In 2015 publiceerde Joris Luyendijk zijn boek 'Dit kan niet waar zijn' over de financiële wereld en de financiële crisis die daarvoor had plaatsgevonden. Hij beschrijft daarbij hoe wij allen samen in het vliegtuig zitten dat 'financieel stelsel' heet en dat hij ontdekt dat de cockpit leeg is. Er zit niemand aan de stuurknuppel die de koers kan bepalen of ons uit de gevarenzone kan loodsen. En net als bij de banken: we kunnen niet zonder Big Tech - dit stukje wordt gemaakt met Big Tech - en tegelijkertijd zien we hoe ze ons in de tang houden.
Dat gevoel kreeg ik ook toen ik op donderdag 11 juni de rondetafel in de Tweede Kamer volgde over Digitale Inclusie. De Kamerleden hadden twaalf experts uitgenodigd als voorbereiding op een commissiedebat op 24 juni. Ook twee jaar geleden was er zo'n rondetafelgesprek en sommige experts waren daarbij ook al uitgenodigd en herhaalden - soms geïrriteerd - wat ze twee jaar geleden ook al hadden gezegd. Wat was er ondertussen nu gebeurd? En wie heeft de regie?
Ik neem u mee naar een verhaal waar het maatschappelijk middenveld het schompes werkt, er een paar Kamerleden zijn die ervoor knokken en ministeries die de hete aardappel doorschuiven. En Big Tech is de lachende derde. Welkom in de cockpit van Digitale Zaken.
Aan de experts lag het niet. Ze zaten er weer. En wie wat rondloopt in het wereldje komt ze vaker tegen. Allemaal gedreven mensen die zich een slag in de rondte werken. Dus daar zat de altijd strijdvaardige Kamsma van de Alliantie Digitaal Samenleven, de genuanceerde en goedhartige Piet Boekhoudt van Digisterker, Frederique Westera van de Bibliotheek Twente die voorop lopen met ontwikkelpleinen en de breed geïnformeerde professor Van Deursen van de Universiteit Twente. Ik noem er maar een paar.
Er is geen samenhangend beleid en het team is verdwenen
Het meest in het oog springende betoog kwam wat mij betreft van Victor Zuydweg van de Gebruiker Centraal. Het is duidelijk iemand met vele jaren ervaring met automatisering bij de overheid en je ziet hoe hij zich verbijt. Het laatste stukje van zijn betoog is: 'er is geen samenhangend beleid, er is geen visie op digitale inclusie en er was een team bij Binnenlandse Zaken maar dat is weg en het is niet bekend waar het is gebleven.' Zie daar de lege cockpit.
Want hoe zat dit? Digitale Zaken viel onder het vorige kabinet nog onder Binnenlandse Zaken en is bij de formatie ondergebracht bij een 'coördinerend staatssecretaris' bij Economische Zaken. Overigens moesten ook vorige staatssecretarissen al coördineren want er waren vele ministeries bezig met tal van digitale onderwerpen. Aerdts van D66 die nu deze portefeuille invult moest al flink aan de bak om DigiD niet in Amerikaanse handen terecht te laten komen. Kamerlid Kathmann van PRO haalde vele handtekeningen op die uiteindelijk leidden tot het bijdraaien van het kabinet. Big tech gaat gewoon door als je zelf niet ingrijpt, is wat je telkens ziet.
Informatiepunten Digitale Overheid: geen luxe maar noodzaak
Hetzelfde overkwam de Informatiepunten Digitale Overheid vorig jaar. Er dreigde een bezuiniging van € 1,7 miljoen, zijnde 10% van het totale budget, doordat een specifieke uitkering omgezet zou worden naar een decentralisatieuitkering. De knokkende Kamerleden hebben toen een jaar bij de staatssecretaris moeten 'zeuren' om dit recht te zetten. € 1,7 miljoen hè, dat is echt geen groot bier. Pas in de allerlaatste brief voor het Kerstreces kwam hierover uitsluitsel. Het geeft aan hoe dun de portemonnee is voor dit soort zaken.
Frederique Westera van de Bibliotheek Twente en bestuurslid bij de Vereniging van Openbare Bibliotheken, liet zien wat de bibliotheken allemaal doen voor dat luttele bedrag. Zolang overheid en bedrijven hun dienstverlening niet makkelijker toegankelijk maken blijven Informatiepunten Digitale Overheid (IDO's) nodig. En dat is geen luxe maar noodzaak, betoogt ze terecht. En hoewel die kleine bezuiniging waar men zolang over deed weg is, is er nog geen wettelijke borging van de IDO's en blijft de toekomst daarmee onzeker.
Die situatie rond de IDO's laat zien hoeveel kracht de overheid nog moet ontwikkelingen om echt stevig bezig te zijn op dit thema. Anders blijft het bij grote woorden en kleine daden. Andere experts spraken er zelfs schande van dat het maatschappelijk middenveld dit allemaal moet oplossen met netwerken die allemaal van goedheid aan elkaar hangen. De overheid laat het zelf stevig liggen, is hun betoog.
0,02% van de overheidsbegroting
Kan het anders? Daar had Kamsma van de Alliantie Digitaal Samenleven wel ideeën voor. Nadat ze op een vriendelijke manier toch had gezegd dat er niet voldoende geld is, geen wettelijke borging en 'slechts' een coördinerend staatssecretaris is gaf ze ook een oplossing. Daarbij gaf ze aan dat er 0,02% van de overheidsbegroting nodig is om tot uitvoering te komen. Als ik dat snel omreken zou dat zo'n € 90 miljoen zijn. Dat lijkt me overigens nog een koopje maar er op dit moment is er dus helemaal niks structureel. En ja, er zijn tal van instellingen in Nederland, bibliotheken voorop, die zich het vuur uit de sloffen lopen en hun best doen.
0,02%. Dat lijkt best fors. Maar wie weet dat onze defensie-uitgave oploopt naar 5% - het 500-voudige van het bedrag dat hier gevraagd wordt - vraagt zich toch af welke verhouding gezond is. Welke investering voor weerbaarheid is nodig op welke plek?
Big Tech zijn de nieuwe banken
Ik begon met de bankenwereld. Die bleken vanaf 2008 'too big to fail' en werden met miljarden overheidssteun gered. Nu is het Big Tech. We kunnen niet zonder ze en niet met ze. Als we ze de ruimte geven, verkwanselen ze onze data maar niemand wil ook zonder. Want wat als onze systemen uitvallen of in verkeerde handen komen? Daarbij komen tal van vragen op: hebben we nog zeggenschap over onze eigen data, kunnen we dat nog organiseren, en kunnen overheden nu eindelijk eens vriendelijke dienstverlening maken en wanneer komt de structurele borging voor ondersteuning? Ik zou maar heel snel beginnen met die 0,02%. Het lijkt mij nog maar het begin.
Ik leerde deze week: Big Tech zijn de nieuwe banken.
En net als bij de banken is de vraag of er iemand in de cockpit zit, en zo ja, wie?
Niet wij in ieder geval.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten