Op woensdag 24 juni vond het debat plaats over Digitale Inclusie. En eerlijk gezegd... ik viel van mijn stoel. Want ondanks grote woorden over hoe belangrijk Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) zijn, zet de staatssecretaris niet in op landelijke borging voor deze IDO's. En dat vind ik eigenlijk spelen met vuur. Want daarmee dreigt een vangnet onder Digitale Inclusie zo maar te kunnen verdwijnen. Hoe dat zit, leg ik graag uit.
Hoe zat het ook al weer?
Even een klein stukje geschiedenis. De IDO's zijn gestart in 2019 op vijftien plekken (inmiddels ruim 850). Na een startssubsidie zijn ze geborgd met een ministriële regeling en specifieke uitkering in de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer. De specifieke uitkeringen werden opgeheven door het vorige kabinet. De regeling verviel daarmee en het bedrag werd met 10% korting, zijnde € 1,7 miljoen, overgeheveld naar het gemeentefonds. Daar moest de Kamer vervolgens een jaar over zeuren om er voor te zorgen dat die kleine korting eraf ging en dat gebeurde. Het bedrag is daarmee gered maar de wettelijke plicht dat er IDO's moeten zijn is daarmee vervallen.
Daarmee is het geld wel weer geregeld maar er is geen verplichting voor een gemeente en ook geen wettelijke borging meer.
Ondertussen is de digitale overheid verhuist van Binnenlandse Zaken naar Economische Zaken er is er een coördineren staatssecretaris. Dat is Aerdts van D66. Maar de IDO's vallen nog altijd onder staatsecertaris Van Der Burg van Binnenlandse Zaken met in zijn portefeuille Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid. En er is een nieuw Kamer met veel nieuwe leden en een nieuwe regering. Bijna niemand kent de geschiedenis dus nog.
Een lekker mengsel om ervoor te zorgen dat wat in het verleden is opgebouwd zomaar te verliezen.
Is er niemand meer die het weet? Nee, één Kamerlid zit hier nog als een bok op de haverkist. En dat is Barbara Kathmann van Pro zullen we zo zien.
In de aanloop van dit debat was al een rondetafel met experts georganiseerd. Ook daar schreef ik al over. Daar riepen al tal van partijen op dat de overheid meer werk moet maken van ondersteuning van burgers maar ook van betere overheidsdienstverlening.
De IDO's als artikel 8b in de Bibliotheekwet
Het debat duurde ruim tweeënhalf uur maar ik breng het voor de IDO's terug tot de vier belangrijkste fragmenten. En dat begint met de genoemde Barbara Kathmann van Pro. In krap twee minuten legt ze uit hoe het zit.
Er is dus geen wettelijke borging. Met andere woorden, als een gemeente geen Infromatiepunt Digitale Overheid heeft, is er niemand die er wat van zegt. Als het stopt staan burgers in de kou maar geen enkele burger kan het recht op hulp afdwingen. Nou ja, dat heb ik u hierboven net uitgelegd.
Kathmann stelt voor om de IDO's maar in de bibliotheekwet te verankeren. Net zoals de Bibliotheek op school en Boekstart die in een nieuw artikel, artikel 8a, in de bibliotheekwet worden verankerd. Als we de IDO's erbij willen, zeg ik dus maar dat dit artikel 8b moet worden.
Het korte antwoord in negen seconden
Staatssecretaris Van Der Burg kon de vragen over de IDO's in negen seconden samenvatten. Die inbreng ziet u hieronder. Dat is wel wat kort door de bocht. Hij had hiervoor al uitgeweid dat hij vindt dat niet de bibliotheken de regierol moeten hebben maar de gemeenten en dat die daar prima toe in staat zijn. En hij gaf in één hele korte bijzin aan dat hij bereid was om daar te kijken naar wettelijke borging. Want die is er nu dus niet.
Kijk even naar zijn korte antwoord in negen seconden over de financiering van IDO's.
Structurele financiering in het Gemeentefonds is geen structurele borging en is nu al ruim 30% te laag
Dat lijkt een heel sympathiek antwoord van de staatssecretaris. En ja, een klein beetje geld is nu geregeld. Maar twee dingen ontbreken. En het eerste is dat de finaciering niet toereikend is. Dat heeft het ministerie namelijk zelf uitgezocht. En in november 2024 zijn die uitkomsten ook met de Kamer gedeeld. Het ging toen om een rapport van KPMG waaruit bleek dat de financiering voor dit moment al 31% tekort schiet. Eigenlijk kan het dus nu al niet uit en moet je bij de huidige middelen eigenlijk al kiezen wat je wel of niet open houdt. Daar hoorde toen deze grafiek bij waarbij je ziet dat alle overhead als huisvesting, energie, apparatuur en dergelijk niet gedekt is.
En het tweede punt is , en ik herhaal mezelf, dat het niet wettelijk geborgd is en dat de gemeente geen verplichting heeft voor die IDO's. De wettelijke basis is weg. Een gemeente kan het met een pennestreek schrappen.
En dus neemt Kathmann ook geen genoegen met dit antwoord. Kijk maar naar haar vervolgvraag.
Ze pleit voor regie bij de bibliotheken, een wettelijke borging en betere financiering. En dat sluit precies aan bij de geschiedenis die ik hierboven schets. Hier zit een Kamerlid goed op te letten.
En gaat de staatssecretaris daar in mee? Eh, nee. Hij lijkt zelfs een beetje boos op Kamerlid Kathmann. Kijk naar zijn antwoord van een minuut waarin Van Der Burg vindt dat Kathmann foute informatie verstrekt.
Maar wat Kathmann zei was helemaal geen foute informatie. Er moet nu al geld bij en als gemeenten daar scherp naar gaan kijken moet eigenlijk 30% van de IDO's dicht. Dat zijn er dan een kleine 250. Nee, het is dus helemaal niet goed geborgd.
En ja, wat Van Der Burg zei was ook waar: het bedrag is gerepareerd, het zit in het gemeentefonds en het wordt nu geïndexeerd.
Reactie Vereniging van Openbare Bibliotheken
Op Linkedin reageerde de Vereniging van Openbare Bibliotheken nog heel netjes met het feit dat veel onduidelijk blijft rond de IDO's:
'De Vereniging van Openbare Bibliotheken (VOB) pleit al langere tijd voor duurzame borging van de IDO's in de bibliotheek. Juist de landelijke bibliotheekinfrastructuur biedt een stevig fundament voor deze dienstverlening. Dankzij deze inbedding kunnen inwoners rekenen op toegankelijke, professionele en kwalitatieve ondersteuning bij digitale (overheids)zaken, met gelijke toegang tot hulp en ondersteuning voor iedereen, binnen én buiten de muren van de bibliotheek. Het blijft nu onduidelijk voor bibliotheken hoe de IDO's geborgd blijven en welke rol er voor bibliotheken ligt. Dit zet de gelijke toegang tot hulp en ondersteuning bij digitale zaken en de kwaliteit van de IDO's onnodig onder druk.'
En nu?
Er volgt nog een tweeminutendebat. Dat zal nog wel voor her zomerreces zijn. Meerdere partijen hebben hierom gevraagd en dat betekent dat er moties of amendementen gaan volgen. Kathmann zou dus goed een amendement op de bibliotheekwet kunnen indienen. Het artikel 8b zeg maar.
Als ik even voor rijksambtenaar speel zou dat artikel er als volgt uit kunnen zien:
Artikel 8b Informatiepunten Digitale Overheid
1. Als onderdeel van de taak, bedoeld in artikel 5, onderdeel a en b, zorgt de lokale bibliotheek voor ter beschikking stellen van kennis en informatie en het bieden van mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie, wordt bepaald dat de bibliotheek daarbinnen mede tot taak heeft: ondersteuning van digitale dienstverlening van de overheid; ondersteuning van digitale inclusie en regie van de lokale netwerken die hiervoor nodig zijn
2. Onze Minister verstrekt hiervoor ten behoeve van de functie, bedoeld in het eerste lid subsidie aan gemeenten die hiermee als opdrachtgever kunnen dienen voor deze rol.
3. Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld
Klinkt best logisch toch? Zeker, maar de vraag is of het kan. De crux zit in de gemeentelijke financiering. De vorige staatssecretaris heeft de middelen al in de pot van de gemeenten gedaan zonder nadere voorwaarden. Een amendement in de bibliotheekwet zal dus recht moeten doen aan de ruimte voor de gemeente om het in te vullen. Ik vermoed dat gemeenten, met het KPMG-rapport van het ministerie in de hand, gelijk meer geld zullen eisen. En terecht overigens.
Er zijn wel een paar alternatieven. Het zou ook kunnen landen in andere wetten: opnieuw in de Wet Modernisering Eletkronisch Bestuur, de Wet Digitale Overheid of de Gemeentewet. Voor alles is wel wat te zeggen maar alles kost ontzettend veel tijd. Minimaal twee jaar. En die bibliotheekwet ligt nu voor en gaat in het najaar met gemak door de Kamer.
Spelen met vuur - Digitale Inlcusie afhankelijk van toeval
Samengevat: het geld overgeheveld naar de gemeenten, wel met indexering, maar zonder wettelijke verplichting. En eigenlijk is het basisbedrag al te laag. Als gemeenten en bibliotheken heel scherp reageren moeten er eigenlijk 250 IDO's dicht.
Dus ja meneer Van Der Burg, het geld van nu is geregeld. En nee meneer Van Der Burg, het is niet wettelijk en structureel geborgd. Van Der Burg en Kathmann hebben allebei een helft van de waarheid.
Maar met de huidige consctructie - gemeenten mogen zelf kiezen of ze dit doen - wordt Digitale Inclusie afhankelijk van toeval en is daarmee een functie zonder geborgd vangnet. Burgers hebben hiermee geen zekerheid. En dat noem ik voor een overheid spelen met vuur.
Het Kabinet parkeert IDO’s met te weinig geld in het gemeentefonds—zonder verplichting. Dat is geen beleid, dat is hopen dat het goed komt. Dat moet echt beter.
Welke list kunnen Kathmann en Van Der Burg samen verzinnen?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten