Posts tonen met het label best presterende jeugdbibliotheek. Alle posts tonen
Posts tonen met het label best presterende jeugdbibliotheek. Alle posts tonen

donderdag 16 januari 2020

Hellendoorn, Kampen en Katwijk hebben de best presterende jeugdbibiotheek! : De Best Presterende Jeugdbibliotheek van Nederland : Deel 3 van 3


Hellendoorn, Kampen en Katwijk hebben de best presterende jeugdbibliotheek van Nederland. Die geef ik hier bovenaan maar vast weg. Maar ik zeg er wel bij: voorlopig. Want in de vorige twee blogs zette ik op een rij welke bibliotheek de meeste kinderen bereikt met een bibliotheeklidmaatschap en welke bibliotheek jongeren het meeste wist te laten lenen en lezen.

Van die twee kengetallen heb ik een ranking gemaakt. We hebben 146 bibliotheekstichtingen in Nederland en wie het beste scoorde kreeg in één van de twee categorieën kreeg 146 punten, de nummer twee kreeg 145 punten, enzovoort. Als je dan de twee cijfers optelt krijg je bijgaande lijst.

Maar bezoekers en activiteiten dan?
Bij de Best Presterende Bibliotheek die ik eind vorig jaar bekend maakte waren er vier factoren die ik meenam: leden, uitleningen, bezoekers en activiteiten. Bij de jeugdbibliotheken kom ik op dit moment niet verder dan twee kengetallen. Want van jeugdbezoek of van jeugdactiviteiten kan ik op basis van de huidige datasets niet een goed beeld maken. Ja, er zitten zeker jeugdactiviteiten in de dataset van de gegevenslevering maar dat geldt dan alleen weer voor de bibliotheken die dit uitgesplitst hebben in het overzicht. Velen hebben dat niet.  Ook is het aandeel van jongeren als bezoeker van de bibliotheek niet bekend in deze dataset. Bezoeken zij de bibliotheek frequenter dan volwassenen? En is er verschil tussen bibliotheken? Zijn er bibliotheken die kinderen vaker naar de bibliotheek weten te krijgen? Dit soort cijfers zijn onbekend op landelijke schaal.

En dan is er tot slot nog de Bibliotheek op school. Lokale bibliotheken hebben die gegevens van hun eigen situatie. Een openbare dataset met gegevens van elke bibliotheek is hier nog niet. Eigenlijk wel jammer want het zou onderlinge vergelijking makkelijker maken en daar valt denk ik nog wel wat van te leren. Er is goed nieuws op dit front. Ik heb hierover contact gehad met de onderzoeksafdeling van de KB en zij gaven aan dat ze voornemens zijn inderdaad in het voorjaar van 2020 deze gegevens toe te voegen aan hun datasets. Het moet dan dus mogelijk zijn om te zien welk percentage scholen per bibliotheek deelneemt en hoeveel schoolkinderen een bibliotheek bereikt. Hulde!

Zullen we afspreken dat als die cijfers er zijn dat ik dan nog een keer naar de prestaties voor kinderen ga kijken? Dan beschouwen we dit maar even als een eerste uitslag - en daar is niks mis mee -  en vullen we die op een later moment aan.

Terug naar de top-20
Goed, na die toevoeging gaan we toch nog eens naar de top-20 kijken.  In deze top-20 staat geen enkele bibliotheek die in beide top-15's stond. Een topprestatie op beide gebieden lijkt elkaar bijna uit te sluiten: wie veel leden heeft, krijgt ook leden die minder lenen en wie minder leden heeft, lijkt juist meer leden te hebben die veel lezen.

Hellendoorn is de bibliotheekstichtring die het beste presteert op beide fronten: bereik en gebruik. Wie die hele top-20 ziet, ziet dat dat een knappe prestatie is.

Opvallend in deze top-20 is ook de aanwezigheid van veel Brabantse en Limburgse bibliotheken. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Overijsselse bibliotheken die we ook veel in de algemene top-20 zagen, gold dat niet voor de Brabantse en Limburgse bibliotheken. Nuth, Lage Beemden, Venlo, Roermond, Boxmeer, De Kempen en Maas en Peel, geen van allen kwamen ze voor in de algemene top-20 van Best Presterende Bibliotheken. Hier ligt dus nadrukkelijk een accent voor deze provincies. Laat ik dit een eervolle vermelding noemen.

Overigens zien we bibliotheken van het eerste uur die op stap waren met de Bibliotheek op school  veel terug in deze top-20: Den Bosch, Gelderland Zuid, Hengelo en Salland. Ook voor hen is dit denk ik eer naar werken.

De nummer 1 van de algemene top-20, Stadskanaal, zien we in deze lijst nog net terug op nummer 19.  Het is duidelijk dat beide lijsten dus een verschillend accent kennen en dat bibliotheken ook nadrukkelijk verschillend scoren in deze lijsten. Het toont voor mij aan dat deze verschillende top-20's ook echt wat verschillends meten.

Voor nu: mijn felicitaties aan deze helden van het jeugdbibliotheekwerk! Ga door met het goede werk want de samenleving heeft het meer dan nodig. Een bijzondere felicitatie aan Hellendoorn, Kampen en Katwijk die zowel in bereik als gebruik op dit vlak excellent scoren.

Voor wie de andere twee blogs wil teruglezen:
Hier het blog over het percentage jeugdleden
Hier het blog over het aantal uitleningen per jeugdlid

maandag 13 januari 2020

Waar lenen kinderen het meest? : De Best Presterende Jeugdbibliotheek van Nederland : Deel 2 van 3


Na de vorige blog over waar kinderen het meeste lid zijn, gaan we nu kijken naar het gebruik: waar lenen ze het meest? Want veel leden is één maar leden die veel lezen is natuurlijk twee. En lekker en veel lezen is natuurlijk waar heet om gaat.

Dit keer dus de uitleningen per jeugdlid in een top-15. En ik waarschuw maar vast: dit is een ingewikkeld blogje want de cijfers zijn niet makkelijk.

Landelijk gemiddelde 15,1
Het ongemakkelijke nieuws is: kinderen lenen minder dan volwassenen. Het landelijk gemiddelde over het geheel is 18,3 uitlening per lid als je kinderen en volwassenen samen neemt. Voor kinderen ligt het gemiddelde op 15,1, voor volwassenen zal het - ik heb het niet exact nagerekend - ergens rond de 23 à 24 uitleningen per lener liggen.  Interessant is bijvoorbeeld om te zien dat bijvoorbeeld ook plaatsen als Rijssen-Holten en Staphorst die vanwege hun christelijke signatuur een sterkere leestraditie kennen, dit zelfde effect zien. Ook hier lezen kinderen beduidend minder dan de volwassenen.

Nu is daar wel een verzachtend antwoord op te geven: volwassenen betalen voor hun lidmaatschap en kinderen niet. Dat kan ervoor zorgen dat volwassenen die weinig lezen sneller afhaken terwijl kinderen dan nog lid blijven. SCP-rapporten over leestijd bevestigen de teruggelopen leestijd tussen generaties en ik denk eerlijk gezegd dat we dat hier ook zien. Werk aan de winkel dus omdat we allemaal weten hoe belangrijk het is om veel met taal in aanraking te komen.

Drie Overijsselse jeugdbibliotheken aan kop
Tubbergen, Staphorst en Ommen, alle drie Overijsselse bibliotheken, gaan aan kop met meer dan 30 uitleningen per jeugdlid. Voor Tubbergen vind ik het een prachtig resultaat. Het is een bibliotheek die een aantal jaren nog werd geconfronteerd met een flinke teruggang door bezuinigingen. De toenmalige wethouder De Witte, nu  gedeputeerde in Overijssel, zorgde er toen voor dat de bibliotheek de ruimte kreeg om met de Bibliotheek op school aan de slag te gaan. En met succes zien we hier!

Over het geheel van de top-15 staan zelfs zeven Overijsselse bibliotheken. Dat is bijna de helft! De drie bibliotheken aan kop kwamen ook al in de top-15 van uitleningen voor over het geheel. Alle drie zijn het ook bibliotheken die altijd al actief waren in jeugdbibliotheekwerk en contacten met scholen hierover.

Wat meten we precies?
Maar nu ga ik het wat ingewikkelder maken. Want wat meten we precies bij deze telling? Zit de Bibliotheek op school hier wel of niet bij? Het antwoord is: ja en nee. Precies, ingewikkeld dus.

De bibliotheekenquête vraagt namelijk allen uitleningen uit aan bibliotheken. In  vraag 6 van de vragenlijst wordt gevraagd:
U heeft in 2018 [aantal boeken jeugd fictie uitgeleend] boeken jeugd fictie en [aantal boeken jeugd non-fictie uitgeleend] boeken jeugd non-fictie uitgeleend. Hoeveel van deze materialen zijn in 2018 uitgeleend via de Bibliotheek op school? 
Bovenstaande lijst bevat dus ook de uitleningen van de Bibliotheek op school. Van de 34,4 miljoen jeugduitleningen gingen er 5,6 miljoen via de Bibliotheek op school, zo'n 16% van het geheel.  Zo'n 70% van alle bibliotheken geeft bij deze vraag een antwoord. Zo'n 30% vult niks in.

Echter, dat zijn niet alle schooluitleningen. Er is nog vraag 7 in de  vragenlijst:
Hoeveel materialen van uw bibliotheekorganisatie zijn in 2018 uitgeleend via de Bibliotheek op school (exclusief verlengingen), via een uitleensysteem dat niet in beheer is van de bibliotheek?
Uitleningen jeugd: de Bibliotheek op school (exclusief verlengingen): Het gaat hierbij om de uitleningen van materialen die eigendom zijn van uw bibliotheekorganisatie en uitgeleend worden via de Bibliotheek op school, maar niet geregistreerd worden in het ILS van de bibliotheek.
 ILS: Integrated Library System, het systeem waar de klanten in geregistreerd worden en het uitleenproces in beheerd wordt (bijv. Wise, Vubis, Concerto of Brocade).
 Let op: Het gaat om de uitleningen die niet worden meegeteld onder vraag 5 en 6.

Volgt u het nog? Naast de uitlening in je eigen bibliotheeksysteem, kunnen er ook nog uitleningen buiten je eigen bibliotheeksysteem zijn. Denk dan aan uitleningen via Aura of KOHA. Die zijn in bovenstaande telling niet meegenomen. In totaal gaat het hier dan om zo'n 956.000 uitleningen van ongeveer 13 bibliotheekorganisaties.

Vraag 6 wordt wel meegeteld in het totaal en vraag 7 wordt niet meegeteld in het overzicht.  Dit leidt voor mij tot twee aanvullende overzichten.

Overzicht van uitleningen buiten bibliotheeksysteem



Ik heb de bibliotheekorganisaties die ook uit buiten hun bibliotheeksysteem uitlenen even op een rijtje gezet. Het zijn bovenstaande bibliotheken. In rood ziet u de uitleningen buiten het bibliotheeksysteem. In blauw de uitleningen aan de jeugd binnen het bibliotheeksysteem.

Soms gaat het om marginale aantallen zoals bij Nord Fryslan over Zeeuws Vlaanderen. Maar soms gaat het om meer dan wat in het bibliotheeksysteem gebeurt. Kijk maar eens naar BiblioPlus en Bibliorura. Wat ik niet weet is of verschillende systemen ook leidt tot verschillende ledensystemen en of bepaalde jeugdleden bij deze bibliotheken dan ook niet meegeteld zijn.

Deze uitleningen beïnvloeden het totaal maar licht - bijna een miljoen uitleningen op in totaal 35 miljoen uitleningen- maar het kan de uitkomsten van deze bibliotheken wel sterk beïnvloeden. Deze uitleningen zijn niet meegeteld in de reguliere telling. En eigenlijk snap ik niet zo goed waarom. Want het zijn precies hetzelfde soort uitleningen maar niet in het primaire bibliotheeksysteem.

Eigenlijk moet je deze uitleningen dus gaan meetellen.....

U snapt: dat heb ik gedaan en dan nog eens een top-15 gemaakt.

Top-15 inclusief uitleningen buiten het bibliotheeksysteem



En zoals verwacht leidt dat natuurlijk niet tot een aardverschuiving maar er is één bibliotheek die er nu toch in komt. En dat is Bibliorura, de bibliotheek van Roermond en Roerdalen. Op een mooie zevende plek en helaas voor BplusC Leiden dat eerst op de vijftiende plaats stond, die valt er nu net buiten. BiblioPlus

Het landelijk gemiddelde stijgt dan nog van 15,1 naar 15,5 boek per kind.

Alles bij elkaar was het nog wel een lastige exercitie om deze cijfers goed uit elkaar te trekken. Er zullen ongetwijfeld allemaal goede redenen zijn om het zo te doen maar soms denk ik wel bij dit soort zaken: één bibliotheeksysteem voor iedereen en voor elke school zou op dit punt wel een zegen zijn. Maar goed, we hebben de cijfers weer en als u er tussen staat hebt u puik werk geleverd.

Ik maak me op voor een derde en afsluitend blog over activiteiten, bezoek en het antwoord op de vraag: kunnen we een Best Presterende Jeugdbibliotheek aanwijzen? Voor bibliotheken die heel nieuwsgierig zijn: ik publiceer die uitslag donderdagochtend 16 januari.

Stay tuned!

woensdag 8 januari 2020

Waar zijn de meeste kinderen lid? De best presterende jeugdbibliotheek van Nederland : Deel 1 van 3


De eerste blog in het nieuwe jaar! Terwijl u nog uw collega's misschien nog een goed Nieuwjaar wenst en uw eerste goede voornemens al weer sneuvelen, ga ik maar eens verder waar ik eind vorig jaar gebleven was: lijstjes maken over bibliotheken!

Want na het overzicht van de Best Presterende Bibliotheek van Nederland, vroeg ik mij af of het mogelijk was om ook eens te kijken naar de Beste Jeugdbibliotheek. Kinderen en jongeren zijn in ledental onze grootste gebruikersgroep. Daarnaast is zwaar geïnvesteerd in de Bibliotheek op school.  Zou je nu ook op dat gebied tot een bepaald overzicht kunnen komen?

Want nieuw in de dataset van de Koninklijke Bibliotheek is dat men niet alleen de omvang van het totale werkgebied heeft opgenomen maar ook het totaal aantal jongeren tot en met 17 jaar. Door dat te combineren kun je dus het percentage jeugd berekenen dat lid is van de bibliotheek. En dat per bibliotheek.

Dat levert het bovenstaande bijzondere plaatje op.

Landelijk gemiddelde 68,7% lid
In heel Nederland zijn er 3,34 miljoen personen onder de 18 jaar. 2,28 miljoen daarvan hebben een bibliotheekpas. In heel Nederland is 68,4%  van de kinderen lid. Het hoogste bereik hebben we in de basisschoolleeftijd. Ik schat dat het daar rond de 90% zal liggen en in de categorie tot 4 jaar zal ongeveer 40% lid zijn en boven de 12 zien we een afnemend gebruik waarbij de 90% vaak langzaam daalt tot 17 jaar tot zeg 50%. Na 17 jaar volgt vaak de factuur voor een abonnement en decimeert het lidmaatschap vaak tot tussen de 5% en 15%. Zie hier de bibliotheekcarrière van een gemiddeld kind.

Meer dan 100%
In bovenstaande top-15 staan zes bibliotheken met een Noord-Koreaans bereik van boven de 100%. Hoe kan dat zult u denken? Van een aantal bibliotheken die hier tussen zit, weet ik wel hoe dit kan. Men heeft daar afspraken met met name de middelbare scholen en/of ROC's die ook een streekfunctie hebben. Er worden dan dus leerlingen ingeschreven van buiten het eigen werkgebied.

Daarnaast zijn dit bibliotheken met veelal een zeer actief beleid rond Bibliotheek op school op basisscholen en zullen ze vrij actief zijn met Boekstart.

Zwolle waren we als koploper al eerder tegen gekomen bij het totale bereik van de bibliotheek maar een deel van de motor achter dat succes ziet u dus hier.

Wat mij verder opvalt is de sterke vertegenwoordiging van Drenthe in deze lijst. Zowel Biblionet Drenthe als Emmen, samen goed voor een zeer groot deel van deze provincie. Ik denk dat dit wel eer naar werken is want jeugdbibliotheekwerk en ondersteuning van scholen heeft in deze provincie altijd hoog in het vaandel gestaan. En met succes dus.

En verder?
Zo dit was deel één. In een volgende blog ga ik kijken naar uitleencijfers en jeugd. Waar lezen ze veel en zijn dat ook de bibliotheken waar veel jeugdleden lid zijn? Dat zou pas echt winst zijn natuurlijk.  Verder zal ik nog wat zeggen over activiteiten en bezoek en zal ik zo toewerken of het mogelijk is om een Best Presterende Jeugdbibliotheek aan te wijzen.

Stay tuned!