Amersfoort: Hoe Emmy en Daan met schulden omgaan

De laatste sessie van deze dag voor mij. Een deelsessie over Schulden en laaggeletterdheid. De deelsessie is een samenwerking tussen Mariet Hattink van Stichting Lezen en Schrijven, Sita Goedendorp van  bibliotheek Eemland en Joëlle van Kommer van Stadsring51. Het gaat dus om een aanpak uit de omgeving Amersfoort.

Laaggeletterd is natuurlijk niet analfabeet. Dat wist u al. Maar laaggeletterd betekent wel dat iemand veel moeite heeft met formulieren. Denkt u dat teksten zijn afgestemd op het niveau van laaggeletterden? Nee, natuurlijk niet. Formulieren en teksten zijn volledig juridisch dichtgetimmerd.

De workshophouders hebben een brief uitgereikt met een exploot. Een exploot is een dwangbevel. Als je zoekt op internet naar een exploot zie je wel dat dat geen eenvoudige brieven zijn. En die krijgt dus juist de groep die dit al moeilijk vindt.

Emmy en Daan
Joëlle van Kommer neemt het verhaal over vanuit Stadsring51. Stadsring51 is een organisatie die mensen in Amersfoort helpt die moeite hebben met hun financiën. Joëlle geeft een opdracht van het fictieve echtpaar Emmy en Daan. Het is een paar dat € 250,- per maand tekort komt en niet rond weet te komen.

De zaal mag een oplossing verzinnen en met elkaar worden de oplossingen uitgewisseld. Dan meldt Joëlle nog even dat er een schuld van € 8.000,- bijkomt omdat de deurwaarder van de zorgverzekeraar langs komt.  De ideeën worden nu al wat schaarser.

En tot slot komt er een loonbeslag bij. Een deel van het inkomen valt weg en het gezin heeft nog minder inkomen. Ons groepje weet het nu ook niet meer. En eigenlijk geen eigenlijk groepje meer. Hoe kom je hier nu nog uit?

Joëlle legt uit dat Emmy en Daan hulp vragen bij een sociaal raadsvrouw. Die zorgt dat het loonbeslag verlaagd kan worden. Maar de volgende brief dient zich al aan: een schoolreis van € 350,- voor één van de kinderen op de middelbare school.

Joëlle laat mooi zien hoe ingewikkeld het is en hoe mensen met schulden gewoon niet meer goed vooruit kunnen kijken en blokkeren. En dat je eigenlijk een HBO-opleiding met specifieke kennis nodig hebt om uit zo'n situatie te komen.

Stadsring51 leert mensen hoe ze om moeten gaan met deurwaarders maakt ook een planning voor mensen hoe je uit deze situatie kunt komen. Zij merken ook in hun praktijk dat er veel laaggeletterden komen. Laaggeletterden vallen tijdens dit soort trajecten vaker uit. Dat komt omdat ze de communicatie van Stadsring51 minder goed kunnen volgen (en dat goed weten te verbergen).

Stadsring51 heeft daarom zelf een groot traject ingezet om zelf beter om te gaan met laaggeletterden. Dat betekent goed kijken naar alle schriftelijke en mondelinge communicatie. Maar ook samen met deurwaarders en zorgen dat zij beter leesbare brieven maken. En wonderwel: ook die willen best meewerken.

Taalaanbod voor mensen met financiële problemen
Tot slot vertelt Sita namens bibliotheek Eemland over de samenwerking met Stadsring51. Het taalhuis van de bibliotheek had natuurlijk al allerlei contacten met partners. Maar partners rond geld zaten daar eigenlijk nog niet bij. Had dat met elkaar te maken? Dat is men gaan onderzoeken. Men heeft mensen die zich meldden bij Stadsring51 een taalmeter af te nemen. Het bleek dat bijna de helft van de mensen laaggeletterd was. Die zijn benaderd een aanbod door het taalhuis voor een cursus of taalmaatjes. Soms was dat heel prettig maar soms waren mensen ook afwerend.

Wat bood men dan aan als taalhuis? De meeste mensen zitten eigenlijk niet te wachten op een taalcursus. Ze willen van de schulden af. Het taalhuis maakt gebruikt van de cursus 'Voor hetzelfde geld' van stichting Lezen & Schrijven.

De samenwerking met Stadsring51 heeft geleid tot nieuwe samenwerkingspartners: schuldhulpverlening en armoedefonds. Ook bied men nu budgetcoaches aan om laaggeletterdheid te herkennen. De zaal discussieert nog even door hoe je mensen zover krijgt om zowel aan laaggeletterdheid te werken terwijl men vooral van de schulden af wil. Men zoekt duidelijk naar een koppeling van beide: zorg dat men leert omgaan met formulieren en geld en laat taal daar tegelijk in meegaan.

Het is duidelijk dat er veel geleerd is in deze samenwerking in Amersfoort. Hoe zorg je voor de overdracht van een partner naar het taalhuis? Hoe geef je dat vorm in de bibliotheek en is de bibliotheek wel de juiste plek? Wat is een goed taalaanbod en hoe betrek je het hele gezin?

Goed om te zien hoe dit zo in de praktijk gaat. Goede verhalen. En naast deze plek en deze workshop waren er zo tientallen workshops deze middag. Er valt zoveel te leren van elkaar. Dat blijkt.

Tijd voor de afronding en een mooie afsluiting bij de borrel.

Tot volgend jaar!

Wieb Broekhuijsen: 'Ouderen stonden met smart te wachten tot we ze hielpen met hun telefoon'

De lunch achter de rug en door naar de deelsessies. Eén van de deelsessies is van mijn collega Laurie de Zwart en die van Wieb Broekhuisen, directeur van de Bibliotheek West-Achterhoek. Zij vertellen over het onderzoek 'Bijblijven in Bronckhorst. Bronckhorst is een grote plattelandsgemeente die langzaam - maar wel zeker - vergrijst.

De gemeente vroeg aan de bibliotheek in grote lijnen wat nodig was voor ouderen om goed bij te blijven. Mijn collega Laurie voerde dit onderzoek uit. Er werden schriftelijk 2.000 enquetes verstuurd waardoor en ruim 600 door ouderen in Bronckhorst werden ingevuld.

Men vroeg bijvoorbeeld aan ouderen welk cijfer men zichzelf gaf in het omgaan met nieuwe media. Op basis van dat rapportcijfer heeft men ouderen in verschillende groepen kunnen indelen.  Zo ontstonden verschillende groepen van nietsgebruikers via laptopgebruikers naar allesgebruikers. Voor elk van groepen is een set van compenties gemaakt en is benoemd hoe je deze groepen verder zou kunnen helpen. Voor zover ik het ken is dat echt uniek in Nederland en redelijk goed te gebruiken voor alle bibliotheken (en andere instellingen) in Nederland.

Roadshow
Vervolgens is men ook daadwerkelijk op zoek gegaan naar deze ouderen en te proberen hen te verleiden om meer te gaan doen. Men deed dat onder andere met de Wowi-bus van Rijnbrink. Een technieklab dat voor deze reden werd omgebouwd voor ouderen. Voor deze tour was er ook een aardige promotiecampagne met Tante Riky van de Zwarte Cross.  Op 11 locaties in één maand ging men zo langs alle dorpen. Mensen stonden met hun telefoon in de hand te wachten tot de bus kwam. Want men wilde geholpen worden met hun telefoon, smartphone of iPad.

Vanuit deze bus stuurde men mensen door naar cursussen. Vaak zijn dat mensen die nog nooit een cursus hadden gevolgd. En de mensen die de cursussen hebben gevolgd dragen nu ook weer nieuwe mensen aan.

Vervolg
Men heeft de smaak te pakken. En men kijkt nu verder: een mini-symposium voor verschillende dorpen, een vervolgonderzoek. Een mooi voorbeeld hoe men hele praktische uitwerking en gedegen onderzoek gecombineerd heeft.  Maar goed, een beetje bevooroordeeld ben ik natuurlijk wel....

De factsheet van het onderzoek vind je hier.

Het hele rapport vind je hier.

Petra Doelen en Neele Kistemaker: 'Van 10 pilots hoger bereik naar een strategiekit hoger bereik'

Petra Doelen en Neele Kistemaker ondersteunen pilots voor de bibliotheken rondom hoger bereik. Mensen die niet zelfredzaam zijn, kent u hun verhaal? Wij hoorden die verhalen. Bijvoorbeeld van die meneer die tijden insuline in een sinaasappel spoot, omdat hij dat zo had gezien in een filmpje. Of die chauffeur die elk weekend met zijn vrouw alle routes alvast reed omdat hij niet om kon gaan met de routeplanner.

Petra  werkt bij Lost Lemon en Neele werkt bij Muzus. Zij deden onderzoek naar verschillende soort groepen van mensen met lage basisvaardigheden. Op basis van deze profielen zijn persona's ontwikkeld en de bestaande producten van de bibliotheken. Sommige mensen zijn namelijk beter te bereiken dan anderen.  Vind je dat iets buiten jezelf ligt of denk je dat je er zelf wat aan kunt doen?

Met 10 pilots dit jaar heeft men dit onderzocht. Plaatsen als West-Achterhoek, Purmerend, Kennemerwaard, Katwijk, Den Haag, Flevomeer, De Kempen, Schunck, Drenthe en Mar en Fean. Met deze 10 heeft men geëxperimenteerd. We weten wat niét werkt maar we gaan nu kijken wat wel werkt.

Lessen?
Nou 1) wees bewust van de vindplaatsen, 2) zorg voor passsende communicatie bij de doelgroep en 3) werk vanuit de doelgroep.

Bij de vindplaatsen zijn niet zo maar oplossingen beschikbaar. Het kost tijd en moeite. Mensen moeten erover nadenken. Dat lijkt voor de hand liggend maar tijd is inderdaad best een schaars middel.

Bij passende communcatie is bijvoorbeeld het voorbeeld van Drenthe waar de zangeres van BZN laaggeletterden aansprak. In West-Achterhoek ging men met een bus langs allerlei vindplaatsen.  Bijgaande filmpje van Mar en Fean is ook aardig.




Overleg met de doelgroep blijkt voor ons soms toch nog niet altijd heel logisch. Maar het blijkt een hele effectieve methode. Vraag aan laaggeletterden om mee te denken.

Hun onderzoek leidde tot de strategiekit hoger bereik. De strategiekit vind je hier op internet.  Tijdens hun presentatie laten ze zien welke vier stappen gedaan kunnen worden. Ze lichtten bovenstaande stappenplan toe. Dat stappenplan kun je hier downloaden.  De bibliotheken die meededen geven dat ze met deze lessen een vliegende start kunnen maken. Interessant om dus naar te kijken.

Sarah Sylbing: 'Vier miljoen Nederlanders zijn financieel analfabeet'

Volgende gast is Sarah Sylbing. Met een nummer van Solomon Burke over kansongelijkheid. Sarah Sylbing, waar kent u die ook al weer van? Nou van bijvoorbeeld 'Schuldig' (zie video).

Zij trok veel op met mensen die niet alles mee hebben zitten in het leven. Met haar documentaire wil ze graag wat op de agenda zetten. Ze heeft gezien dat er rondom arme mensen een zodanig circus werd opgetuigd waar de mensen niet beter van werd maar juist slechter.

Ze vertelt het verhaal van Laika. Een alleenstaande moeder in Amsterdam-Noord. Laika vertelt over haar problemen. Sinds haar vader is overleden heeft ze moeite de eindjes aan elkaar te knopen. Met jonge kindjes en weinig hulp in haar omgeving kan ze maar beperkt werken. Sarah leest een brief voor van de deurwaarder. Juridisch jargon waarin wordt uitgelegd dat haar een boete van € 2.700,- wordt opgelegd. Maar wat denkt Laika? Laika denkt dat ze een erfenis heeft gekregen.

Ze laat een filmpje zien uit 'Schuldig'. Een filmpje over Paul die in de Vogelbuurt probeert mensen te helpen met financiële problemen. Je ziet hoe hij worstelt om grote groepen te helpen die brieven en formulieren krijgen zoals die van Laika. Dat zijn echt bakken vol.

Een verslaggever van de Correpsondent zocht eens uit hoeveel formulieren en instellingen je te maken krijgt als je alleenstaande moeder met een deeltijdbaan te maken krijgen. Dat zijn er 80. Elk jaar weer. En wat gebeurt er als je een foutje maak? Precies, je wordt gezien als fraudeur. Ruim vier miljoen mensen zijn in dit land financieel analfabeet.

In het bovenstaande filmpje zie je ook de eigenaar van een klein dierenwinkeltje en hoe hij na 7! jaar uitsluitsel krijgt van een subsidie. Een subsidie die hij niet krijgt.... Na 7 jaar! En je ziet hoe ook hij worstelt.

Maar het zijn niet alleen laagopgeleiden. Ook hoogopgeleiden blijken er flink moeite mee te hebben. Vooral als armoede in het spel is. Mensen die arm zijn, blijken een lager IQ te krijgen. Omdat de stressfactor het goede denken in de weg zit. En als het nog erger wordt, verdwijnt zelfs het initiatief tot handelen. Ze heeft meegemaakt hoe mensen met schulden letterlijk en figuurlijk maar gewoon op de bank gaan zitten, te wachten tot de jeugdzorg de kinderen komt ophalen.

Sarah Sylbing laat een indrukwekkend verhaal zien. Zelfredzaamheid blijkt voor heel veel mensen echt nog iets dat nog een heel eind van hen vandaan ligt. Er zijn heel veel mensen die een Paul nodig hebben.....

Maar er is hoop. Ze vertelt hoe Laika veranderde nadat hulpverleners haar verder hielpen. Het was een andere vrouw geworden nadat de toeslagen eindelijk goed geregeld waren en ze uit de schulden kwam. Wat schulden en armoede dus doen. En.... dat hoe donker het is, er toch nog altijd een uitweg blijkt. Uiteindelijk is het een verhaal van hoop.

Job Cohen: 'VNG zorg dat gemeenten en bibliotheken dichter bij elkaar komen.

Job Cohen komt wandelend het podium op. Als een grootvader vertelt hij nog eens hoe de ontwikkeling is van bibliotheken. Hij haalt het naar hem genoemde rapport nog een keer aan. 'Van collectie naar connectie, 21st century skills, goed omgaan met informatie, onafhanelijkheid en betrouwbaarheid'. Nou ja, u kent dat allemaal natuurlijk. Het rapport heeft zijn uitwerking gehad. Overheden zien die nieuwe rol van bibliotheken.

Bibliotheken als ontmoetingsplaats voor burgers maar ook voor samenwerking met partners.En dan vertelt ie losjes over de projecten van OBA. Over de NT2-projecten, over speciale projecten in de wijk. Hij laat zien wat dat betekent voor mensen: door te leren krijgen mensen meer eigenwaarde.

Bibliotheken doen veel meer dan een paar jaar geleden. Hartstikke goed. Hij spreekt gemeenten direct aan: zorg dat bibliotheken de gemeenten meer ondersteunen. Zorg dat burgers en politiek dichter bij elkaar komen. VNG zorg dat bibliotheken dichter bij elkaar komen.  Een voorbeeld zoals in Zoetermeer.

Vanzelf gaat niks, maar met deze club mensen in deze zaal gebeurt er ontzettend veel! Zo, daar kunt u het mee doen.