tuned!

Zoetermeer, Groningen en Gouda zijn de best bezochte bibliotheken! Deel 1 van 5 over de Best Presterende Bibliotheek van Nederland 2020

De feestdagen komen eraan en het wordt weer onontkoombaar de 'lijstjes'-tijd. En zo ook dit jaar. In de afgelopen maand maakte de Koninklijke Bibliotheek weer de jaarcijfers over 2019 bekend. Ik dook weer in de databestanden en neem u ook dit jaar weer mee naar wat ik met grote woorden 'de index van Best Presterende Bibliotheken' noem. 

Ook dit jaar zal ik aan de hand van vijf artikelen stil staan bij kengetallen van bibliotheken. Vorig jaar mocht Stadskanaal zich de Best Presterende Bibliotheek van Nederland noemen. Arnhem werd tweede en Nijkerk derde. Arnhem en Nijkerk zullen met spanning uitkijken naar dit jaar want Stadskanaal is als stichting opgegaan in het grotere Biblionet Groningen en telt nu mee in die statistieken. 

De kengetallen van de index

Het meten van de Best Presterende Bibliotheek ga ik net als voorgaande jaren doen langs vier lijnen. Samen vormen ze - niet van ijdelheid gespeend - de Deckers-index. De vier indicatoren die ik langs loop zijn: het aantal bezoekers, het aantal leden, het aantal uitleningen en het aantal activiteiten. De absolute cijfers zijn natuurlijk onvergelijkbaar: Amsterdam leent meer uit dan Staphorst. Daarom maken we er kengetallen van. Bij leden kijken we naar het percentage inwoners dat lid is, bij uitlenen naar uitleningen per lid, bij bezoekers naar het aantal bezoeken per inwoner en bij activiteiten naar activiteiten per 1.000 inwoners.  Ik heb de lijst nu een aantal keren gemaakt en het is mij opgevallen dat het een bibliotheek nog flink wat moeite kost om op alle fronten goed te scoren.

Maar genoeg gedraald: kom op met die lijstjes! Dat doen we en we trappen dit jaar af met het aantal bezoekers

Forum Zoetermeer is de grootste publiekstrekker

We kunnen ons dit jaar verheugen in een nieuwe nummer 1 en veel nieuwkomers. Forum Zoetermeer, de combinatie van bibliotheek en gemeentehuis en vele lokale organisaties. Terecht de naam Forum dus. Vorig stonden ze op nummer twee, toen met 6,7 bezoeken per inwoner, en dit jaar dus naar nummer 1 met 7,7 bezoeken per inwoner. Bijna 15% meer bezoekers dus. Ik vermoed dat dit het effect is van het nieuwe pand dat in januari 2018 geopend werd. Het bezoek trekt in het tweede jaar (2019) dus nog flink aan. 

De hoogste binnenkomer is het Groninger Forum op nummer 2 met 7,3 bezoeken per inwoner. Wie bedenkt dat dit de cijfers zijn over 2019 en dat het nieuw Groninger Forum in november 2019 opende, weet dat de potentie in Groningen nog veel groter is. De bezoekersaantallen begin 2020 waren hier enorm. Tot de coronacrisis inderdaad. De grootste runner-up dus en absoluut op weg naar nummer 1.

De nummer 1 van vorig jaar - de Chocoladefabriek Gouda - vinden we terug op nummer 3. Dit jaar met 6,9 bezoekers per inwoner waar het vorig jaar 7,0 bezoeken per inwoner was. Nagenoeg stabiel dus. Gouda is dus voorbij gestreefd door instellingen die inwoners nog vaker naar hun bibliotheek lieten terugkeren. 

Binnenkomers en constanten

Verdere nieuwe binnenkomers zijn DOK Delft op 5, Midden-Brabant op 10, Stadkamer Zwolle op 14 en Salland op 15. Bij Midden-Brabant zit natuurlijk de Lochal Tilburg die begin 2019 officieel geopend werd. Dat heeft Midden-Brabant een flink eind omhoog gestuwd in deze lijst. Zwolle en Salland zaten al dicht tegen de top-15 aan en van DOK Delft heb ik niet gelijk een verklaring. 

Leuk is ook om te zien dat veel bibliotheek een constante zijn in deze lijst: elk jaar komen ze voor op ongeveer dezelfde plek: Arnhem, Wageningen, Wassenaar, Eemland, Hengelo en Deventer. 

Opvallend is ook wel dat veel van de genomineerden voor de Beste Bibliotheek van Nederland in dit lijstje staan: Zoetermeer, Lochal, Groninger Forum en Wageningen. Alleen Eemnes van Gooi en Meer komen we niet direct tegen in deze lijst. Dat bibliotheek een publiekstrekker zijn, speelt bij deze nominatie zeker mee, denk ik. 

Algemeen beeld: meer bezoekers

Bibliotheken zijn in 2019 beter bezocht dan in 2018. In 2019 kwamen Nederlanders gemiddeld 3,7 keer per jaar in de bibliotheek. Een jaar eerder was dat nog 3,5 keer. Het lijkt een klein verschil maar het is een stijging van bijna 6%. 

Twee disclaimers

Aan het eind van dit eerste artikel maak ik toch een disclaimer. Het is mooi al die lijstjes... Maar het zegt lang niet alles. Over veel cijfers valt te twisten. Bij bezoekers komt het heel soms voor dat ook bezoekers van andere instellingen worden meegeteld of niet uit elkaar te halen zijn. Bij activiteiten zullen we zien dat er verschillende interpretaties zijn van wat een activiteit is. Bij leden zijn sommige bibliotheken boos op andere bibliotheken als zij niet-actieve jeugdleden niet uitschrijven. En bij uitleningen, nam ik in voorgaande jaren niet de bibliotheek-op-school-uitleningen mee (dit jaar verandert dat voor een deel). Ook dat gesprek moet gevoerd worden en ook dat mag achter deze lijstjes. Overigens verandert dat niet het grote beeld achter deze cijfers en gaat het veelal over incidenten. En juist door het zichtbaar te maken, prikkelt dat ons tot actie om het te verbeteren. 

En dan nog een tweede disclaimer: achter elk cijfer zit een verhaal. En met de lijstjes kan ik geen recht doen aan elk verhaal. Het feit dat een bibliotheek niet in een top-15 staat, wil nog niet zeggen dat het een 'slechte' bibliotheek is. En het feit dat je wel in een top-15 staat, maakt je niet direct een 'goede' bibliotheek. Overigens staan in de overall top-20, waar we alle kengetallen wegen, een aantal bibliotheken die nergens in een afzonderlijke top-15 staan.  Op alle punten redelijk scoren, maakt je ook in die lijst al een bijzondere bibliotheek. Maar ook de achtergrond van je werkgebied (heb je meer lageropgeleiden of hogeropgeleiden), de hoeveelheid subsidie en vele andere factoren spelen een rol. 

Kortom: het gesprek over de cijfers is van minstens even groot belang als de lijstjes.  

Dat gezegd hebbende: Toch mijn felicitaties voor nu aan Zoetermeer, Groningen en Gouda en ik maak mij op voor het tweede lijstje. En dat zal gaan over wie de meeste leden heeft. Stay tuned

Over de aantrekkingskracht van de rijpere mannelijke bibliothecaris

Deze column verscheen bij het dossier Bibliotheekstatistiek 2019 van de Koninklijke Bibliotheek. 

De afgelopen tijd stond het nieuws bol van de coronacrisis en de Amerikaanse verkiezingen. Wat beide onderwerpen verbindt, is dat ze zijn omgeven door fake news, alternative facts en complottheorieën.

Complottheorie

Vergeleken met die onderwerpen zijn bibliotheken natuurlijk een baken van rust. Saai zelfs. Kent u ook maar één complottheorie over bibliotheken? Precies. Overigens: elk feitje kun je controleren op de website Bibliotheekinzicht van de KB. Je vindt er ‘feiten en cijfers over de bibliotheken’. Dus geen meningen, geen halve waarheden en al helemaal geen fake news.

Waar bevinden zich de meeste oude en mannelijke bibliothecarissen?

Zo kun je in de databank van Bibliotheekinzicht zien dat in 2019 16% van alle bibliotheekmedewerkers man was. Ja, zo weinig maar! Maar de verschillen per provincie zijn best groot. In Zuid-Holland is slechts 14% man, terwijl in Groningen maar liefst 28% man is. Hoe zou dat komen, vraag je je dan toch af.

Je kunt ook selecteren op leeftijd. Zo is in bibliotheken 60% van alle medewerkers ouder dan 50. Maar ook hier zijn de verschillen groot. In Utrecht is maar 54% van alle medewerkers boven de 50 en in, jawel, Groningen is maar liefst 64% ouder dan 50. Ook hier rijst de vraag wat daarvan de oorzaak kan zijn.

Ik suggereer niets, maar als je een oudere mannelijke bibliothecaris tegenkomt, weet je dus eigenlijk zeker dat je met een Groninger van doen hebt.

Topjaren 1990 en 1994

Ik speur nog even verder door de databank. Zo blijkt dat de bibliotheken in Nederland in 1994 de meeste leden hadden: 4,58 miljoen. Toch leenden ze in dat jaar niet de meeste boeken uit. Dat was al in 1990; het waren er toen 185,7 miljoen. Hoe kan dat?

1990, het jaar met de meeste uitleningen, was een bijzonder jaar. Mandela werd vrijgelaten, Gorbatsjov werd president van de Sovjet-Unie (na secretaris-generaal te zijn geweest) en Thatcher trad af. Een politiek euforisch jaar. Als klap op de vuurpijl won de jonge Marco Borsato de Playbackshow. Zou politieke en muzikale vooruitgang goed zijn voor het lezen? Ik denk het.

Met voetbal heeft het overigens niets te maken. Ajax werd gewoon landskampioen en Nederland strandde in de kwartfinales op het wereldkampioenschap. En voor al die rijpere mannelijke bibliothecarissen in Groningen: die stad werd negende in de competitie.

1994, het jaar met de meeste bibliotheekleden, was een geheel ander jaar. Kurt Cobain pleegde zelfmoord, Ayrton Senna crashte met zijn Formule-I-bolide, de Russen vielen Tsjetsjenië binnen en Kim Jong-il, de voorganger van Kim Jong-un, werd leider van Noord-Korea. Allesbehalve een florissant jaar. Politieke en andere misère levert bibliotheken blijkbaar veel leden op.

Om te laten zien dat ook hier voetbal geen rol speelt: Ajax werd opnieuw landskampioen en Nederland strandde opnieuw in de kwartfinales op het wereldkampioenschap. En Groningen? Groningen eindigde gewoon als veertiende in de competitie.

De aantrekkingskracht van de rijpere mannelijke bibliothecaris

Zo zie je maar: als je een beetje zoekt naar de juiste verbanden, kun je al snel duiden waarom de cijfers zijn zoals ze zijn. Overigens: Groningse bibliotheken scoren opvallend goed, zowel op het gebied van het aantal leden als de hoeveelheid uitleningen. 

We weten nu wat hun geheim is: de aantrekkingskracht van de rijpere mannelijke bibliothecaris. 

Anderen noemen dat natuurlijk fake news. Ik noem het een alternative fact. Bewijs maar dat het niet zo is. Maar geloof nooit zomaar een verhaal en ga zelf op zoek naar de feiten. En begin met zoeken op Bibliotheekinzicht.

P.s.

Deze column is geschreven toen de cijfers over 2019 nog niet openbaar waren. Dat zijn ze nu wel! En dus begin ik binnenkort weer aan de lijstjes van Best Presterende Bibliotheken van Nederland. Stay tuned!

Bibliotheken in crisistijd : deel 14 : Crisis? Welke crisis?

Dit was een bizarre week voor bibliotheken. Ik dacht dat we in een coronacrisis zaten.... Maar slechts heel weinig wees daarop deze week. Het enige echte coronanieuws zag ik vrijdag in de tijdlijn van Jan Hoogenberg, directeur van de Bibliotheek Enschede. Hij attendeerde op bijgaand artikel over de Bieb To Go. Het is een concept met een beperkte collectie biedt maar waarvoor reserveren vooraf niet nodig is en waarbij je nog wel zelf kunt kiezen. Ik heb veel concepten gezien met 'genre'-tassen, afhaalbieb of boek-aan-huis-diensten. Dit zit er wat tussenin en biedt eigenlijk ook wel opties na de coronacrisis om dit op andere plekken neer te zetten. Bij de AH To Go inderdaad. Ik had het nog niet eerder gezien en vind het een sympathieke uitwerking.

Maandag

Mijn week begint maandag met een digitale sessie met collega's van OBGZ (Nijmegen e.o). Mijn collega Ildikó van Veldhuizen en OBGZ-colllega Wouter van Balveren hebben dit voorbereid. Werkgroepen hebben in de afgelopen tijd ideeën voorbereid en die worden nu gepresenteerd.  Er komen veel mooie zaken voorbij. Van Freemium-modellen voor leden tot chatservices. 

En niemand kijkt nog op dat we dit volledig digitaal afhandelen....

Overigens moet directeur Bert Hogemans het overleg tussentijds even verlaten. Hij is op dat moment namelijk druk bezig met de bezuiniging op de bibliotheek in Malden. De achtste bezuiniging in tien jaar naar zijn zeggen. Als ik de krant moet geloven is hier de bezuiniging wel ingeboekt maar wil men hem eigenlijk niet uitvoeren. 

Dinsdag

Op dinsdag krijg ik een appje van de directeur van de bibliotheek in Rivierenland. Ze laat me blij weten dat de gemeente Buren unaniem heeft besloten om weer te gaan werken met de Bibliotheek Rivierenland. De gemeente Buren werkte in de afgelopen jaren samen met Karmac maar moest constateren dat de resultaten ver achter bleven. Nog slechts 7% van de inwoners was lid van de (Karmac)bibliotheek. De gemeente trok haar conclusies en de portemonnee. De provincie hielp de gemeente met het laatste financiële stapje en daarmee komt de gemeente Buren weer binnen het bibliotheekstelsel. Op woensdag staat er een mooi stukje in de krant over deze stap. 

Overigens meldt minister De Jonge vandaag dat musea, bioscopen en bibliotheken naar alle waarschijnlijkheid na deze week weer open mogen. Dit op basis van het dalende aantal besmettingen. 

Woensdag 

Op woensdag begeleid ik samen met mijn collega Georges Elissen een digitale ideeënsessie met de Bibliotheek Deventer. Met een kleine twintig medewerkers en externe contacten van de bibliotheek denken we na over toekomstmodellen voor de bibliotheek. Het is een leuke groep met veel positieve ideeën.

Digitaal brainstormen met zoveel mensen op zoveel plekken en met zoveel achtergronden vergt nog wel wat. Je moet zorgen dat iedereen zonder probleem bij alle tools kan komen en je werkvormen moet je daarop aanpassen. Alles werkte gelukkig.  Het was leuk om te doen en het levert veel ideeën en een paar concepten op waarlangs de bibliotheek zich verder kan ontwikkelen ondanks financieel zeer krappe kaders.

Donderdag

Op deze dag had de Koninklijke Bibliotheek voorbereid om samen met het CBS de jaarcijfers van bibliotheken naar buiten te brengen. Het gaat dan om de cijfers over 2019. En die waren goed: bibliotheken hadden weer een stijgend bezoekersaantal en ook het aantal activiteiten liet wederom een forse groei zien. Het eerste artikel van de NOS, ging hier ook nog over.  Maar daarna kwam de vraag erbij hoe bibliotheken omgingen met de Sinterklaasboeken en de Pietendiscussie. Toen bleek dat het antwoord was, dat die boeken langzaam maar zeker uit de collectie verdwijnen, leek het land te klein. 

Zelfs staatssecretaris Knops bemoeide zich op een gegeven moment met de discussie. De bron van de discussie is dit interview in het AD waar Anton Kok, directeur van de VOB, het volgende zegt over deze discussie:

"Overal groeit het besef dat  Zwarte Piet een stereotiep beeld geeft van een bepaald deel van de bevolking en de bibliotheken bewegen daarin mee. Er zijn in de loop van de tijd talrijke boeken weggehaald omdat ze ‘in strijd met de goede zeden’ waren. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de kinderboeken waarin de bevolking van Nederlands-Indië als patjakkers werd weggezet. Ook Zwarte Piet is, wat mij betreft, ‘in strijd met de goede zeden’. Dat een deel van de Nederlanders Zwarte Piet nog wél ziet zitten is geen reden de boeken te bewaren. Sommigen zien fascisme ook zitten. En, ja, dat klinkt cru maar ik bedoel dat een smaldeel niet ons beleid kan bepalen."

Die laatste zin wordt uiteindelijk het struikelblok. Ik ben blij dat ik niet geïnterviewd door krant of radio voor dit onderwerp. Want je moet je woorden wegen op een goudschaaltje en je weet nooit helemaal hoe het vervolgens in het nieuws komt. Ik vermoed dat Anton Kok dat achteraf ook heeft gedacht. De goede man schijnt bedolven te zijn onder vele haatmails. Ook een enkele bibliotheekdirecteur meldde zich dat hij of zij haatmails had ontvangen. Een bibliotheekmedewerker meldde  dat iemand zelfs boos zijn lidmaatschap opzegde door dit bericht.  Het item haalt zelfs het acht-uur-journaal en daar legt naar mijn mening Astrid Vrolijk, de directeur van de Zwolse Stadkamer, volstrekt helder uit hoe het zit. 

Een dag dit in het teken moest staan van de groei van activiteiten van bibliotheken, kreeg een hele andere wending.

Overigens zit ik zelf dit dag aan het eind van de middag in de Achterhoek. Daar is een gemeente die heeft gedreigd opnieuw te bezuinigen. Samen met de bibliotheekdirecteur denk ik na over scenario's die ons open staan als voorbereiding op wat wellicht komt. 

Aan het eind van de middag krijg ik van Gert Jan Sweep, de bibliotheekdirecteur van Almelo,  een bericht dat in zijn gemeente de bezuiniging ook is vastgesteld. Lodewijk Asscher en Herman Finkers hadden zich gezamenlijk nog ingezet tegen deze bezuiniging. De structurele bezuiniging van € 200.000,- waar zoveel over te doen was, blijft staan.  Maar de bibliotheek hoeft in het eerste jaar slechts € 100.000,- te bezuinigen en krijgt daardoor een klein beetje extra tijd. Een kleine verschuiving in tijd maar een wereld van verschil om zaken geregeld te krijgen.

Rollebollend gingen wethouder en bibliotheek hier over straat. Aan alle kanten was rumoer maar dit is het eind van het liedje. Iedereen een schram op zijn gezicht of een blauwe plek en morgen moeten we ook hier weer verder. Het is op veel plekken helaas het refrein van het lied van de bibliotheekfinanciën.

Vrijdag 

Zo stormachtig als de donderdag is, zo relatief rustig is de vrijdag. Hoewel mijn agenda nog tot het eind van de dag vol zit met afspraken, zijn er nauwelijks berichten die er tussendoor komen. In de krant van gisteren wordt ondertussen de vis verpakt....

In de ochtend werk ik met Georges Elissen aan de uitwerking van de Rijnbrink Trendcurve voor 2021. Die gaan we begin 2021 weer uitbrengen en in de afgelopen tijd hebben we een aantal sessies gehouden met bibliotheekdirecteuren en -medewerkers om de trends in beeld te brengen. Honderden geeltjes liggen digitaal op ons bureau. Na een flink puzzel blijven er net als de vorige keer 28 over die we typerend vinden voor deze tijd. Het werk om ze te beschrijven wordt verdeeld en we weten dat we begin 2021 het rapport klaar zullen hebben. 

Dit was weer een week in de coronacrisis.

Welke crisis zei u? Niks van gemerkt.... Het was vooral een week waarin gemeenten hun begroting vaststelden en waarin een kindervriend en goedheiligman een storm over de bibliotheken liet gaan.

Terwijl Nederland zich druk maakt om een Piet, liggen er ondertussen nog steeds 600 mensen op de intensive care te vechten voor hun leven. Mensen die hopen dat ze er nog zijn met Sinterklaas.

Bibliotheken in crisistijd : deel 13 : Crisis as usual

'Crisis as usual...' om met Banksy te spreken, dat is wel een beetje mijn gedachte na deze week.  Een week waarin bibliotheken weer dicht gingen, nee open, nee, wat eigenlijk? Ik neem u weer mee door een gekke week voor bibliotheken in crisistijd. Deel 13 inmiddels.

Dinsdag

Nog voor de persconferentie begint vind op dinsdag aan het eind van de middag de prijsuitreiking plaats van de Beste Bibliotheek van Nederland. Online dit jaar in het gebouw van de NBD|Biblion. Leuk georganiseerd overigens, gezien de omstandigheden. Wageningen, Eemnes, Tilburg, Groningen en Zoetermeer zijn de genomineerden. Alle vijf mooi kandidaten die het eigenlijk allemaal verdienen. Maar de Lochal in Tilburg gaat er met de prijs vandoor. Peter Kok, directeur van de bibliotheek Midden-Brabant, zegt dat hij de prijs met een dubbel gevoel in ontvangst neemt. Dit omdat hij weet dat hij dat prachtige gebouw opnieuw moet sluiten door corona.

Met het bord op schoot volgt dan de lang aangekondigde persconferentie kwam dinsdag. Bij kappers schijnt het extra druk te zijn geweest voor dinsdag. Mensen hadden verwacht dat wellicht contactberoepen ook weer zouden sluiten. 

En laat nou net in het weekend voor de persconferentie blijken dat de besmettingscijfers flink beginnen te dalen. Men heeft lang gewacht met extra stappen na het sluiten van de horeca. En dus vraagt iedereen zich af of extra maatregelen nog wel nodig zijn. Het nieuws dat bibliotheken zouden moeten sluiten zingt al lang rond. Maar in tegenstelling tot de sluiting in maart, is het geen directe sluiting maar hoeven bibliotheken pas op donderdag echt dicht. 

Woensdag

Op zowel dinsdag als woensdag is het druk in bibliotheken. Er wordt gehamsterd! Er staan rijen en mensen gaan met volle tassen de deur uit. Op twitter nemen sommige bibliotheekmedewerkers elkaar de maat: bibliotheken die twitteren dat het druk is, zouden nog meer drukte oproepen. Ik weet het niet hoor. Ik zie overal foto's met mensen die netjes in een rij staan met 1,5 meter ertussen.  Dat is echt een ander beeld van de sniffende en kuchende mensen die we vlak voor de vorige lock-down zagen. 

Uit de informatie die ik krijg van bibliotheken blijkt dat veel bibliotheken wel weten wat ze willen gaan doen als ze moeten sluiten. Sommige bibliotheken beginnen gelijk met een afhaal- of bezorgbibliotheek. Andere bibliotheken zeggen dat deze sluiting 'slechts' voor twee weken zal zijn en dat nu 'even' iets anders beginnen geen zin heeft. Maar waar in de vorige lock-down het nog even zoeken was, heeft nu eigenlijk iedere bibliotheek al heel snel zijn antwoord klaar. Het lijkt inderdaad 'crisis as usual'. Grappig om te zien hoe snel routine ontstaat.

Mijn collega Carola Oortwijn, twittert onderstaande filmpje met de opmerking dat de afhaalbieb weer is toegestaan. Het filmpje is een klassieker maar deze week toch weer een glimlach waard.

Ik zeg met opzet: het lijkt inderdaad 'crisis as usual' 

Want op woensdag aan het eind van de middag begint het Kamerdebat over de nieuwe coronamaatregelen. Dat debat duurt bijna tot middernacht. En  het gaat daar meerdere keren over de maatregelen die de bibliotheken treffen. Jesse Klaver dient een motie in over bibliotheken en buurthuizen.  De motie roept om voor de meest 'kwetsbaren in onze samenleving te zorgen dat er geen sprake is van generieke sluiting van openbare bibliotheken.' In de uitleg blijkt het dan vooral te gaan om huiswerkbegeleiding of spreekuren. De motie haalt het met algemene stemmen.

Waar we eerst dachten dat we in dezelfde situatie zaten als in maart, lijkt er nu toch meer mogelijk. Maar wat mag er nu precies?

Donderdag

Op donderdag puzzelt de VOB dan ook flink aan teksten om bibliotheken daarin richting te geven. Er worden daar overuren gemaakt want het is knap ingewikkeld. Want er worden wel regels gemaakt in Den Haag maar die moeten weer kortgesloten worden met veiligheidsregio's en in de praktijk vooral met gemeenten. En die blijken nog wel eens eigen afweging te maken. De ene gemeente staat wel iets toe, de andere niet. Het is maatwerk binnen een algemene regel. 

Vrijdag

Toine Heijmans publiceert in de Volkskrant van deze dag een vlammend betoog voor bibliotheken. Hij betoogt dat gratis lezen en leren van vitaal landsbelang is.  Hij  sluit af met: 

'Open bibliotheken! Maak alle overheidsinformatie daar gratis en anoniem toegankelijk - alles. Verplicht elke gemeente tot het onderhouden van van een bibliotheek. Duur? Een druppel uit het nationale groeifonds.'

Terwijl Heijmans dit schrijft over Tilburg is er in het oosten van het land, in Almelo, een heel andere coalitie ontstaan: die tussen politicus Lodewijk Asscher en cabaretier Herman Finkers. In een gezamenlijk artikel. Dat artikel wordt geplaatst in alle Stentor-, Tubantia- en AD-edities. Zij noemen de bibliotheek 'een magische plek' en een plek waar je veel meer kunt dan alleen boeken lenen maar ook huiswerk kunt maken, lessen volgen in taal en dé plek om een leesoffensief te starten. Zij roepen gemeenten en Rijk op om niet te bezuinigen op bibliotheken. Sterker nog: ze vinden dat er geïnvesteerd moet worden: 

'In plaats daarvan moet het stimuleringsfonds voor de bibliotheken juist worden uitgebreid zodat bibliotheken open kunnen blijven en in plaatsen waar de bieb verdwenen is er weer eentje geopend kan worden.'

Kopomhoog en gaan...

Ja, er wordt gezegd dat we twee weken moeten sluiten. Maar bij de vorige sluiting hebben we bewezen dat zelfs een sluiting ons er niet van weerhoudt om toch van waarde te zijn voor mensen. Laten we dat nu ook weer laten zien. De crisis is nog lang niet voorbij en er is genoeg te doen in de samenleving. Zoek wat wel kan in deze periode en ik weet zeker dat ieder vindt wat past bij zijn lokale omstandigheid. 

'Never waste a good crisis', zeggen ze wel eens. 

Als het gaat om de aandacht voor bibliotheken, is de crisis deze week zeker in ons voordeel. En wat ons werk betreft: kop omhoog en ook nu weer uitvinden waar we van waarde kunnen zijn.

Ondertussen liggen er nog wel 600 mensen op de intensive care. Je zou het bij alle persconferenties, kamerdebatten en krantenberichten bijna vergeten.