De bibliothecaris die met een tractor protesteerde

Als u denkt dat alleen boeren met tractoren protesteren, dan hebt u het mis. Hierboven ziet u een foto van een protesterende bibliothecaris. En jawel, op een trekker. Ik zie u denken, protesterende bibliotheekmedewerkers? Bestaat dat? Jazeker, maar het is zeldzaam.  En protest met een tractor is nog zeldzamer, zo niet uniek. 

Help, de bibliotheek verzuipt! 

We spreken over het jaar 1983. In 1975 was de eerste bibliotheekwet ingevoerd die zorgde voor flink extra Rijksgeld voor het bibliotheekwerk. De contributievrijdom voor de jeugd was ingevoerd en sindsdien was het bibliotheekwerk geëxplodeerd. Jaar na jaar werden nieuwe en grotere bibliotheekvestigingen geopend. En telkens kwam er meer geld. 

In 1982 duikt Nederland de diepste recessie in sinds de jaren '50. De werkeloosheid liep heel snel op terwijl lonen nog gewoon met 7% stegen. Het kabinet Van Agt besloot tot zeer drastische bezuinigingen, een pakket van 12 miljard gulden (ca. € 5,5 miljard). Tegenstanders zeiden dat het land 'kapot bezuinigd' werd. Voorstanders zeiden dat er orde op zaken moest worden gesteld. Het was minister Brinkman die in 1983 daarom een generieke bezuiniging op het bibliotheekwerk zetten van, houd u vast, 18%. 

Na jaren van groei kwam de motor van het bibliotheekwerk abrupt tot stilstand. Er kwam verzet. En voor het bibliotheekwerk was het zelfs groot verzet. Op 11 november 1983 kwamen vele bibliotheekmedewerkers in Amsterdam bij elkaar om te protesteren. Daar is deze foto nog een getuige van. Daarvoor was er ook al een actiedag geweest in Amersfoort. De slogan: Help, uw bibliotheek verzuipt.

Wie op deze foto kijkt ziet rechts nog NBLC-directeur (voorloper VOB) Dick Reumer met sherlock-hoedje, in het midden met de dikke snor Eduard Duijker. Oud-gedienden zullen er nog wel meer herkennen. 

Boer Philipse

Naast dat grote protest was er ook kleiner protest. Zoals dat met de tractor van boer Philipse hierboven. De foto komt van Lex Kamphuis die in die tijd bibliothecaris was in Heteren. Ook hij wilde actie voeren. Het bestuur was er eigenlijk tegen omdat de bibliotheek ervoor gesloten moest worden. 'Ze lieten het toch doorgaan, omdat ik zo enthousiast was.', aldus Kamphuis. De bibliotheek ging dicht en het protest ging door.

Kamphuis: 'Voor het rijden met de tractor met platte kar, kreeg ik hulp van Heterenaar Fred Hendriksen, die lokaal bekend was door zijn creatie Boer Phlipse. Fred schreef als Boer Phlipse al langer columns in de dorpskrant en had ooit ook eens boekje geschreven met komische dorpsverhalen onder de titel ‘Efkes Douwe Jonges’. Dat boekje heeft hij destijds op zijn verzoek aangeboden aan de burgemeester in de bibliotheek Heteren. Als tegenprestatie heeft Fred mij toen geholpen met de actiedag.'

Het was koud die dag. Dus al rondrijdend rond Heteren werd er flink geblauwbekt. De tekst die Boer Philipse, in plat-Betuws, door de megafoon scandeerde is ook bewaard gebleven. 

Na de rondrit werden er bij burgmeester Bierman handtekeningen aangeboden waarvan de burgemeester beloofde om die over te brengen naar Den Haag. De burgemeester bood de demonstranten een glas wijn aan om warm te worden. Ik moet daar wel om glimlachen. Bierman die wijn aanbiedt. 

Burgemeester Bierman met bibliothecaris Lex Kamphuis

Hielp het protest? Nee, de bezuinigingen gingen gewoon door. Er vielen ontslagen, er sloten weer vestigingen en collectiebudgetten krompen. Sterker nog, in 1987 trok het Rijk de handen weer af van bibliotheekwerk en decentraliseerde het weer naar gemeenten en provincies in de Welzijnswet. De verplichting voor kleine gemeenten om met de provinciale bibliotheekcentrale samen te werken kwam te vervallen, al bleef die samenwerking in de praktijk vaak wel overeind. 

Maar, het was wel de enige keer dat bibliothecarissen met een tractor protesteerden. En Lex was de bibliothecaris die dat durfde. Waarvan akte.

Dank Lex Kamphuis voor deze mooie historie.

Wie verder wil lezen kan nog terecht bij dit artikel uit de dorpskrant.

Wel bezuinigd op collecties maar niet minder titels.... zelfs meer!

Er wordt flink bezuinigd op collecties maar dat leidt niet tot verschraling van collecties. Sterker nog: collecties krijgen wel minder exemplaren maar meet titels! Dat is een conclusie die je zou kunnen trekken op basis van bovenstaande grafiek.

Naar aanleiding van mijn vorige blog over de daling van aantal boeken in de bibliotheken meldde Elma Lammers van de Koninklijke Bibliotheek iets interessant bij de opmerkingen: 

"Nav het Gezamenlijk Collectieplan en de herijking van de plusfunctie onderzocht Maurits van de Graaf ook de omvang van de OB-collecties. We zagen toen dat de OB-collecties in 2017 (peildatum 1/1) qua aantal beschikbare exemplaren met 2,8% zijn gekrompen tov een jaar eerder, maar dat het aantal beschikbare titels juist 3,7% is gestegen. Totale omvang neemt dus af, maar het aanbod is wel meer divers. Te wijten aan het beter op elkaar afstemmen van collecties dmv o.a. gezamenlijk collectioneren?"

Het onderzoek van Maurits van der Graaf is nog niet gepubliceerd maar Elma verwees mij naar Johan Stapel (uiteraard Johan, wie anders) die hier de cijfers voor aanleverde. De cijfers die Johan mij verstrekte zijn medio vorig jaar al verspreid op Biebtobieb (helaas alleen voor bibliotheekmederwerkers).

4,0% meer titels, 2,7% minder exemplaren
In mijn eigen telling van cijfers kom ik tot 4,0% meer titels en 2,7% minder exemplaren in het jaar 2016. Flevoland spant de kroon met een stijging van het aantal titels met 5,9%. Utrecht volgt met 5,8%. Groningen en Friesland sluiten de rij met een stijging van 1,1% en 1,3%.

De telling is een titel- en exemplarentelling uit de NBC+. Dat betekent dat op 1-1-2016 en 1-1-2017 is gekeken hoeveel titels elke bibliotheek had en hoeveel exemplaren. In totaal waren er zo'n 13 miljoen titels en zo'n 27,5 miljoen exemplaren. Die 27,5 miljoen is dus de totale collectie die bij Nederlandse openbare bibliotheken aanwezig is. In werkelijkheid zijn er echter niet 13 miljoen unieke titels. Dat zal veel lager liggen. Bij elke bibliotheek wordt het aantal titels geteld en niet gekeken naar overlap met andere bibliotheken. De wiskundigen onder u hebben al door dat hiermee er theoretisch gezien er een kleine kans dat het totaal aantal titels in heel Nederland gedaald is als men meer dezelfde titels is gaan kopen. Maar ik vermoed eerlijk gezegd van niet.

De situatie in Groningen
Tja, en dan nog het bijzondere Groningen. Waar het aantal exemplaren gewoon met 10% stijgt. Zijn daar werkelijk zoveel meer boeken? Ja, maar het ligt iets anders dan de kale cijfers doen geloven. Er wordt namelijk nog aan de NBC+ gesleuteld waardoor soms ook deelcollecties nog worden ingelezen. De opmerkelijke stijging van Groningen in aantal exemplaren - een kleine 100.000 boeken en andere media - heeft te maken met het feit dat nu ook schoolbibliotheken worden gekoppeld aan de NBC+.  Reken maar even mee. Groningen heeft een kleine 100 schoolbibliotheken met gemiddeld 6 boeken per leerling en 225 leerlingen per school. Voila, daar zijn de ruim 100.000 boeken. Ook in Groningen zullen in de vestgingen de collecties kleiner worden. Maar ook hier, meer titels. 

Doen we het beter?
Elma hint in haar opmerking dat de betere titeldekking te wijten zou kunnen zijn aan betere afstemming door centraal collectioneren waardoor efficiënter met verdubbeling van het aantal exemplaren in een provinciaal netwerk zou kunnen worden omgegaan. Het zou kunnen maar dat verhaal kun je op basis van deze cijfers denk ik nog niet hard maken. Daar is meer onderzoek voor nodig.

Wel verkleining, geen verschraling
Genoemde cijfers lijken er in ieder geval op te wijzen dat verkleining van collecties niet ten koste gaat van de breedte van de collecties. Wel een verkleining maar geen verschraling. En dat is denk ik een compliment waard aan de collectioneurs!

Een 'cordon sanitaire'?

In Nederland kennen we enkele gemeenten die in het geheel geen bibliotheek subsidiëren. En de verwachting op basis van de laatste brief van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is dat dit aantal de komende jaren wel eens snel zou kunnen toenemen.

In de nieuwe bibliotheekwet is opgenomen dat als een gemeente ingrijpende veranderingen wil aanbrengen in het bekostigingsniveau van de bibliotheek, dat dan overleg met de omliggende gemeenten vereist is. Hier staat met nette bewoordingen: je stopt niet zomaar met het financieren van je lokale bibliotheek.

Als een gemeente stopt met financieren, is er echter niet meer nodig dan overleg. Er staat niet dat men overeenstemming moet hebben met deze omliggende gemeenten. Vandaar dat ik via Twitter de vraag maar eens uitzette hoe gemeenten dat regelen als ze willen stoppen met het financieren van een lokale bibliotheek.

Gemeenten in een basisbibliotheek
Ik kreeg daarop een aardige reactie van Theodoor de Lange van Longus. Hij gaf op de eerste plaats aan dat het niet de gemeenten zijn die stoppen met de bibliotheek maar bibliotheekstichtingen zelf. En daar heeft hij wel een punt 20% van de begroting van bibliotheken bestaat uit gebruikersinkomsten (contributies en boetes). Daarnaast gaf hij aan dat hij de laatste tijd veel met productbegrotingen bezig is geweest om gemeenten inzicht te verschaffen in wat welke dienstverlening kost. Hij gaf aan dat zeker in constructies met basisbibliotheken (dus meerdere gemeenten betalen samen een bibliotheek) het nog lastig is om je als gemeente zomaar terug te trekken. Want in gezamenlijkheid worden vaak alle bovenlokale kosten als die van management, ICT en back-office gedeeld. Als een gemeente stopt met fiancieren staan de andere gemeenten dus in de kou. De gemeenten zitten dus samen in een badkuip met warm water. Als er één uitstapt wordt het water van de anderen snel koud. Nou ja, figuurlijk dan.

Free riders
Een andere reactie kreeg ik van Erica de Winter, manager bij Bibliotheek Rivierenland. Zij gaf aan hoe de gemeente Buren - medefinancier van deze basisbibliotheek - had aangegeven niet meer te willen bijdragen aan de bibliotheek. Hoewel de zaak heel genuanceerd ligt (men betaalt nu weer wel voor Bibliotheek op School bijvoorbeeld) heeft dit er wel toe geleid dat inwoners van Buren niet meer tegen gelijke condities lid kunnen worden van een bibliotheek in omliggende gemeenten. Kinderen uit Buren betalen in omliggende gemeenten € 25,- contributie per jaar en volwassen betalen € 100,- per jaar. De omliggende gemeenten passen er dus voor om hun lokale subsidie uit te geven aan inwoners van Buren.  Hiermee wordt zogeheten 'free ridersgedrag' van gemeenten voorkomen.

Cordon sanitaire?
En mijn vraag is dan ook of je daar nu niet al een gezamenlijk standpunt als bibliotheken over moet innemen. Als de gemeente bij de buren stopt met financieren, lijkt het mij niet logisch dat die inwoners dan wel tegen hetzelfde tarief gebruik kunnen maken een bibliotheek een plaats verderop.
Als je dat wel doet, krijgen gemeenten een vrijbrief om hun financiering terug te draaien en omliggende gemeenten voor kosten te laten opdraaien. Met andere woorden: moet je niet een 'cordon sanitaire' opwerpen tegen gemeenten die niet meer meefinacieren?

Zo'n cordon sanitaire zou eruit kunnen zien zoals de regeling van Buren. Maar er zijn vast nog creatievere oplossingen te bedenken. Ik ben daar eigenlijk wel benieuwd naar. Maar een statement lijkt me niet verkeerd. Nu kunnen bibliotheken daar nog redelijk vrij met elkaar over denken. Straks in de hitte van de bezuinigingsstrijd is dat misschien lastiger.

Voorkomen beter dan genezen
Blijft natuurlijk staan dat we hopen dat we zo'n regeling nooit nodig hebben. Maar ik heb toch liever de achterdeur dicht voor het geval dat.

Want voor het overige toont ook dit geval aan dat wij in onze klassieke bibliotheekfunctie stevig opnieuw (lees: efficiënter) moeten organiseren: samenwerkingsconstructies, gezamenlijke huisvesting, burgerkracht, co-creatie, inkoopbundeling en alle andere oplossingen zullen we pro-actief moeten inzetten. En zoals ook in de brief van de VNG stond, tegelijkertijd een nieuwe lijn opzetten rond leesbevordering en laaggeletterdheid.

Nou, wat denkt u, moeten we iets afspreken over een 'cordon sanitaire'?

Foto: xpgomes8

If you wanna kill the library, you gotta kill the readers....

 

Where libraries are attacked.... Civialisation perishes. De flashmob van bibliotheken in London. De rest mag u zelf bekijken....

Van Merwijk bezuinigt op zijn eigen voorstelling....

Over het boekje van Van Merwijk had ik het de vorige keer al. Hij heeft echter ook zijn eigen voorstelling in crisisstijl uitgevoerd. Maar ja, waar kan een cabaretier eigenlijk op bezuinigen? Zie hier het antwoord. Van Merwijk waart overigens nog door het land.

Raad de filmfragmenten en red de Columbus Metropolitan Library

De Columbus Metropolitan Library, een vooruitstrevende bibliotheek in de Verenigde Staten, werd een jaar geleden geconfronteerd met zware bezuinigingen. Eén van de klanten sprong in de bres voor de bibliotheek en produceerde bijgaande filmpje. En als ik het goed begrijp met succes. De bezuiniging ging met één stem verschil van de baan.

Het filmpje is opgebouwd uit allerlei filmfragmenten over bibliotheken. Hoeveel herkent u er?

Vertel het goede nieuws!

Bezuinigingen. Ze zijn er. Maar soms krijg je het gevoel dat bibliotheken tegen elkaar opbieden wie de grootste heeft. En het is uiterst besmettelijk. Als de ene gemeente 20% bezuinigt, denk de andere gemeente dat ze wel 25% kunnen bezuinigen.

Toch zijn er ook lichtpuntjes. Alleen krijgen die veel minder aandacht. Kijk maar eens naar de gemeente Twenterand. Daar lag een bezuiniging en die is ongedaan gemaakt. Gewoon door weloverwogen en in overleg met de inwoners de OZB te verhogen. Vertel het verder! Het kan dus ook anders.

Of lees het verhaal van Erna Winters en haar inzet voor bibliotheekwerk in Castricum. Het laat zien hoe hard je moet vechten en je de blaren op de tong moet kletsen. Maar ook hoe goed het is om op die manier weer helemaal een verbinding te maken met de lokale samenleving. Vertel het verder! Het kan dus ook anders.

Zelf ben ik op dit moment betrokken bij een gemeente die ook fors moet bezuinigen maar waarbij we alle middelen inzetten om toch alle vestigingen open te houden. En jawel. Het lijkt resultaat op te leveren. Vertel het verder! Het kan dus ook anders.

Nee, ik geloof niet dat we alles kunnen ombuigen en alle bezuinigingen weg kunnen krijgen. Wel geloof ik dat bibliotheken zelf de enige zijn die zelf kunnen vertellen dat het ook anders kan. Laten we dus ook vooral de goede voorbeelden met elkaar delen. Als gemeenten elkaar ophitsen met wie het hardst kan bezuinigen, laten wij elkaar dan ophitsen met wie daar het beste tegen in kan gaan.

Iemand nog meer goede voorbeelden? Vertel het verder!

Met dank aan Peter Ribberink voor de attendering.

Bibliotheekleden roven bibliotheek leeg

In het lieflijke Stony Stratford in het glooiende Engelse Buckinghamshire hebben bibliotheekleden de bibliotheek leeggeroofd. En volledig legaal.

Wat is het geval? De gemeenteraad heeft besloten de bibliotheek te sluiten. Na bekendmaking hebben de Vrienden van de Bibliotheek van Stony Stratford de bibliotheekleden opgeroepen de bibliotheek "leeg te lenen". Hetgeen vervolgens binnen enkele dagen ook geregeld was.

In Stony Stratford is op dit moment dus geen enkel boek meer te lenen. De leden laten daarmee aan de gemeenteraad zien wat er letterlijk gebeurt als de bibliotheek sluit. De bibliotheek heeft 16.000 items. Ook via Facebook wordt actie gevoerd en inmiddels zijn ongeveer 1.000 mensen lid van hun online community.

Het leegroven van de bibliotheek heeft wel iets van een "bank run" maar dan dus op de voorraad van de lokale bibliotheek. Ik vind het wel een ludieke manier om je gebruikers in te schakelen bij een bezuiniging en nog goed voor je uitleencijfers ook!

Nu maar hopen dat ze ook allemaal al die boeken lezen...

Bron: Independent

37 manieren om anders tegen bezuinigingen aan te kijken

37 ways om anders naar de crisis te kijken.

View more presentations from Marc Heleven.

Bezuinigingen. Ze zijn vaak onafwendbaar. En ze doen iets in ons hoofd. Ze verlammen ons. Ze vernauwen onze blik. En ze zorgen ervoor dat ons denken beperkt wordt.

Zo beperkt dat we vaak nog maar twee methodes van bezuinigen kennen: de kaasschaafmethode en de botte-bijl. Beide methoden gaan ervan uit dat de tering naar de nering gezet moet worden.

Bij Blauwe Brug denken we momenteel na over hoe we bibliotheken straks het beste door een bezuinigingscrisis kunnen helpen. Welke ondersteuning hebben bibliotheken zometeen nodig? Uiteraard gebruiken we daarbij onze branchekennis en onze financiële kennis. We kijken naar een heel pakket van ondersteuning, elk vanuit ons eigen specialisme.

Zo ben ik zelf in contact gekomen met Marc Heleven, werkzaam bij de creatieve organisatie New Shoes Today. Samen met hem wil ik een workshop ontwikkelen: "37 manieren om anders tegen de bezuinigingen aan te kijken".

Doel van de workshop is om directies en MT-leden mee te nemen in hun denkproces rond bezuinigingen. En om dit denkproces te verruimen en te kantelen. Er zijn meer en betere manieren om te bezuinigen dan alleen de botte bijl en de kaasschaafmethode. Dat betekent echt wel wat langer nadenken en soms meer ondernemerschap tonen. En heel soms ontdek je zelfs kansen in de bezuinigingen. Ik ga ervan dat ik met elke workshop minstens 37 ideeën kan verzinnen die beter zijn dan de botte-bijl- en de kaasschaafmethode.

Dat dat kan, daar is deze presentatie van Marc Heleven een mooi voorbeeld van. U zult het niet geloven maar zelfs in de financiële crisis blijken er plotseling toch mooie kansen en creatieve ideeën te gloren. Er zijn mensen die zelfs geld verdienen aan de crisis.

Een tovermiddel is het natuurlijk niet. En ik beweer ook niet dat dit het ultieme middel is tegen bezuinigingen. Ook wil ik niet badinerend doen over het verwerken van bezuinigingen. Bezuinigen doet pijn. Het enige dat ik graag wil is dat we ook in onze slechte tijden creatief blijven denken. En door de angst van de bezuinigingspijn vergeten we dat vaak.

Laat mij eens weten of jullie, of jullie directeuren interesse hebben in een dergelijke workshop. Over prijs, plaats en tijd worden we het wel eens. En als dit artikel wat minder voor jou bestemd is, wie zou je eens op dit artikel kunnen wijzen?

Ik wil even weten of jullie het goed idee vinden om dit door te zetten en of ik bibliotheken hier een dienst mee bewijs. Dus laat het weten!