Afscheid

Nog drie werkdagen en dan houdt mijn functie als programmamanager Onderwijs en Digitale Bibliotheek op te bestaan. Dat wist ik van tevoren. Het zou een tijdelijke functie zijn binnen het innovatieteam van de Overijsselse Bibliotheken. Een team van een aantal musketiers. Vier jaar bij elkaar en elk met een eigen specialiteit. Strijdend voor een gezamenlijk doel: de neergang van bibliotheken ombuigen in groei en nieuwe wegen inslaan naar de toekomst.

In 2008 begon de missie. Bibliotheken werden met een drieslag ondersteund: 1) ombouw van vestigingen naar een winkelformule, 2) versteviging van de netwerkcollectie als long-tail en 3) inzet van Biebsearch voor het onderwijs. Overigens heeft het ons een half jaar gekost om met elkaar te ontdekken hoe die strategie er precies uit moet zien.

Resultaten in Overijssel
Vanaf 2009 ging het echter snel. Vestiging na vestiging werd omgebouwd. Met als eerste de vestiging in Zwolle-Zuid. De resultaten logen er niet om: de uitleningen in die vestiging stegen duurzaam met 30%. De aquabrowser werd provinciaal uitgerold en joeg het onderlinge leenverkeer op. Op dit moment zijn we hard op weg naar 40 omgebouwde vestigingen. Dat is ons doel voor eind 2012.

De digitale bibliotheek ging hand in hand met deze ontwikkelingen. De website van Zwolle-Zuid was de eerste versie van de ideale website. Vorig jaar volgde de versie van Deventer die voor het eerst ook al afgestemd werd met Bibliotheek.nl. En eind dit jaar mochten we Enschede aansluiten op de landelijke infrastructuur met onze derde release van de ideale website.

En last but not least, werd school na school aangesloten op Biebsearch. Op dit moment zijn dat er bijna 25.000 in Overijssel. Dat is inmiddels 10% van ons totale klantenbestand in Overijssel.

Van provincie naar land
Gaande het proces werd de grens van de provincie steeds vaker over gestoken. Het winkelconcept kreeg een plek in de Bibliotheek Nederland. De website kreeg een plek bij Bibliotheek.nl en Biebsearch is een product dat omarmd is door de PSO's in Nederland en Biebsearch jr. krijgt een plekje bij De Bibliotheek op School.

En in dat alles zie ik ook een beweging van de afgelopen jaren: bibliotheken opereren meer en meer als één merk. Verscheidenheid blijft waar dat moet, eenheid wordt gezocht als het kan.

En wie gaat er verder?
Toch is die borging op het landelijke niveau niet voldoende. Er een structurele Provinciale Back-Office ontstaan in dit proces, die de taken van de programmamanagers gaat voortzetten. Een back-office met een formulemanager, digitaal specialisten, collectiespecialisten en Biebsearchmedewerkers. Een mooi team. In het afgelopen jaar heb ik vooral veel tijd besteed aan het overdragen van taken en het coachen van collega's in de back-office.

Teamwork
Toen we als team begonnen dachten we dat onze grootste uitdaging zou zijn om dit team bij elkaar te houden. Hoewel we in vier jaar tijd verschillende samenstellingen hebben gekend, is de kern van het team eigenlijk nooit veranderd. En van grote vaste waarde is voor mij Geny Nijboer geweest. Zij heeft als coördinator er al die jaren voor gezorgd dat dit team optimaal zijn werk kon doen.

Al eerder namen drie musketiers afscheid: Frans Jaspers (collectie), Stephan de Vilder (winkelformule) en Anneke Duinkerken (HRM). En drie musketiers bleven nog op hun post: Geny Nijboer (Coördinatie), Marion Berendsen (winkelformule) en ondergetekende.

Nog een paar werkdagen en dan zit die prachtige tijd erop. Ik wens iedereen die er verder mee gaat, een mooie toekomst! Voor de musketiers lonkt is een nieuwe tijd, met nieuwe uitdagingen. Geny gaat verder binnen de provinciale back-office. Voor Marion ligt een nieuwe interim-klus binnen Blauwe Brug en ikzelf ga verder om de innovatie van de OBD, Blauwe Brug en Biblioservice Gelderland verder vorm te geven en om 'iets' te doen in de samenwerking tussen PSO's en Bibliotheek.nl. En let maar op: ergens gaan we elkaar weer tegen komen.

De cirkel is rond
En met deze post is de cirkel letterlijk rond. Ruim 500 berichten geleden was mijn eerste post de sollicitatie naar deze functie.

Foto: Zen

In de tussentijd

In de tussentijd

Ik liep een extra rondje
langs paden, onbestaand
de tijd voorbij, naar huis

de gesprekken, onbelangrijk
maar zo terzake, de wereld
die stopte bij het draaien van je hoofd

families in achtertuinen,
nog zonder scheidingswanden
was vriendschap zo eenvoudig

en altijd was mijn plek
onder de zon gevuld,
mijn vrijheid nog geen leegte

steeds verder af van zorgeloosheid,
intens zintuiglijk ervaren,
beleef ik het nu als nooit

maar de wetenschap dat alles
wederkeert, dat jeugd
en ouderdom de cirkel ronden

laat mij hier in tussentijd
het verlangen vergroten
en terugbrengen tot wat het is

Wouter van Heiningen

De dichtende bibliotheekdirecteur Wouter van Heiningen presenteerde afgelopen zondag zijn nieuwe dichtbundel "Zoals de wind in maart graven beroert. Ik citeer er graag uit.

Wouter verstaat de kunst om volwassen gevoelens weer klein en intiem te maken terwijl het gedicht niets aan zijn volwassenheid verliest. Het gedicht dat hierboven staat is daar een mooi voorbeeld van. Een mooie bundel om nog eens te lezen onder de kerstboom. En ook een prima bundel om er verpakt onder te leggen en te geven. Wie het wil bestellen, kan dat hier doen.

Wie Wouter op het net wil volgen, kan terecht op zijn weblog en Twitteradres.

Foto: VinothChandar

Whichbook : dé ontdekking van de bibliotheektweedaagse

Als ik mensen vroeg wat het beste was wat ze gehoord hebben op de bibliotheektweedaagse, werd zonder uitzondering Rachel van Riel van Whichbook genoemd. En uiteraard heb ik die lezing weer net niet bijgewoond. Ik zat weer ergens te kletsen...

Maar al die optimistische verhalen waren voor mij voldoende reden om er eens even goed naar te kijken. En eerlijk gezegd: dit is echt leuk.

Whichbook is een leesadviesmachine. Dat advies kan worden ingesteld op veel verschillende factoren: sad / happy, safe/disturbing, optimistic/bleak en uiteraard: no sex / lots of sex. Maximaal vier kenmerken mag je invoeren en je krijgt een advies.

In de geavanceerde adviesfunctie kun je ook nog kiezen voor speciale karakteropties (geslacht, sexuele voorkeur, ras en leeftijd), plotopties (bijv. mag veel wentelingen in het verhaal kennen) of in welk deel van de wereld het verhaal speelt.

Gezien de veelheid aan voorkeuren die je op kunt geven, kun je zien dat je met een geavanceerd systeem te maken hebt. Het grappig is dat dit systeem wordt gevuld door leeservaringen van duizenden bibliotheacrissen uit Groot-Brittannië. En dat doet ons natuurlijk wel goed: bibliothecarissen die zichzelf weer als leesesxpert opwerpen.

Whichbook wordt onder andere ondersteund door de organisatie Opening The Book. Dat bedrijf stelt zich ten doel om "reader development" centraal te stellen. Jezelf ontwikkelen als lezer. Mooie doelstelling die goed samenbrengt wat bibliotheek en lezer bindt.

Het is dan ook niet vreemd dat ik veel van mijn collega's hoor roepen dat wij dit ook moeten gaan doen. En dat is op zich wel een interessante vraag: wie moet zoiets gaan doen? Qua techniek is dit natuurlijk iets voor Bibliotheek.nl. En natuurlijk moet die adviesmachine gekoppeld worden aan de Nationale Bibliotheek Catalogus. Maar wie gaat organiseren dat al die bibliothecarissen mee gaan doen aan het beoordelen van alle boeken? Iemand enig idee?

En volgens mij is Whichbook ook een prima istrument om in te zetten bij het winnende project van de BibliotheekInnovatiePrijs: de verhalencoach.

En tot bedanken we Biblionet Groningen die al jaren geleden die idee op het spoor kwamen en die er volgens mij voor gezorgd hebben dat dit op het programma kwam.

Van Swelmen: Schaf de Bibliotheek2daagse af #b2d11

Walgelijk! Dat is het. Die hele tweedaagse schandelijke vertoning in Groningen. Maar liefst 750 bibliothecarissen zijn naar een uithoek van het land gestuurd om zich op de hoogte te stellen van de zogenaamde ontwikkelingen in het land.

U begrijpt: de bibliothecarissen van Oppendam waren gewoon aan het werk. Zoals het hoort. En waarom die 750 bibliothecarissen niet gewoon een middagje naar Oppendam zijn gekomen is me een raadsel. Dan waren ze ook helemaal bij geweest. En was het ook niet zo’n gotspe geweest.

Nou, ik hoor u al denken: ach, moet die oude knorrepot onze pret nu weer bederven? Jazeker, dat moet hij. Maar ik zal u ook een aantal echte argumenten geven waarbij u langzaam het schaamrood op de kaken komt.

Nou ja, over Groningen hoef ik natuurlijk al geen woorden meer vuil te maken. Alles op meer dan vijf kilometer afstand van Oppendam was al een foute keus geweest. En natuurlijk had het feit dat de staatssecretaris niet kwam opdagen, direct het signaal moeten zijn om met elkaar de boel op te breken en stantepede naar huis te gaan. Als de staatssecretaris zelfs hier niet meer voor komt….

En dan al die verhalen die verteld werden in plenaire sessies, minisessies, workshops en op stands. Het ene verhaal nog mooier dan het andere. Alsof alles wat we doen zo rooskleurig is! Word wakker jongens en meisjes! Zo zit de wereld nu natuurlijk niet in elkaar. De vervanger van de staatssecretaris – ik dacht even dat ik verstond dat zij de mediathecaris van het ministerie was – had het nog hoopvol over uitdagingen in plaats van problemen. Nee, het is mij volstrekt helder. Alle venijn en gekissebis was weer voor twee dagen weggepoetst en werd met veel drank weggespoeld.

Want die drank vloeide rijkelijk op het avondfeest. Tenminste, ik kan het volstrekt onvolwassen gedrag van de anders zo bedaarde en bedeesde bibliothecarissen niet anders verklaren. Deze foto’s liegen er niet om. Een dansfeest met schaars geklede danseressen waarbij gefeest werd alsof de dag des oordeels de volgende dag aan zou breken.

De dagvoorzitter – Thomas van Dalen, in de verte nog een look-a-like van Tom Egbers – interviewde aan het eind de drie directeuren van de landelijke clubs: SIOB, VOB en Bibliotheek.nl. Zonder uitzondering roemden ze het feest en het feit dat ze met elkaar gedanst hadden. Als metafoor dat ze het zo goed met elkaar konden vinden.

Maar nu vraag ik u: als ze het zo goed met elkaar kunnen vinden, waarom moesten het dan drie clubs worden? Nee, nu het drie clubs zijn, moet het natuurlijk ook oorlog worden. Aan het eind hadden we dus gewoon een ordinair potje modderworstelen moeten zien tussen die drie directeuren. Waarbij de één de ander – uiteraard zeer beschaafd – voor rotte vis uitmaakt. En uiteraard hadden die 750 bibliothecarissen allemaal wel een kant gekozen van één van de directeuren en had de complete MartiniPlaza kort en klein geslagen moeten worden.

Maar nee, niks van dit alles. Kortom, die hele bibliotheektweedaagse mag wat mij betreft afgeschaft worden. De rillingen trekken nog over mijn rug als ik eraan terugdenk. En dan was er ook nog een Jan Doedel die opperde om de Bibliotheektweedaagse volgend jaar op de Antillen te houden. Nou ja, die is de weg dus echt helemaal kwijt. Maar ja, met zo’n popi uitspraak ben je al snel Beste Bibliothecaris van Nederland. Ook al zo’n infantiele uitvinding.

Het is helder dat de bibliotheekdirecteuren zich weer collectief een rad voor ogen hebben laten draaien. Met winkelformules en landelijke infrastructuur is alle lokale veelkleurigheid straks natuurlijk wel weg. Nog twee jaar en dan wordt de bibliotheektweedaagse geopend met de woorden: “Welkom filaalhouders van Nederland”. Maar goed, niemand die weer wil luisteren.

Weg met de Bibliotheektweedaagse! Ik nodig u volgend jaar graag allemaal uit voor een middagje in Oppendam. Gewoon met een beschaafd kopje thee en Oppendammer koek. Zo, en nu aan het werk!

Hoogachtend,
R. van Swelmen
Directeur Bibliotheek Oppendam

Foto: Margot Nicolaes

Omdenken

De afgelopen weken las ik het boek "Ja maar, Huh?" van Berthold Gunster. En ik was niet de eerste. Het boek gaat over de techniek van het omdenken. Omdenken is de techniek om van de focus op problemen naar de focus op mogelijkheden te komen. Je denken omdraaien dus.

Neem bijvoorbeeld de eurocrisis waar we nu inzitten. Dat is natuurlijk bijzonder vervelend allemaal. Een probleem dus. Maar tegelijkertijd leren we ook veel van de eurocrisis. We leren om te gaan met economische krimp bijvoorbeeld. In die zin is het een mogelijkheid.

Vastdenken
Toch is het bijzonder moeilijk om die mogelijkheden te ontdekken. Hoe komt dat? Dat komt omdat we vastdenken: we denken binnen een bepaald kader en dat blokkeert ons om buiten de kaders te denken. In het voorbeeld van de eurocrisis: wij gaan ervan uit dat economische groei nodig is voor geluk. Als we dat soort kaders los kunnen laten, komen nieuwe perspectieven in zicht.

15 strategieën
Gunster hanteert in zijn boekje vijftien strategieën die je kunnen helpen bij het omdenken. Bijna elk van de methodes kenmerkt zich doordat het niet de voor de hand liggende reactie is op een probleem. Een voorbeeld: jij probeert iemand te overtuigen van jouw idee. Wat is dan onze reactie? Velen van ons zullen zeggen: proberen diegene nog een keer met de argumenten te overtuigen. Kortom, nog beter ons best doen. Maar wat zou er gebeuren als we niets doen of juist zeggen dat we niet weten hoe we de ander moeten overtuigen?

Het boek eindigt met een mooie matrix die je eens goed kunt toepassen op je eigen probleem, eh, kans dus eigenlijk. En kom je er dan nog niet uit: het boek kent een eigen website waar je ook je eigen casus kunt inbrengen. Dan laat je anderen lekker meedenken.

Het regent mogelijkheden
Dus: welke kans zien wij in die dalende uitleencijfers, die moordende concurrentie van Google, de teruglopende financiële middelen, ons personeel dat massaal met pensioen gaat en die automatisering die natuurlijk gierend uit de klauwen gaat lopen. Fijn, het regent weer mogelijkheden. Snel lezen dus.

En ja, zelfs die stelende klanten..... nu ja kijk zelf maar.

Zonder commentaar...

Wordt fysiek het nieuwe online? Of hoe ABN|AMRO weer eens teveel betaalde voor een onderzoek

ABN|AMRO heeft een interessant onderzoek gepubliceerd over Cross Channel Retail. In gewoon Nederlands: verkopen in een winkel of verkopen op internet. Dat onderzoek levert het verrassende resultaat op dat het aantal mensen dat alléén online koopt gaat afnemen. Tenminste in de sectoren die onderzocht zijn (doe-het-zelf-branche, elektronicabranche, modebranche schoenenbranche, sportbranche en woonbranche).

De tabel hierboven laat zien dat de Nederlanse koper wel drastisch verandert. In 2011 kocht men voor 54% alleen in fysieke winkels terwijl 35% een cross channelstrategie gebruikte (dus kopen op internet maar ook kopen in een winkel). In 2015 zal dat omgekeerd zijn. 54% koopt dan zowel op internet als bij fysieke winkels.37% van de klanten doet de aankopen alleen in de fysieke winkel.

Opvallend is ook dat de groep die alleen via internet koopt zal dalen van 10% naar 8%.

Voor mij zijn deze uitkomsten enerzijds logisch, anderzijds deugt er iets toch echt niet.

Wat is logisch?
Logisch is dat mensen het internet meer gaan gebruiken voor hun aankopen. Ik verwacht dat de mogelijkheden die je hebt om een product op internet aan te prijzen steeds verder zullen toenemen. Het rapport onderschrijft het belang van "product reviews", de aanbevelingen van andere klanten. Meer en meer zullen we in gemixte omgeving terecht komen van fysieke en online winkels.

Wat deugt er niet?
Ik geloof niet dat het aandeel van mensen die alleen online koopt, gaat dalen. Zeker niet als de mogelijkheden toenemen. Interessant is het om even te kijken naar hoe ABN|AMRO aan deze gegevens komt.

Het onderzoek zoals ze het hebben uitgevoerd is gebaseerd op twee grote groepen. Op de eerste plaatst heeft men klanten gevraagd hoe zij de afgelopen 12 maanden hun aankopen hebben gedaan. En men heeft deze groep gevraag hoe men denkt dat in 2015 te doen. Is dit niet een beetje hetzelfde als de vraag vijftien jaar geleden of we allemaal mobiel zouden gaan bellen? Zijn we toch niet heel technologiegedreven geworden? Wordt niet alles gewoon toch digitaler?

Op de tweede plaatst heeft men rondetafeldiscussies georganiseerd met winkeliers en merken over dit thema. En wie goed kijkt naar die lijst, ziet dat het bijna allemaal klassieke winkeliers en merken zijn. De enige echte internetwinkelier die ze gevraagd hebben is Wehkamp. Dat betekent dus dat ook in de adviezen vooral is gekeken hoe de klassieke winkelier kan overleven. Een cross channel strategie is toch vooral ook een overlevingsstrategie voor de die klassieke winkel. Een hybride strategie dus.

En om eerlijk te zijn: ik heb grote twijfels bij hybride strategieën. Eén van de weinige winkels die ik dit goed zie doen is Mediamarkt. Overigens gevolgd door de banken zelf. Hoewel die zelf aangeven een zeer sterke voorkeur voor online werken te hebben.

Opkomst van digitale winkels, de neergang van fysieke winkels
Veeleer geloof ik in de opkomst van digitale winkels en een neergang van fysieke winkels. En ergens ligt een optimum van fysiek en digitaal. Niet elke fysieke winkelier wordt een hybride winkelier. Zeker niet zelfs. Dat is slechts voor een aantal weggelegd.

Van Selexyz naar Bol.com
De grootinvesteerder Fentener van Vlissingen verkocht vorig jaar zijn aandelenpakket Selexyz, bekend van de fysieke boekwinkels. Selexyz is overigen hard op weg naar een cross channel strategie en doet dus precies wat de bank adviseert. Toch verkocht deze investeerder zijn aandelenpakket.

Wat kocht hij terug: aandelen Bol.com. Volg het geld, zou ik zeggen, en je kunt zien wat er gebeurt. Dat ze dat dat bij ABN|AMRO nou net niet gezien hebben.

Met dank aan Mirjam Sinnema voor de attendering op het rapport.