Hoe bibliotheken steeds meer de essentiële hulpstructuur worden voor een snel veranderende samenleving...

In januari 2014 hield ik een presentatie in Enschede met de titel: 'Boeken, bier, prozac, viagra en bibliotheken' over de ontwikkelingen in bibliotheekwerk. De drie decentralisaties waren nog geen feit, de bibliotheekwet was nog niet ingevoerd en we zaten nog midden in de crisis.Twee jaar geleden nog maar.

In het aansluitende gesprek met wethouder Hatenboer noemde hij de bibliotheek 'een essentiële hulpstructuur voor een snel veranderende samenleving'.  Deze week moest ik nog eens even terug denken aan die woorden uit 2014 van hem en hoe snel die woorden werkelijkheid worden.

Belastingdienst
Deze week begon ik met een landelijke bijeenkomst over de samenwerking met de Belastingdienst. 70 bibliotheekmensen hadden zich aangemeld maar in de zaal zaten er meer dan 100! Ik begon die bijeenkomst met de woorden dat het nog maar een half jaar geleden was dat we de eerste gesprekken met de Belastingdienst startten. En in deze bijeenkomst presenteerde Lisenka Akse - namens de KB en Eline Ophof en Brenda Jacobs namens de Belastingdienst de voortgang. Er is een subsidieregeling, er is een checklist voor bibliotheken, er zijn tips voor veiligheid en privacy, er zijn sessies gepland voor dienstverleners die spreekuren willen houden en ook de  toolkit is bijna klaar.

Overigens gebruikten we daar ook het mooie voorbeeld van de Bibliotheek Den Haag dat u hierbonder vindt.

We sluiten de bijeenkomst af met de belofte dat we elkaar in het najaar weer zien en dat we ons dan gaan voorbereiden op een mooie promotiecampagne voor de aangiftecampagne van volgend jaar. Ik zie bibliotheken als stelsel acteren waarbij iedere bibliotheek zijn eigen lokale netwerk meeneemt. Petje af.

Minister Plasterk en de pilot van Binnenlandse zaken
Twee dagen later staan we in Bussum met minister Plasterk. Hij tekent een overeenkomst met de bibliotheken. De overeenkomst is gericht op het ondersteunen van burgers in het communiceren met de digitale overheid. Wat hebben burgers daarvoor nodig? Wie kan daarbij helpen? Hoe veranker je dat in lokale netwerken? Dit soort vragen - waar u overigens als bibliotheek ook al mee bezig bent - worden uitgewerkt in drie pilotbibliotheken: Katwijk, Gooi en Meer en Venlo.

Het is een kortdurende pilot want hij volgend jaar al geëvalueerd. Dat geeft ook wel aan dat beide partijen: ministerie en bibliotheken haast hebben. Want als dit werkt - en mijn stellling: waarom zou dat niet werken? - dan moeten we dit snel verbreden naar heel het bibliotheeknetwerk.

In een interview met Bibliotheekblad zegt Plasterk daarover: 

'De bibliotheek is de meest laagdrempelige plek in de samenleving. Een instelling waar iedereen zich thuis voelt. Dat geldt voor buitenlandse mensen, voor moslimmoeders met kinderen, voor degenen die een groot deel van de dag op straat doorbrengen en die even de bibliotheek ingaan om een krantje te lezen. Werkelijk iedereen komt in de bibliotheek en deze is ook ingesteld op het bedienen van zo’n breed publiek. De mensen die er werken hebben de toegankelijke houding die daarvoor benodigd is. Zij weten hoe ze met al die verschillende mensen moeten omgaan. Bovendien beschikt de bibliotheek over een fijnmazig netwerk door het hele land. In die zin is de bibliotheek de meest voor de hand liggende plek om mensen wegwijs te maken op de snelweg van de digitale overheid. .... De bibliotheek is de stille kracht van de samenleving.’

De bibliotheek als stille kracht van de samenleving... dat komt toch in de buurt van de uitspraak: de bibliotheek als essentiële hulpstructuur in een snel veranderende samenleving.

Sociale dienst Oost-Achterhoek
Wie denkt dat het vooral grote landelijke partijen zijn die hiermee bezig zijn, heeft ongelijk. Op lokaal en regionaal niveau gebeurt ook van alles. Zo ben ik zelf bijvoorbeeld nog betrokken bij gesprekken die we nu voeren met de Sociale Dienst Oost-Achterhoek. Samen met directeur Ton Mengerink en zijn team van de bibliotheek maken we nu samen de de sociale dienst een aanbod op regionaal niveau. Het lijkt op het aanbod van Belastingdienst en Binnenlandse Zaken. Naar verwachting gaat men in Oost-Achterhoek daar dit najaar mee aan de slag.

Stille kracht van de samenleving
Zijn Katwijk, Venlo en Gooi en Meer bijzonder? Is Oost-Achterhoek bijzonder? Ongetwijfeld zullen ze elk iets hebben waarmee ze uniek zijn in Nederland. Maar tegelijkertijd zie ik nog zoveel meer bibliotheken precies hetzelfde spoor volgen. Allemaal hard op weg om burgers verder te helpen.

Van mij hadden alle bibliotheken van Nederland gelijk in de pilot van Binnenlandse Zaken mogen zitten. Ik denk dat bibliotheken daar wel klaar voor zijn. Maar geef de partijen om eens heen ook wat ruimte om daar aan te wennen. Wie weet wat er over een jaar in de evaluatie staat.

Regeerakkoord
Wie ziet hoe snel het beeld van bibliotheken nu kantelt - van uitleenbibliotheek naar maatschappelijke en educatieve bibliotheek - moet zich afvragen waar we over een aantal jaar staan. Op 15 maart 2017 zijn er landelijke verkiezingen. Kort daarna wordt het regeerakkoord gemaakt. Bibliotheken zitten dan vol in de campagne van de Belastingdienst, de eerste resultaten van de pilot van Binnenlandse Zaken zijn er dan ook wel.

Ik denk dat het helemaal niet ondenkbaar is dat bibliotheken in het nieuwe regeerakkoord genoemd worden als 'essentiële hulpstructuur voor een snel veranderende samenleving'. Onder het kopje 'Stille kracht'.

Foto ondertekening overeenkomst: KB

Drie filmpjes over de digitale overheid en één Limburgse bonus

De overheid heeft als doelstelling om in 2017 alle handelingen digitaal af te kunnen handelen.  Een flinke opgaaf. Want wie is 'de overheid' eigenlijk? 'Dé overheid' bestaat niet, wel de Belastingdienst, de SVB, de sociale diensten en wel de gemeenteloketten. En hoever is men daar eigenlijk mee en lukt het een beetje?

Ik neem u mee langs drie filmpjes waarmee u kunt zien, hoe het ermee staat en wat bibliotheken kunnen betekenen. Het eerste filmpje is  van het programma 'Digitale Overheid' en u ziet het hierboven.  In  Jip-en-Janneke-taal (nou ja, Jip en Janneke.., zo goed en zo kwaad als het gaat)  legt men uit hoe het werkt. Een aardig filmpje dat je als bibliotheek nog wel een keer kunt gebruiken bij een algemene uitleg.

Op de site van de Digitale Overheid vind je overigens ook veel beleidsdocumenten en voortgangsdocumenten.  Dat is wel eens aardig om door heen te neuzen want het laat zien hoe complex het is om alle overheid met elkaar samen te laten werken. Helder is ook dat het bij de digitale overheid niet alleen om belangen van burgers draait maar ook om kostenreductie: meer overheidsdienstverlening voor minder geld.

En lukt het een beetje?

En lukt dat een beetje? Nou, de digitale overheid is een project dat ups en downs kent. Je ziet de overheden worstelen. Want ja, men wil graag de burger verder helpen en nee, samenwerken tussen de overheden is niet eenvoudig. Gemeenten kennen allemaal verschillende systemen en partijen als Belastingdienst en SVB zijn weer zo groot dat als je daar iets wil bereiken, je echt mammoettankers moet bijsturen. Wie dacht dat de bibliotheekwereld complex was, moet hier echt een keer naar gaan kijken. Bovenstaande filmpje van Bas Eenhoorn - de digicommissaris voor de Digitale Overheid - geeft dit mooi weer. Na anderhalve minuut verplichte beleefdheden, somt hij alle uitdagingen waar hij mee te maken heeft mooi op: geen integrale regie, ontbreken van standaarden, achterlopende gemeenten en geen verplichtende afspraken. Wie Eenhoorn zo hoort, houdt zijn hart vast. Voor mij is in ieder geval helder dat tussen droom en daad nog wel wat wetten en praktische bezwaren staan.

De komende tijd zullen overheden een flinke kluif hebben om hun systemen aan elkaar te koppelen. De kans bestaat dus dat men drukker is met elkaar dan met de burger. Daar kan men dus nog wel wat hulp gebruiken.

Bovenstaande filmpje is misschien best aardig om eens samen met uw beleidsteam te bekijken.

De charmante hulp van bibliotheken

Voor burgers is die digitale overheid natuurlijk een abstract begrip. Burgers willen gewoon weten hoe ze het moeten doen met die Digid, met die verhuizing of met het aanvragen van die toeslag. Waar overheden nog vooral druk zijn met elkaar, kunnen bibliotheken een goede en charmante rol spelen. Kijk maar eens naar het filmpje van RTVOost in de Bibliotheek Hengelo. Peter Bonekamp van de bibliotheek laat zien waar het werkelijk om gaat voor burgers. Dit filmpje in combinatie met het algemene filmpje over de digitale overheid laat zien hoe beleid en uitvoering elkaar goed kunnen versterken.

De Limburgse bonus

Toen ik met dit blog bezig was, twijfelde ik tussen twee filmpjes. Die van Hengelo of die van Venlo. Weet uw at: Ik geef ze u gewoon allebei. Beide prima filmpjes om te gebruiken bij uitleg!

Wij hoeven geen partner te worden, we zijn het al!
Overheden zullen de komende tijd nog lekker druk zijn om alles voor elkaar te krijgen. Men zal nog lange tijd behoefte hebben aan een partner die burgers verder helpt en ondersteunt.

Bibliotheken hoeven die partner niet te worden, dat zijn ze al!