De afgelopen dagen las ik het nieuwe boekje van Joris Luyendijk “Je hebt het niet van mij, maar…”. Wie nog enige illusie had dat in Den Haag vooral inhoudelijk politiek wordt bedreven, komt met dit boekje bedrogen uit. Luyendijk gaat in op de vierhoek politici, lobbyisten, journalisten en voorlichters. En hoe nauw alles met elkaar verweven is.
Nieuwspoortcode
Om dat te kunnen beschrijven duikt hij een maand onder in Nieuwspoort. Nieuwspoort kennen wij vooral van de persconferenties maar het is meer dan dat. Het is een café en restaurant waar deze journalisten, politici, voorlichters en lobbyisten elkaar treffen. Om Nieuwspoort binnen te kunnen komen moet je lid worden. Dat lidmaatschap is geheim. Niemand weet wie er allemaal lid zijn.
Binnen Nieuwspoort geldt de Nieuwspoortcode. Alles kan gezegd worden maar mag nooit als bron gebruikt worden: “Je hebt het niet van mij, maar…”.. En dan begint er een schimmig spel. Van politici die willen scoren in de media. Van voorlichters die hun ministerie of bewindspersoon beschermen. Of die juist met opzet informatie lekken. En van lobbyisten die ministeries en politici tegen elkaar uitspelen.
Bos en Balkenende
Een sterk staaltje van regie wordt gegeven over de verkiezingsstrijd tussen Jan-Peter Balkenende en Wouter Bos. Beschreven wordt hoe voorlichters van het CDA met focus-groepen werken. Een focus-groep is een gemiddelde groep burgers die gebruikt wordt om beeldvorming op te testen. Bos blijkt bij de focusgroepen op bijna alle punten beter te scoren dan Balkenende. Behalve op het punt van betrouwbaarheid. En dus is de hele campagne geënt op draaikonterij.
Daarna krijgen we een beeld van hoe geregisseerd vervolgens de uitspraken van belangrijke politici zijn. Er zijn dealtjes met de televisie over wanneer welke one-liner komt op een belangrijk congres. Zodat de cameraman die zin niet zal missen. We horen over stromannen die in het publiek zitten en die op het juiste moment gaan staan en klappen om de hele zaal mee te laten gaan.
Dealtjes
Bij de journalisten geeft hij aan met welk dilemma ze kampen. Wie informatie wil hebben moet dealen met voorlichters en politici. Gelekte stukken zijn een ruilmiddel. Informatie ruilen voor positieve beeldvorming op een ander moment. Hij gaat zelfs zo ver in zijn beschrijving dat hij steeds vaker die ruil ook kan doorzien. Als voorbeeld gebruikt hij de gelekte brief van Ab Klink over zijn ongenoegen om te regeren met de PVV. Het moet een deal zijn geweest tussen het NOS-journaal – die als eerste de brief had – en het CDA. Er is iets uitgeruild. We weten alleen niet wat.
Zelfanalyse
Ook zichzelf spaart Luyendijk niet. Hij vertelt hoe een redacteur van Pauw & Witteman hem belooft om in het programma te komen zodra het boek uit is.. Dat is een enorme opsteker voor hem. Tegelijkertijd realiseert hij zich dat hij Pauw & Witteman niet voor het hoofd kan stoten met uitspraken in zijn boek. Hij zit dus zelf in dezelfde spagaat. Hij zegt dat hij zich er niet door wil laten leiden maar tegelijkertijd geeft hij toe dat het meespeelt in zijn achterhoofd.
Mediawijsheid
Het boek is een mooi voorbeeld voor mediawijsheid. Over hoe nieuws gemaakt wordt. Wat we wel zien en wat niet zien. Hoe de werkelijkheid wordt gecreëerd. Over de spelletjes en de regels achter de schermen.
Vetederend is het verhaal aan het slot. Waarin hij uitlegt dat hij niet kan leven van opiniestukken in de NRC (250 euro) en presentatiebeurten bij “Het oog op morgen” (343 euro). Af en toe moet hij dagvoorzitter zijn en bekende politici op een vriendelijke manier introduceren. Bijna klinkt een welgemeend sorry. En dat maakt zijn verhaal bijzonder geloofwaardig. Maar journalisten als controleurs van de macht is met dit boek voor altijd een mythe. Maar dat laatste hebben jullie natuurlijk niet van mij, goed?
