Van Swelmen: ‘Geen participatie maar Maserati’

 

De immer erudiete directeur van de Bibliotheek van Oppendam laat ook nu zijn licht weer schijnen over futiele trends en over het paard getilde maatschappelijke ontwikkelingen. Dus zo ook nu, over ‘De participatiesamenleving’.

Klinkklare nonsens zijn het! Dat hele gedoe rond die participatiemaatschappij. En hoe komt het, dat zelfs weldenkende bibliothecarissen zich laten meeslepen met die nieuwlichterij? Hebben ze dan echt niet door dat dit een paard van Troje is? Houd die participatie dus buiten uw bibliotheekmuren!

Participatie is bezuinigen 2.0
Participatie is niets anders dan bezuinigen 2.0! Een slimme manier om u op de snelste manier van uw subsidiepenningen af te helpen. Vroeger heette bezuinigen nog ‘heroverwegen’ of ‘herijken’. Tegenwoordig zijn er hele andere signaalwoorden die de bezuinigingswolf in participatieschaapskleren aankondigen. Hoed u dus voor: actief burgerschap, burgerinitiatief, terugtrekkende overheid, onderlinge hulp, kracht van burgers, empowerment, society 3.0, deeleconomie, doe-democratie, sociaal doe-het-zelven, de moestuinsamenleving, burgers 2.0 en zelfbeheer. Zodra u die woorden hoort bij uw gemeente, weet u dat u volgend jaar gewoon uw eigen vrijwilliger bent geworden. En zeg niet dat ik u niet gewaarschuwd heb!

Maar ach, ik ben de beroerdste niet. Ik zou Van Swelmen niet zijn als ik u niet ook een redelijk alternatief zou bieden. Uw gemeente wil gewoon bezuinigen op de bibliotheek. En daar zijn ook opties genoeg voor. Er zijn nog altijd 165 bibliotheekorganisaties met allemaal een eigen directeur, verschillende tarieven, verschillende voorwaarden, verschillende bibliotheeksystemen, verschillende inrichtingsformules, verschillend collectiebeleid, verschillende ‘landelijke’ campagnes en zelfs verschillende cao’s. Dat kan echt anders.

Het goede alternatief
Andere sectoren zijn ons al voorgegaan: het onderwijs, de zorgsector en de woningcorporaties. Wat was daar de toverformule? Opschalen! We hebben helemaal geen 165 directeuren nodig. Echt waar, met een paar Van Swelmens red je het wel. Ik durf zelfs de stelling wel aan: ‘met één Van Swelmen red je het ook’. Het zou een zegen voor de branche en het land zijn. Eén beleid, één systeem, één pas, één directeur.

Geen participatie maar Maserati

Eén directeur die uiteraard wel een stevig arbeidsvoorwaardenpakket heeft. Er is immers geduchte concurrentie van de zorg, het onderwijs en corporaties. Als u het niet erg vindt, bestel ik dus vast die nieuwe lease-auto. Geen participatie-samenleving maar een Maserati-samenleving. Ik ben uw man!

Deze column verscheen speciaal voor het tijdschrift Durf! van de Brabantse bibilotheken. Een nummer over Participatie en Samenleving. We bevelen natuurlijk het hele tijdschrift aan! Lees dat hier!

 

Slotwoorden: De bibliotheek van de toekomst bestaat niet…

Aan het eind van de dag was gevraagd of ik nog een paar eindwoorden wilde spreken. Die onthoud ik u niet.

Dames en heren: U organiseert vandaag een symposium over de bibliotheek van de toekomst. Helaas, is mijn belangrijkste conclusie van de dag: de bibliotheek van de toekomst bestaat niet.

Ik weet het, het is voor u misschien een ontluisterende conclusie. En u snapt er ook niks van: we hebben toch prachtige vergezichten gezien? Ja, ja, ja, allemaal waar, en toch heb ik gelijk: de bibliotheek van de toekomst bestaat niet.  Maar daarover zo meer.

Even wat anders: we zijn hier bij elkaar als bibliotheken en gemeenten. En als ik vraag aan de bibliotheken, “Weet u een mop over ambtenaren?” dan gaan er 25 vingers de lucht in. Aan grappen over de overheidsdienaars geen gebrek. Maar als ik aan de gemeentemensen vraag:  “Weet u een mop over de bibliotheek?”…..  Precies, dan blijft het angstig stil. De bibliotheek is zó’n serieuze sector dat zelfs grappen erover ontbreken.

Dan heb ik goed nieuws: er bestaat één mop over bibliotheken. Die mop zal ik u straks vertellen.

Niet nu, maar straks.

Maar nog even wat anders. In 2010, werd in Almere een nieuwe bibliotheek geopend. Deze bibliotheek noemde zich ‘ De nieuwe bibliotheek’. Dat vond ik raar. In 2060 vieren ze daar dus het 50-jarig bestaan van de nieuwe bibliotheek. Nou, die zou ik dan niet echt ‘nieuw’ meer willen noemen. Dat is toch raar?

En hoe noem je dan bibliotheken die nog geopend moeten worden: zoals bijvoorbeeld in  Dalfsen: ‘De nieuwere bibliotheek?’ En als Deventer dan straks een nieuwe centrale heeft, hoe noemen we die dan: ‘De nieuwste bibliotheek?’ Ja, en wat daarna want de superlatieven zijn een toch een keer op. Alsof je twee kleine jongens tegen elkaar hoort zeggen: ‘ik ben sterker dan jij’, ‘niet waar, ik ben sterkerder’, ‘niet waar, ik ben het allersterkster’, ‘niet waar, ik ben sterkerder dan allersterkst’.

U snapt, dit wordt niks. ‘ Nieuw is een moment in de tijd, dat elke seconde voorbijgaat.  Op het moment dat u een nieuwe bibliotheek heeft, is ie al niet nieuw meer.

Ja, ja, leuk meneer Deckers. Maar vertel je nou die grap nog?

Nee, straks, zei ik toch. Niet nu.

De bibliotheek van de toekomst bestaat niet. De toekomst bestaat alleen in beleidsplannen en op symposia. In de toekomst leeft niemand, de toekomst kun je niet eten en in de toekomst kun je ook niet wonen. De toekomst is een ongrijpbaar begrip. Zelfs Job Cohen weet niet hoe de toekomst eruit zien.  

De toekomst is een stip op de horizon. En onze expeditie naar die horizon is nooit afgelopen.

Beetje filosofisch hoor. Komt nu die grap, Deckers?

Nee, niet nu. Straks zei ik toch?

De echte toekomst ligt in het nu. Wie de toekomst wil hebben, moet nu iets doen.  Dat hoeft niet groot te zijn, zoals Jos Debeij liet zien. Met een handvol mensen kun je het grote verschil maken.

Met de Voorlees Express achter de voordeur werken aan taalverbetering,  met scholen samen de Bibliotheek op School vormgeven en zorgen dat kinderen zonder die taalachterstand van school komen en met taalcoaches en buddies laaggeletterden in de samenleving een extra kans geven.  Met een I-workspace ideeën van mensen tot bloei laten komen en in kennisknooppunten mensen aan kennis verbinden en bovenal mensen aan mensen verbinden.

Met een handvol mensen vandaag starten. Nu, niet volgend jaar, niet volgende week. Nu.  Wie gelooft in de toekomst, gelooft in nu.

Kortom, de bibliotheek van de toekomst bestaat niet. De bibliotheek van de toekomst begint nu.

Wie STRAKS iets gaat doen, belooft iets.

Wie NU iets gaat doen, bereikt iets.

Dus NU op pad met taalcoaches, NU op pad met de bibliotheek op school,  NU op pad met i-workspaces en NU op pad met al die andere dingen.

Hoe gaat u dat allemaal doen? Want U hebt inderdaad ook maar een handvol mensen. Dus bovenal gaat u NU samenwerken.

Nu verder met de samenwerking met de provincie. Nu verder met de samenwerking met de gemeente. Nu verder met samenwerking met allerlei burgers die u graag verder helpen.

Ik wens u dus NU veel succes.

Komt die mop nou?

Nee, STRAKS,  zei ik toch?

Voor wie wil weten welke mop het was: Het is deze mop 

Jos Debeij: Met een hand vol mensen maken wij het grote verschil als werkplaats van de zelfredzaamheid

Jos Debeij wordt voorgesteld als de nieuwe leider van de de Nationale Bibliotheek. Dat zet Jos gelijk recht door te zeggen dat hij samen met de Openbare Bibliotheken van Nederland op pad te gaan. Jos Debeij ziet het als zijn missie om bibliotheken samen een flinke stap vooruit te brengen.

Vandaag mag hij nog één keer het verhaal van Deventer te vertellen. De bibliotheek in Deventer begon in 1916. Op een dakbalk van de bibliotheek was geschreven: 'Kennis is macht'. En is dat niet waar bibliotheken altijd van zijn geweest?

Maar de wereld is veranderd en fors. De vorige sprekers gaven dat al aan. Maar uniek voor Overijssel is dat op basis van de 'Agenda van de toekomst' - de voorloper van Cohen een provinciaal programma waar de Schatkamer, Ontmoetingsplaats en Werkplaats een plaats kregen en waar die vernieuwing plaats vond.

Afgelopen week werd de vestiging in Diepenveen geopend. Een kleine dorpsbibliotheek waar je eigenlijk die hele vernieuwing bij elkaar ziet: minder vloeroppervlakte, minder formatie, minder huur maar meer bereik en herinzet van formatie op nieuwe taken. Dat is het model.


Wij sluiten dus geen vestigingen. Dat heeft te maken met geloof van bibliotheken, ambtenaren en wethouders om die waarde te borgen.  Zelfs op onze oude rol: uitlenen, zijn we niet gedaald. En tegelijkertijd bouwen we nieuwe taken uit!

Dan naar die nieuwe taken: 14% van de 15-jarigen staat voorgesorteerd als laaggeletterde, 25% van de leerlingen verlaat de basisschool met een taalachterstand en miljoenen kunnen in 2017 niet overweg met de digitale overheid. Heeft de bibliotheek geen toekomst? Kom nou toch!

Daarna wordt overgeschakeld naar concrete voorbeelden.

De Voorlees Express waar met veel voorleesvrijwilligers achter de voordeur gewerkt aan het wegwerken van taalachterstand. Achter de Voorlees Express zit Linda Voortman, 8 uur per week in Deventer. Niet wereldschokkend maar o zo waardevol.

Dan door naar Boekstart. Dat doet Hetty Odenthal. Doet dat ook voor 8 uur per week. Prachtige programma's samen met kinderdagverblijven of gewoon met inloopochtenden en vrijwilligers.  Niet wereldschokkend maar o zo waardevol.

Dan nog de Gele Verhalenbus: het kleinste voorleestheater van Nederland. Rondtrekken om de verhalen te vertellen en de nodige leeskilometers te maken. Niet wereldschokkend maar o zo waardevol.

En zo gaat zijn verhaal in sneltreinvaart verder: Bibliotheek op School, Huis der Taal en Taalpunten. Met een handvol mensen maken wij het grote verschil.

Dan nog het verhaal van wijkwinkels. Maddi de Munnik is de coördinator hiervan. Zij heeft geen sociale kaart nodig, zij ís de sociale kaart. Zij weet echt alles, en dat soort mensen heb je nodig. De wijkwinkel richt zich op informatie en advies op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Geen makkelijk gebied maar je door verandering van omstandigheden plotseling vragen hebt, waar ga je dan naar toe? Precies, zo'n punt is de wijkwinkel.

In 10 vestigingen is een wijkwinkel ingericht: een balie, informatie en spreekkamers. En daarachter een netwerk van allerlei maatschappelijke organisaties. Maatschappelijke organisaties die zelf ook meer en meer moeten bezuinigen en toch een plek zoeken dichtbij burgers. Over synergie gesproken....

Dan de digitale kant: heeft u wel eens een sociale kaart gemaakt? En was die nog actueel? Nou, in de bibliotheek zitten mensen die zelfs dat leuk vinden. Anderen vinden dat saai, wij zien de waarde. Hij laat zien wat er vandaag allemaal in Deventer te doen is. Het zijn er tientallen: van jokeren tot country line dance.

Dan naar de toekomst: hoe gaat dit verder in Deventer. De gemeente Deventer gaan verder met sociale teams in het kader van de decentralisatie. Daar sluit deze wijkwinkel natuurlijk bij aan. Bibliotheken zijn de werkplaats van zelfredzaamheid.

We begonnen in Overijssel met samenwerking en we gaan verder met samenwerking.  Verbind die handenvol mensen.

Jos Debeij overhandigt om dat vorm te geven: een speciaal boekje aan de gedeputeerde over goede tips in dat sociale domein.

Job Cohen: Wij weten niet waar wij staan in 2025, maar aanpassen is een vereiste

Job Cohen legt uit hoe hij via de Raad van Toezicht betrokken raakte bij de ontwikkeling van het rapport over de bibliotheek van de toekomst. Toen de commissie voor dit rapport voor het eerst bij elkaar kwam, was de stemming somber: welke toekomst heeft de bibliotheek. Is de bibliotheek niet voorbij gestreefd door internet en de iPad? Alle (oude) boeken zijn nu al gratis te downloaden. Wat blijft er dan nog over voor dat oude instituut. En dat terwijl alle commissieleden toch grote fans van datzelfde instituut waren.

Tegelijkertijd: ik werkte in Amsterdam en daar zag ik natuurlijk zelf hoe een nieuwe bibliotheek eruit zou kunnen zien. Een prachtige centrale bibliotheek. Een centrale bibliotheek maar ook heel veel bibliotheekvestigingen. Die vestigingen zijn misschien wel belangrijker dan ooit.

Bibliotheken zijn altijd belangrijk geweest voor lezen. En dat blijft de belangrijkste rol.Want lezen is belangrijker dan ooit. Bibliotheken zijn in de 21e eeuw daarom misschien wel belangrijker dan in de 20e eeuw. Biblitoheken vechten mee tegen allerlei achterstanden.

Maar er is meer. Wie wil leren en niet op school zit, kan altijd bij de bibliotheek terecht. Er zijn boeken maar meer en meer ook cursussen en allerlei activiteiten. In al die activiteiten zijn bibliotheken ook nog ontmoetingsplaatsen. In een tijd waar contacten makkelijk digitaal worden is er een instituut waar je nog heel makkelijk in aanraking komt met mensen die je kunnen verrijken. In de Centrale Bibliotheek van Amsterdam is dan ook elke dag wat te doen.

De bibliotheek is een moderne agora. Een plek waar elke dag wat gebeurt.

Toch is er wel wat nodig om dit alles verder te brengen: innovatie en ondernemerschap. En vooral dat ondernemerschap is wel iets nieuws. Het regent in de bibliotheek nu nog 40-jarige jubilea. Daar is niks mis mee maar we moeten veel meer dan voorheen telkens opnieuw uitvinden wat onze meerwaarde is voor ons bedrijf en voor de samenleving.

Dan nog de landelijke digitale ontwikkelingen. Laat je lokaal de kaas niet van het brood eten! Ze zijn op landelijk niveau echt niet klaar. Om van collectie naar connectie te gaan zijn lokale bibliotheken van groot belang zijn. De lokale bibliotheken zijn in staat om die verbinding te maken.

Toch blijft het spannend, die toekomst. Want weten wij waar wij staan in 2025? Ik denk wel eens 11 jaar terug en wat deden we toen? Ik presenteerde toen trots dat alle burgers mij mochten mailen. Dat vonden we toen hip. We weten niet waar wij staan in 2025 maar we weten wel dat het sneller zal gaan dan de afgelopen 11 jaar. Daarom is dat ondernemerschap en het kunnen aanpassen zo ontzettend belangrijk.

Uit de zaal komt de vraag naar geld: een logische vraag. Hoe financieren we dat?  Cohen geeft aan dat op gemeentelijk niveau er eerder minder dan meer geld komt. Er zullen dus goede coalities gesloten moeten worden met samenwerking (daar is ie: het S-woord).

Tot slot houdt Cohen een warm pleidooi voor de waarden van de bibliotheek. De hoofdlijnen zijn nog eens onderstreept. Maar hoe maak je dat nou concreet, is de vraag die nu in mijn hoofd zit. Volgens mij gaat die in de volgende presentatie volgen.

Voor wie het rapport nog niet gelezen had: hier is het hele rapport (51 pagina's) nog eens rustig na te lezen.

Hester Maij: Redenen genoeg om met alle wethouders, ambtenaren en directeuren bij elkaar te zitten....

Hester Maij, gedeputeerde van Overijssel mag de middag aftrappen. In de zaal veel wethouders, ambtenaren en directeuren in de zaal. Ze begint om met te zeggen dat het goed is om met regelmaat met elkaar om de tafel te zitten. Maij haalt aan dat er ook een goede reden is om met elkaar om tafel te zitten: er is een nieuwe bibliotheekwet aangenomen, het rapport van Cohen is uitgekomen en tot slot: er wordt overal bezuinigd en op sommige plekken is krimp. En in al die gevallen is de vraag: hoe ga in die omgeving bibliotheekwerk vorm geven.

Dat vorm geven doe je niet alleen. Bibliotheken werken samen. Daarom moet je met elkaar overleggen. Ondanks alle functies en vernieuwingen blijft de rol om lezen te stimuleren. In de afgelopen jaren is daar flink in geïnvesteerd. Bijvoorbeeld in de nieuwe bibliotheekformule die ervoor zorgde dat Overijssel - tegen de trend in - stijgende uitleencijfers liet zien. Maar ook een project als Voorlees Express en Boekstart waar we heel dicht bij de ontwikkeling van kinderen staan. Daar investeren we met elkaar graag in.

Voor mij is nu de waarde van de middag al duidelijk.

Vanmiddag: Liveblog Overijssels Symposium Bibliotheek van de Toekomst

Het is weer zover: ik mag weer live bloggen! Altijd een feest. Vanmiddag vindt een mini-symposium plaats voor Overijsselse wethouders, ambtenaren en bibliotheekdirecteuren. Het onderwerp: de bibliotheek van de toekomst.

Sprekers zijn naast gedeputeerde Hester Maij, Job Cohen en Jos Debeij. Job Cohen zal uiteraard ingaan op het rapport 'Bibliotheek van de toekomst'. Jos Debeij zal ingaan op het concept van Wijkwinkels in Deventer.

Verder zijn er workshops over digisterker, taalpunten en taalcoaches, de Voorlees Express, I-workspace, kennisknooppunten en jawel: Samenwerking!

Stay tuned! Vanaf half twee kunt u de eerste blogs verwachten.

Dan maar geen 10.000.000 vrienden...

hyven communiceren via het digitale vriendennetwerk Hyves.

 

Hyves.... wie kent het nog? Als u al een tijdje meeloopt was het waarschijnlijk uw eerste vriendensite. Bovenstaande omschrijving uit de Dikke van Dale. In 2010 nam de Dikke van Dale het werkwoord op in de huidige editie. In de volgende versie, die in 2015 verschijnt (en waarschijnlijk ook de laatste  op papier) zal het woord 'hyven' niet meer staan.  Het kan verkeren.

Succesverhaal
In de bibliotheek liep ik onlangs - op een displaytafel - tegen het boek 'Van 3 naar 10.000 miljoen vrienden' van Raymond Spanjar. Spanjar is één van de initiatiefnemers van Hyves. Het moet gezegd: het boek leest als een trein. Het begint bij de geboorte van Hyves in 2004 en  het boek eindigt in november 2011 als Hyves verkocht wordt aan de Telegraaf Media Groep.

Het boek beschrijft de stormachtige groei van deze rebellenclub: ontluisterend, leerzaam en spannend. Ontluisterend om te volgen hoe fragiel de technische infrastructuur van Hyves werd opgebouwd in zolderkamertjes. Leerzaam om te zien hoe deze rebellenclub handig communiceert met al hun leden en hen centraal stelt. En spannend om te lezen hoe zij onderhandelen met financiële partijen over de verkoop van Hyves.

De geur van Het Gooi....
Er zit één naar kantje aan het hele boek: het zijn geen sympathieke jongens. Het boek wordt aangeprezen door Jort Kelder en om eerlijk te zijn: de drie initiatiefnemers hebben toch alles weg van de middelbare schoolvarianten van Jort. De vaders van de initiatiefnemers functioneren als investeringspartners en toveren her en der miljoenen vandaan. De kwade geur van het Gooi, komt je op sommige plekken tegemoet.  En toch las ik door, de spanning won het van het ballenkarakter.

Verkocht voor 40 miljoen
Het boek is bijzonder omdat we allemaal weten hoe het met Hyves is afgelopen. In 2009 (dus twee voor de verkoop aan De Telegraaf) voorspelde ik dat Hyves nog twee jaar te gaan had. Dat had ik mis. In 2011 telde De Telegraaf een bedrag van rond de 40 miljoen neer voor Hyves. De Telegraaf dacht de digitale kip met de gouden eieren te kopen.

36 miljoen afschrijven
Toch zat ik er niet ver naast. Het was niet eind 2011 maar eind 2013 dat De Telegraaf er mee stopte. En om eerlijk te zijn, toen zat er al wel een tijdje geen leven meer in. Facebook was toen al heer en meester. Tweakers schreef over de sluiting dat De Telegraaf in het voorgaande jaar 36 miljoen afschreef op de balans voor Hyves en dat daarmee 2012 voor dit bedrijf een verliesgevend jaar werd.

Licht uit...
Plotseling wordt mij helder wat mij zo stoorde aan het boek. Het ging deinitiatiefnemers helemaal niet om het verbinden van mensen. De primaire opzet was het verdienen van zoveel mogelijk geld, het sociale netwerk was een middel maar geen doel. Dat spel hebben de jongens fenomenaal gespeeld. Het is de oude economie in een nieuw jasje.

Het is ongetwijfeld hoe de wereld is. Maar bij mij gaat het licht uit. Het verbinden van mensen gaat over iets heel anders dan over 40 miljoen verdienen. En op het moment dat dat kwartje bij mij valt weet ik weer dat ik prima thuis ben in de bibliotheek. Daar verbinden we naar jaarlijks 80 miljoen boeken aan 80 miljoen lezers. En steeds vaker verbinden we die 80 miljoen lezers ook weer aan elkaar. Dan maar geen 10.000.000 vrienden.

Wel sympathiek: het boek is gratis - nou ja voor een respecttweet - te downloaden.
Het boek lenen via Literatuurplein.nl