Posts tonen met het label chatgpt. Alle posts tonen
Posts tonen met het label chatgpt. Alle posts tonen

zondag 3 december 2023

Over hoe AI de brieven van mijn bank leest, over Lees Simpel en over één jaar ChatGPT

Het afgelopen jaar was een jaar waarin science fiction realiteit werd. ChatGPT bestaat namelijk één jaar. Nog maar één jaar... Het platform werd geopend op 30 november 2022. Ik weet nog dat ik bij Bibliotheekplaza was in september 2022. Jarno Duursma vertelde daar aan het publiek wat er aan zat te komen: ChatGPT. En hij kreeg gelijk. In januari 2023 liet ik mijn eerste beleidsplan door ChatGPT maken en in oktober van dit jaar schreef ik een zevenpuntenplan voor gebruik van AI door bibliotheken. Ik denk dat ik niet overdrijf als ik stel dat AI de komende jaren misschien wel eens de belangrijkste ontwikkeling zal zijn waar we ons toe te verhouden hebben. Een techniek met een enorme kracht die een zegen en een vloek in zich houdt. En zoals met elke kracht: de echte kracht zit hem in de beheersing ervan. 

Lees Simpel

Vandaag ga ik een prachtig voorbeeld laten zien van die goede kracht. En dat is de app Lees Simpel. Lees Simpel is een app die moeilijke brieven van instellingen terugbrengt tot eenvoudige taal en een eenvoudig overzicht. Je maakt een foto van de brief en AI zet de brief om tot een puntsgewijze opsomming in eenvoudige taal. Ik kreeg de app te zien tijdens de innovatiedagen van Rijnbrink waar initiatiefnemer Hester Benedictus aanwezig was en me zelf enige toelichting gaf. Ik heb haar maar een paar minuten gesproken maar de potentie van de app was me direct duidelijk. Goede ideeën hebben niet veel woorden nodig. 

Hoe werkt het?

Tja, de app heet Lees Simpel maar ook de werking is... eh, simpel. Je opent de app, maakt een foto van je brief, of meerdere foto's als het zo'n lange brief is. Je klikt op 'Ja, versimpel de brief' en je krijgt een puntsgewijze opsomming van de brief. In de app worden een paar slimme technieken met elkaar gecombineerd: een digitale kopie maken van de je brief met je fotocamera, een OCR-programma dat de brief omzet naar tekst en vervolgens wordt die tekst naar de AI-software gestuurd van OpenAI om de brief terug te brengen tot korte en eenvoudige taal. Schematisch zie je dit proces boven dit artikel.

De proef op de som: de brief van mijn bank

Ik heb het zelf uitgeprobeerd met een aantal brieven in mijn eigen archief.  Ik stap op dit moment over naar een bank met iets meer idealen. Mijn oude bank, ING, stuurde me hierover een vier pagina's tellende brief. En jawel, deze werd puntig en correct samengevat. Kijk maar.

IDO's en Lees Simpel?

Ik vind dit een briljante app. En dit was ook een app waarvan ik dacht: die ga ik nog aan heel veel mensen aanraden, te beginnen aan mijn moeder. Want de potentie van deze app is groot. Want ik weet eigenlijk zeker dat u na het lezen van dit artikel ook die app gaat downloaden. Brieven die eerst onbegrijpelijk leken, worden echt veel begrijpelijker en vooral overzichtelijker. Bij mijn brief van de bank bleek namelijk iets fout te gaan. En ik merkte dat ik door de paniek van die fout die brief helemaal niet meer goed las. En dat effect - door spanning minder goed lezen - geldt denk ik voor heel veel mensen. En dan ben ik nog heel talig... 

Kortom, ik denk dat dit een hulpmiddel is dat heel goed inzetbaar is bij de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO's). En ik denk dat er ook een hele mooie samenwerking mogelijk is. Want stel nou dat je de brief hebt gescand en je komt er dan nog niet uit? Zou het dan niet mooi zijn dat de app je doorverwijst naar de IDO's?  

De ontwikkeling van de Lees Simpelapp is geen commercieel gedreven initiatief. In een interview met Hester Benedictus in iBestuur zegt ze namelijk het volgende:

'Bedenker van de app Hester Benedictus, voormalig beleidsadviseur bij de gemeente Amsterdam, wil met de app een impuls te geven aan AI for good. Dat is AI die wordt ingezet om maatschappelijke doelen te bereiken. “We hopen in de eerste plaats zoveel mogelijk mensen te helpen met het lezen van brieven,” zegt ze. ‘”Maar de app laat ook zien dat AI niet eng hoeft te zijn en dat het je juist kan helpen met heel praktische dingen. Met AI kan je bestaande maatschappelijke problemen op heel nieuwe manieren oplossen."'

IDO's hebben een geweldige groei laten zien het afgelopen jaar maar we zullen niet in staat zijn om 2,5 miljoen burgers die moeite hebben met taal allemaal persoonlijk te helpen. Het zoeken naar goede digitale ondersteuning is daarom cruciaal. Dat zien we al met programma's als Oefenen.nl en Digisterker maar dat mag en moet echt veel breder. 

Lees Simpel bij overheden en instellingen

Overigens, er is nog een andere toepassing van Lees Simpel. En dat is: laat de Lees Simpel-app uw eigen brieven lezen. Want dat we de app nodig hebben, komt natuurlijk omdat we zelf te ingewikkeld schrijven. Om dat uit te testen maakte ik ook van het artikel dat u nu leest een brief, scande die met Lees Simpel en Lees Simpel maakte een samenvatting. Hieronder zie je de samenvatting. 

Zoals je ziet had mijn artikel een heel stuk korter gekund.... En wat ik knap vind is dat de hoofdpunten er echt zijn uitgehaald.

Victorine van Schaickprijs en een oproep

Ik was dan ook niet verbaasd om te horen dat deze app de Victorine van Schaickprijs won voor het beste initiatief in onze sector. 

De jury van de prijs roemt het initiatief onder andere met de volgende woorden:

'Deze innovatie bevat een unieke combinatie van kenmerken, waaronder:

  • De laagdrempelige beschikbaarheid voor Nederlandstalige smartphonebezitters: de app is gratis;
  • “AI for good” is de bedoeling: de ontwikkelaars willen laten zien dat kunstmatige intelligentie eindgebruikers kan helpen met hele praktische zaken. In dit geval; het lezen van ingewikkelde briefteksten.
  • ‘Privacy by design’: een account aanmaken is niet nodig en gefotografeerde brieven komen niet in het taalmodel van OpenAI terecht

Daar komt nog eens bij dat de app is gemaakt met het oogmerk zichzelf zo snel mogelijk overbodig te maken. Het enkele bestaan van deze app zou de opstellers van overheidscommunicatie alert moeten maken op de noodzaak om de zaken zo eenvoudig mogelijk te verwoorden.'

Mooie en terechte woorden. En het team rond Hester Benedictus moeten we koesteren. Mensen die met het hart op de goede plek en zonder commercieel belang proberen de samenleving verder te helpen. AI for good. 

Ik denk dat de Lees Simpel-app kan bijdragen aan de maatschappelijke opgaven waar de bibliotheek aan wil bijdragen. 

Mijn oproep dus aan ieder die er in bibliotheekwerk iets over te zeggen heeft: laten we gaan praten met Lees Simpel en dit toevoegen aan het arsenaal van gereedschappen. We kunnen met de app nog veel meer mensen bereiken en helpen dan we nu doen. Zowel digitaal door gebruik van de app als door de mogelijkheid van een doorverwijzing van de app naar een IDO. Digitaal en fysiek die hand in hand gaan. En we laten daarmee niet alleen zien dat we innoveren met onze methodes maar we dragen ook nog eens bij aan zinvolle implementatie van AI-toepassingen. 

Ik zeg: aan de slag dus! Of eh, nou ja, laat AI het werk doen!

zondag 1 oktober 2023

Een zevenpuntenplan voor bibliotheken, AI en ChatGPT


Deze week wil ik een lans breken voor een zevenpuntenplan voor AI en ChatGPT en bibliotheken. We zitten, naar mijn mening, als sector niet kort genoeg op deze ontwikkeling. Uitzonderingen daargelaten natuurlijk. De AI-parade is een leuke start maar is slechts een begin. Ik weet dat AI gevoelig ligt maar dat is geen reden om er niet beter naar te kijken. 

Ik stam nog uit een generatie die het internet heeft zien ontstaan. Voor mij is er een tijd vóór en na internet. Ik heb nog geleefd zonder zoekmachines. Ik kwam in aanraking met vroege versies van het internet begin jaren '90 van de vorige eeuw. Met de zoekmachine Veronica op het Gopher-protocol. Pas jaren later kwam Google. Maar ik kan me nog herinneren dat ik zo voor het eerst zocht door de hele wereld en informatie vond van de hele wereld. Er lag plotseling een wereld aan mijn voeten. Een wereld die sindsdien alleen maar makkelijker toegankelijk is geworden. 

De opkomst van internet werd door bibliotheken op twee verschillende manieren bekeken. De eerste was een positieve: we konden plotseling veel meer antwoorden geven op vragen en informatie was steeds eenvoudiger te vinden. Maar er was ook een keerzijde: wethouders die plotseling gingen zeggen dat de bibliotheek niet meer nodig was want alles was wel op internet te vinden. Wie de kranten de afgelopen weken heeft gelezen, heeft gezien dat die angst volstrekt onterecht was. De bibliotheek is, juist door al die digitale ontwikkelingen, relevanter dan ooit.

Van internet naar AI

En nu zo'n 30 jaar later staan we opnieuw voor een grote stap. We gaan van internet naar 'Artificial intelligence'. En het gaat net zo'n stap betekenen als de invoering van internet. Het Veronica van toen heet nu ChatGTP van OpenAI. Ik schreef er hier en hier al eens over. Zo had ik ChatGPT al eens een beleidsplan laten schrijven en had ik samen met een vriend een vriendenadvies gekregen van ChatGPT.  In beide gevallen stond ik versteld van de kwaliteit. 

De afgelopen week zat ik met een collega om tafel voor een traject rond een samenvoeging van een aantal bibliotheekorganisaties. Mijn collega vroeg ChatGPT om een intentieverklaring op te stellen voor deze organisaties waarin ze uitspreken over te gaan tot een samenvoeging. Wat denkt u? Inderdaad, daar kwam een adequate intentieverklaring uit die in de basis heel goed te gebruiken was. Het documenten moest op sommige punten wat lokaal gekleurd worden maar de basis was gewoon goed. Ook in het onderwijs kantelt de gedachte dat AI een gevaar is. Steeds vaker wordt gekeken hoe je het zinvol kunt inzetten in het leerproces.

Kortom de tijd is rijp voor deze vraag: hoe gaan bibliotheken AI en ChatGPT inzetten om burgers verder te helpen? De ontwikkelingen gaan snel en als het vandaag al van deze kwaliteit is, waar staat dit dan over enkele jaren? En als dat zo is, wat moeten we dan vandaag gaan voorbereiden?

Ik dacht er een paar uurtjes over na en maakt een zevenpuntenplan voor bibliotheken en AI en ChatGPT. Dat deed ik deels met ChatGPT zelf. Een schot voor de boeg. Maar ik sta open voor elke aanvulling, verbetering en zienswijze. Zie het dus zeker niet als een blauwdruk.

Hup, naar die zeven punten!

Punt 1. Landelijk projectteam AI

We kennen bij bibliotheken het programma Digitaal Burgerschap  Een mooi programma waar AI zeker aandacht krijgt. Dit programma heeft potentie om uit te groeien tot een landelijk projectteam AI. Na de ontwikkeling van landelijke programma's als Bibliotheek op School of Informatiepunten Digitale Overheid, denk ik dat het interessant is om ook voor AI voor te sorteren op zo'n landelijk team. Vanuit het programma Digitaal Burgerschap is het nu al mogelijk om kleine experimenten uit te voeren op het gebied van AI. Maar het zal niet bij kleine experimenten blijven. Ik denk dat AI onze ICT-infrastructuur op termijn gaat veranderen. Het raakt dan de inkoop van digitale content, de opzet van bibliotheeksystemen en de inzet van mensen. Wie zo kijkt, ziet dat het dan al om veel meer gaat dan een aantal experimenten, die overigens natuurlijk ook hard nodig zijn. Tegelijkertijd staan bibliotheken niet alleen. Ze maken onderdeel uit van die snel ontwikkelende maatschappij. Een nog actievere deelname aan de Nederlandse AI Coalitie ligt dan ook voor de hand om ook met andere sectoren sneller en beter uit te wisselen.

Veel begint natuurlijk met dit soort teams. En die moeten natuurlijk hun eigen agenda maken. Maar hieronder heb ik, naar eer en geweten maar eens een eerste aanzet gemaakt voor zo'n agenda.

Punt 2. Vergroot de experimenteerkracht

Het programma Digitaal Burgerschap is eigenlijk het enige programma waar AI aandacht krijgt in onze sector en waar ook middelen beschikbaar zijn voor experimenten. Die experimenten komen echter maar mondjesmaat. Veel aanvragen blijven steken bij makersplaatsen en conventionele digitale trainingen. Dat is begrijpelijk en ook goed maar levert nog onvoldoende snelheid op rond de nieuwste ontwikkelingen. Van onderop komen dus nog maar beperkt ideeën. Misschien moet je die ideeën dus meer vanaf de zijkant van of buiten de sector halen. Wat zeggen specialisten als ze onze sector zien en waar zouden zij op inzetten? En waar zou je kunnen starten met experimenten?

Punt 3. Breed scholingsprogramma

Tja, de volgende stap  is denk ik toch bewustwording en training. Niet iedereen gaat zelf een avondje oefenen met OpenAI en de tools ChatGPT en Dall-E. Maar er zijn er nog veel meer. Bij de introductie van internet, ging iedereen op cursus. Bij de introductie van sociale media hadden we de cursus 23Dingen van Rob Coers. En nu is het dus tijd voor weer een breed scholingsprogramma. 

Overigens niet alleen de tools maar ook de keerzijden van AI moeten aan bod komen. Het is niet voor niks dat grote techbedrijven zelf om regels vragen omdat ze het gevoel hebben een technologie te hebben die men nog niet volledig onder controle heeft. 

Punt 4. AI als hulp van de bibliothecaris

Toen ik als bibliothecaris werkte, had ik altijd avonddienst op de dinsdag. Dan was er een bezetting met twee bibliothecarissen. Dat was niet de drukste avond. Als mijn collega uitviel vroeg het hoofd of ik het ook alleen af kon. Dat kon. Als het druk werd en er ontstond een rij met vragen dan belde ik wel eens de Bibliofoon. De Bibliofoon was een telefonische hulpdienst van een aantal POI's die ook 's avonds bereikbaar was. Zo liet ik de Bibliofoon de ene klant helpen, terwijl ik zelf een tweede klant hielp. 

Zo kun je ChatGPT natuurlijk ook inzetten: als extra bibliothecaris. Probeer het zelf maar eens. Bij tal van vragen kan ChatGPT prima helpen: geef vijf Nederlandse organisaties die zich inzetten tegen dierenleed. Of een praktische vraag van mijn dochter: geef een recept voor het ontwikkelen van fotopapier.  

En ik hoor u denken: kan ik ChatGPT dit toevertrouwen? Tja, om eerlijk te zijn, als bibliothecaris wist ik ook niet alles. Sterker, ik had gebieden waar ik veel van wist en waar ik weinig van wist. 

Punt 5. Geef cursussen ChatGPT en annex

We geven cursussen internet, we geven cursussen Klik & Tik en Digisterker en zo nog een handje meer. Waarom ook geen cursussen rond AI-programma's? Op internet worden ondertussen als cursussen ChatGTP aangeboden die vergoed worden met het STAP-budget. Als AI net zo gewoon gaat worden als de zoekmachine of social media dan gaat de samenleving langzaam verwachten dat iedereen het kan gebruiken. Op een bepaald moment gaat het gebruiken van AI dus tot de basisvaardigheden behoren.


Punt 6. AI als boekenadviseur

ChatGPT stelde zelf voor om AI in te zetten als boekenadviseur. Ik had er zo mijn bedenkingen bij. Maar ik dacht ook: laat ik het proberen en vroeg ChatGPT om een leesadvies. Ik vind Rumeiland van Vestdijk een mooi boek en wat zou ik dan nog meer kunnen lezen? Ook daar kwam een adequaat antwoord uit. De beste boeken van Vestdijk werden aangeraden. Er werd gekeken naar klassiekers uit de Nederlandse literatuur en hij noemde een paar goede titels. Er werd gekeken naar andere boeken over magisch realisme en er werd geadviseerd om te kijken naar andere boeken die meeslepend schreven over andere landen. Anders dan leesadvies dat we tot nu toe kennen - wie dit las, las ook - viel mij op hoe meervoudig ChatGPT eigenlijk keek. Hij ontleedde de roman in facetten en vanuit die facetten gaf hij weer opnieuw advies. Dat is een breder advies dan alleen op basis van uitleencijfers. En om eerlijk te zijn: als bibliothecaris had ik het niet beter gedaan. En dan was Vestdijk nog een schrijver die ik goed kende.

Punt 7. Bouw AI in, in de infrastructuur

We helpen mensen met het leren van een taal, we helpen mensen met het invullen van formulieren en we helpen mensen bij het vinden van informatie. Het zijn allemaal processen waar AI nu of op termijn echt heel goed moet kunnen helpen. Ja, dat is een spannende stap want je hebt het gevoel dat je iets overdraagt aan een machine. Maar op veel plekken in onze samenleving vinden we dat al heel gewoon. We moeten met elkaar kijken of AI bijvoorbeeld iets kan betekenen in het terugdringen van laaggeletterdheid, het leren van tal van vaardigheden of het met meer plezier lezen van boeken. Bij elke opgave waar je eigenlijk heel veel mensen nodig hebt, is het eigenlijk interessant om na te denken of AI niet iets kan betekenen. Ik ben dus niet zo bang dat AI leidt tot ontslagen medewerkers maar wel opnieuw een verandering van het werk. Een ontwikkeling die we al eeuwenlang zien vanaf de industriële revolutie. 

ChatGPT zelf stelt het in een antwoord aan mij als volgt: 

'Door ChatGPT op deze manieren te gebruiken, kunnen openbare bibliotheken hun bereik vergroten, gebruikersondersteuning verbeteren en een waardevolle aanvulling bieden op hun traditionele diensten. Het stelt bibliotheken ook in staat om 24/7 toegankelijk te zijn voor gebruikers en hun diensten te moderniseren in overeenstemming met de digitale behoeften van de gemeenschap.'

Een kanttekening en waarom bibliotheken niet verdwijnen

Ondanks al dit optimisme is een kanttekening zeker op zijn plaats. Sommigen vergelijken AI met de ontwikkeling van kernenergie. Er zijn ongekende mogelijkheden maar ook zeker nog donkere plekken in de technologie: doordravende algoritmes die bubbels creëren die niet bepaald divers of inclusief zijn en technologie die zo dicht op de privacy komt, dat de vraag is hoe je daar nog grip op houdt. Maar ook overheden die nog meer digitale controle kunnen uitoefenen waardoor nog minder sprake is van wederzijds vertrouwen. 

Punt 8 moet misschien dan ook wel zijn dat we een veel bredere dialoog starten over gebruik van AI. Maar de Nederlandse AI Coalitie heeft dat ook als doel. Laten we elkaar de hand reiken en samen optrekken.

Ik denk dat deze nieuwe generatie technologie bibliotheken kan helpen bij het vinden van nieuwe oplossingen voor schier onoplosbare maatschappelijke problemen. In de schaarse arbeidsmarkt zijn we op zoek naar oplossingen waar we toch iedereen kunnen helpen met de beperkte formatie die we hebben. Zelfs als we die formatie fors uit zouden kunnen breiden, is het de vraag of we die maatschappelijke problemen kunnen oplossen. Technologie zou dus wel eens een handig hulpmiddel kunnen zijn.  

Er gaat straks vast weer iemand die gaat zeggen dat AI het einde van bibliotheken gaat betekenen. Wie de geschiedenis goed heeft bekeken rond digitale ontwikkelingen, weet dat dat niet zo is. Met elke digitale ontwikkeling werd de bibliotheek steeds relevanter.

De bibliotheek is namelijk een plek om je als mens op een menselijke manier te ontwikkelen in een steeds verder digitaliserende samenleving. Geloof me, die worden in de toekomst nog belangrijker. Dus wacht niet af, aan de slag met elkaar! 

De hier getoonde illustraties zijn gecreëerd met kunstmatige intelligentie van Dall-e met op basis van verschillende aan het onderwerp gelieerde trefwoorden.