In Assen, Rivierenland, West Brabant, Schiedam en Dinkelland werken alle basisscholen met de Bibliotheek op school

Zo, we komen bij de laatste top-15 van dit seizoen. En die is, terecht, voor de Bibliotheek op school. Want de Bibliotheek op school  is voor veel bibliotheken één van de belangrijke speerpunten. In het landelijk bibliotheekconvenant is opgenomen dat overheden én bibliotheken streven naar 100% dekking van de Bibliotheek op school in de komende vier jaar. Het cijfer wat we hierboven laten zien is dus zeker relevant. 

En in het overzicht zien we dus dat er een paar bibliotheken klaar zijn met deze opdracht! Hoewel je aan leesplezier natuurlijk nooit genoeg tijd kunt besteden. Vorig jaar voegde ik dit kenmerk voor het eerst toe aan de top-15's en aan de eindberekening. In de vorige editie stonden er vier bibliotheken op één met 100%. Ook dit jaar staan er vijf op 100%. Het bijzondere is dat geen enkele van de bibliotheken die vorig jaar op 100% stond, dit jaar nog op 100% staat. 

En voor de goede orde: dit lijstje kijkt wel een beetje in de achteruitkijkspiegel omdat de meest recente cijfers het schooljaar 2022-2023 beslaan. Recenter is er, helaas, nog niet.

Assen, Dinkelland, Rivierenland, West Brabant en Schiedam aan kop

Het zijn de bibliotheken in Assen, Dinkelland, Rivierenland, West Brant en Schiedam die al op alle basisscholen de Bibliotheek op school (of een vergelijkbaar programma) voeren.  Het zijn bibliotheken die we wel kennen als koplopers op dit gebied. Dat geldt overigens voor alle bibliotheken in dit lijstje. Want als we iets afzakken dan zien we de bibliotheken Eindhoven en Venlo op nummers zes en zeven. Vorig jaar stonden Eindhoven en Venlo nog op 100% maar in het daaropvolgende schooljaar is blijkbaar één school afgehaakt of er is een school bijgekomen waar men nog geen Bibliotheek op school kon aanbieden. Zo kan het dus gaan. 

Bibliotheek Hengelo stijgt mooi door van plaats 9 naar 8. Daar neemt op dit moment Astrid van Dam afscheid van het bibliotheekwerk. Zij was één van de grondleggers van de Bibliotheek op school en mag met deze eigen prestatie maar ook met deze hele lijst trots de bibliotheekdeur achter zich dicht trekken. 

Ook BiblioPlus en de Nobelaer stijgen rustig door waarna een rijtje met vijf nieuwkomers volgt: Boekenberg, ZINiN, Maas en Peel, Helmond-Peel en Biblionet Drenthe. 

Naar 100% Bibliotheek op school 

Dit lijstje gaat natuurlijk snel groeien. Want met de extra rijksgelden uit het masterplan Basisvaardigheden (€ 74 miljoen in drie jaar) komt een verdere uitrol natuurlijk snel dichterbij. De eerste tranche van extra investeringen die in het afgelopen jaar plaats vond, zien we in dit overzicht nog niet terug. Dit overzicht is van net voor dat moment. 

En ook de financiering na die drie jaar zal in het komende half jaar nog een onderwerp zijn voor de Tweede Kamer. Met andere woorden: het kan niet anders of het percentage zal de komende jaren snel stijgen. Dat zien we overigens nog niet in het landelijk gemiddelde. Dat daalde van 50,3% naar 49,2%. Ik vermoed overigens dat die daling eerder komt door een meer nauwkeurige telling dan dat het aantal werkelijk gedaald is. Maar nogmaals, dat is een vermoeden. We gaan gewoon wachten op de telling van het volgende schooljaar. 

En naar 100% lidmaatschap

Overigens, een beetje in lijn met het streven naar 100% Bibliotheek op school is ook het streven om elk kind zo vroeg mogelijk lid te maken van de bibliotheek. Bij het debat in de Tweede Kamer op 13 en 26 november over laaggeletterdheid  is geopperd om alle kinderen automatisch bij geboorte lid te laten worden van de bibliotheek. 

Rooderkerk van D66 en Kisteman van de VVD dienden hiervoor bovenstaande motie in. De motie werd met 131 van de 150 stemmen aangenomen. Het waren PVV, BBB en Forum voor Democratie die tegen stemden. Dat betekent dus dat ook het ministerie zich hierover gaat buigen hoe dit kan. 

Wat moet ik over een paar jaar meten?

Terug naar de top-15. Want dit is natuurlijk een aardig lijstje maar het is een (groot) gedeelte van de werkelijkheid. Want naast de basisscholen plegen we ook een steeds grotere inzet op het voorschoolse gebied met Boekstart. En we zitten ook steeds vaker op het voortgezet onderwijs. De cijfers daarover zijn wel veel diffuser dan over het basisonderwijs. En niet elke gemeente en niet elke bibliotheek - ja echt - heeft voortgezet onderwijs. Deze top-15 is aardig maar hoe moet ik over enige tijd dat hele tijd dat hele palet gaan mee laten wegen in de eind-index? Want nu is dit één van de vijf factoren. Daarmee heeft het het goede gewicht in de index maar ik zie nog niet zo snel hoe ik dat anders kan doen. Als u daar suggesties voor hebt, hou ik me als lijstjesman aanbevolen.

Maar goed. Genoeg gefilosofeerd. Geniet van deze laatste top-15. Mooi resultaat voor Assen, Rivierenland, West Brabant en Schiedam. Maar eigenlijk natuurlijk voor alle bibliotheken in deze top-15 want ze hebben kans gezien om bijna alle scholen én leerlingen te voorzien van leesplezier. 

Op naar de eindlijst

En hier eindigen de top-15-lijstjes. Het volgende lijstje is de optelling van alle lijstjes. Alle punten uit de ranking worden opgeteld en dan ontstaat er een top-20 van de Best Presterende Bibliotheken van Nederland. 

Ik verwacht de eindlijst op donderdag 19 december bekend te maken. Een paar bibliotheekdirecteuren hebben al contact gezocht of ze ergens rekening mee moeten houden.... Maar ik zeg nog niks! Nog een paar dagen geduld en dan weten we  wie zich dit jaar de Best Presterende Bibliotheek van Nederland mag noemen! 

Statistieken over de achterkant van de Bibliotheek op school

In een eerder blog meldde ik al dat ik maar eens was begonnen aan de dataset over de samenwerking tussen bibliotheken en het basisonderwijs. Toen presenteerde ik de eerste overzichten die ik daaruit kon halen. Ondertussen heb ik er nog eens beter naar kunnen kijken en ga ik in op de collectie, formatie en de prijs.

Collectie

Hoewel de Bibliotheek op school niet draait om het bezit van boeken maar om het gebruik ervan middels programma's is een gegeven dat vaak vergeleken wordt toch het aantal boeken per leerling in de schoolbibliotheek. Het gemiddelde ligt op 6,6 boek per leerling maar de meest voorkomende score is 5 boeken per leerling. Aan de hoogste waarde van 24 boeken per leerling - dat moet een leeswalhalla zijn - zie je dat een paar hoge waardes het gemiddelde omhoog stuwen. De laagste waarde is 2 boeken per leerling. 

Overigens heeft niet elke school die samenwerkt voor de Bibliotheek op school  een collectie met boeken. 

In ruim 20% van de schoolbibliotheken is de collectie het eigendom van de openbare bibliotheek en in 35% van de gevallen is de collectie eigendom van de school. In een kwart van de gevallen is een deel van de school en een deel van de bibliotheek. Dit kan een soort wisselcollectie zijn maar het ook het uitfaseren van de oude schoolcollectie zijn. In 6,7% van de gevallen is er geen collectie. Dat is niet zo heel veel. 

Maar let op: het gaat hier om alle scholen, niet alleen de scholen die met Bibliotheek op school werken. Heel veel scholen hebben dus wel degelijk een schoolbibliotheek die buiten de verantwoordelijkheid valt van de openbare bibliotheek. Aan de ene kant denk je dat samenwerken dan wel makkelijk zal zijn omdat de collectie er al is maar het kan ook tegelijkertijd het argument zijn om niet samen te werken. Want de collectie is er al. En natuurlijk gaat het bij de samenwerking om veel meer dan alleen collectie maar het wel een lekker tastbare bouwsteen.

Mijn eye-opener was in ieder geval dat er al veel meer schoolbibliotheken zijn dan je denkt... 

Prijs

In de dataset wordt wel iets gemeten over de prijs die wordt gevraagd voor de samenwerking voor de Bibliotheek op school.  Maar het is complex omdat de prijsstelling door bibliotheken verschillend berekend wordt. Zo zijn er bibliotheken die afrekenen per dienst, een soort cafetariamodel, er zijn bibliotheken die factureren per schoollocatie en het overgrote deel factureert een prijs per leerling. En overigens: er zijn ook mengvormen, een deel per leerling en een deel per dienst bijvoorbeeld. Het is al net zo'n bonte lijst als met gewone bibliotheekabonnementen.

Maar als je de bibliotheken die een prijs per leerling reken - en dat zijn er 43 - op een rijtje zet, zie je het volgende grafiekje ontstaan.

De meest voorkomende prijs is € 10,- per leerling. Dat is volgens mij ook wel altijd de geadviseerde prijs geweest. Maar blijkbaar wordt die niet geïndexeerd want dat is al een paar jaar zo. De hoogste waarde ligt daar met € 12,- per leerling niet ver vanaf.  Als je al bijna 10 jaar de Bibliotheek op school uitvoert en elk jaar zou hebben geïndexeerd, kom je wel ongeveer op dat bedrag.

Er zijn een paar bibliotheken met een extreem lage prijs met als bodem € 1,- per leerling. Dat lijkt me een symbolisch bedrag of er is sprake van een zeer beperkte dienstverlening, dat kan natuurlijk ook. Die lage waarde waardes trekken het gemiddeld wat naar beneden maar de eigenlijk blijkt de standaardprijs inderdaad nog steeds € 10,- per leerling.

Personele inzet en opleiding

In de dataset wordt ook een overzicht gegeven van de formatie die wordt ingezet voor de samenwerking met het basisonderwijs. Niet alle bibliotheken hebben dat ingevuld maar ik heb een extrapolatie op basis van de bibliotheken die het wel invulden. Dan komen we uit op 433 arbeidsjaren in heel Nederland. Als je dat afzet tegen alle formatieplaatsen in het bibliotheekwerk - dat zijn er ruim 4.200 - dan zie je dat ruim 10% van onze formatie nu naar deze samenwerking gaat. Dit gaat dus alleen om basisonderwijs; de teams educatie zijn vaak groter en worden ook ingezet voor vroeg- en voorschoolse activiteiten, kinderopvang, voortgezet onderwijs en soms zelfs MBO of HBO. 

Overigens: in het hele primair onderwijs waren in 2019 127.000 fulltime formatieplaatsen ingezet. Dit ter relativering van onze grote inzet. Wie een echt leesoffensief wil starten moet eigenlijk de formatie-inzet een aantal keer zien te vergroten. Ik zou zeggen: laten we er bij een volgende regering 1.000 formatieplaatsen bijvragen. 

Tot slot nog de opleiding van de collega's die al dat goede werk doen. Tweederde is HBO-opgeleid, een kwart is MBO-opgeleid en een kleine 8% heeft een universitaire graad. Het is alles bij elkaar een leesbevorderingsleger dat het niet ontbreekt aan opleiding en die een goede ondersteuner kan zijn van het basisonderwijs. 

En verder?

Tja, en verder? Wat kunnen we nog meer uit deze dataset halen. Er worden veel vragen gesteld die niet met cijfers worden beantwoord: is er een leesplan, wat zijn succesfactoren, welk bibliotheeksysteem wordt er gebruikt. Allemaal input- of throughputmetingen.  En het valt me op dat een belangrijke vraag: 'Gaan kinderen meer lezen?' niet gelijk wordt beantwoordt. Het is eigenlijk gek dat we in deze sector niet een goed beeld hebben van de gelezen boeken in zowel jeugdbibliotheek als schoolbibliotheken en de effecten daarvan.  

Dat we niet alle uitleningen weten heeft deels natuurlijk ook te maken met het feit dat lang niet alle uitleningen in schoolbibliotheken onder verantwoordelijkheid vallen van de openbare bibliotheek. Maar dan nog: waar is het staatje van de bibliotheken waar dat wel zo is? Als we gelezen boeken zien als bouwstenen voor kinderen die beter worden in taal, is dat eigenlijk wel een essentieel gegeven om door de tijd bij te houden. In de algemene dataset over openbare bibliotheken ben ik dat wel tegen gekomen maar ik weet niet zeker of dat hier helemaal op aansluit. Lijkt me nog een aardige om toe te voegen.

Was leuk om weer eens op een rijtje te zetten. En wat verzetten we toch een hoop werk met elkaar! Klasse!

Waar doen bijna alle scholen al mee aan Bibliotheek op school? En welk schoolbibliotheeksysteem gebruiken ze?

 Dit is mijn 1.317e artikel op dit weblog. En dit is het eerste artikel dat een echte rectificatie is op een eerder artikel. Bovenstaande plaatje heb ik eerder getoond op 9 februari maar het toen geplaatste overzicht bleek onjuiste gegevens te bevatten. Het databestand dat ik gebruikte kende een rijtje van acht kolommen met een 'totaal aantal scholen'. Achter dat totaal aantal scholen stond dat nog een klein detail. Een niet onbelangrijk detail. Ik klikte inderdaad de verkeerde kolom aan. Een zeer attente collega van Stadkamer attendeerde mij erop. In de herhaling dus en nu correct. Ik neem aan dat u mij dat vergeeft na meer dan 1.300 artikelen maar toch mijn oprechte excuses. U hebt recht op juiste feiten.

Er is in het afgelopen jaar een mooie dataset  erbij gekomen over bibliotheken, namelijk die over de samenwerking met het basisonderwijs. Omdat ik in de afgelopen tijd vooral druk was met de Best Presterende Bibliotheek had, had ik er nog niet naar gekeken. Maar onlangs heb ik er toch een eerste blik op kunnen werpen. 

De dataset levert per bibliotheek de gegevens die eerder ook al via rapportages aan bibliotheken werden gestuurd. Alleen was er nog nooit een overzicht van alle afzonderlijke bibliotheken. Die zit nu dus ook openbaar in deze dataset. En daar kun je toch nog wel een aardig aantal zaken uithalen. Bijvoorbeeld met hoeveel procent van de scholen elke bibliotheek al werkt aan het concept van Bibliotheek op school. 

Drie van de 142 bibliotheekstichtingen hebben met alle basisscholen afspraken over de Bibliotheek op school en nog eens acht bibliotheken scoren een percentage dat hoger ligt dan 85%. Daaronder veel 'usual suspects' als Venlo, Schiedam, Den Bosch en Eindhoven. Bibliotheken die al lang inzetten op dit concept.

Ze scoren ook fors hoger dan het landelijk gemiddelde. Daar ligt de samenwerking op 39% van alle basisscholen. 23 bibliotheekstichtingen geven aan met nog geen enkele school iets met Bibliotheek op school te doen. Dat zijn overigens geen bibliotheken die niets doen met het onderwijs. Ik vermoed dat hier andere concepten gevolgd worden of men kiest bewust voor het laten komen van schoolkinderen naar de bibliotheek. Hoewel het concept van Bibliotheek op school ook daar wel ruimte voor biedt. 

Schoolbibliotheeksystemen

Er wordt ook gevraagd naar de schoolbibliotheeksystemen die gebruikt worden door de scholen. Dat leverde bijgaande beeld op. Marktleider is Schoolwise van OCLC/HKA dat op 1576 scholen wordt gebruikt (ongeveer 25% van alle scholen). Op 535 scholen wordt V@School van Infor gebruikt. Op sommige scholen wordt naast de schoolvariantnen van OCLC/HKA en Infor soms ook nog het 'gewone bibliotheeksysteem' gebruikt. Voor Wise gebeurt dit nog op 117 scholen en bij Infor met Vubis nog met 85 scholen. Aura is met 190 sholen eigenlijk de enige grote concurrent voor de gevestigde bibliotheeksystemen. Het wordt op bijna 200 scholen gebruikt.

Eigenlijk is het wel treurig om te zien dat dus ook op de schoolbibliotheken al weer een ratjetoe aan systemen wordt gebruikt en dat het eigenlijk gewoon bibliotheekland in het klein is. Allemaal met goede bedoelingen natuurlijk maar iedereen mag zijn eigen innovatie regelen. 

Toch is Schoolwise niet de meest gebruikte methode om uit te lenen. Dat zie je in het volgende overzicht. 

Het meest gebruikte systeem is 'geen systeem'. Op 1716 van de schoolbibliotheken die werken met de Bibliotheek op school wordt helemaal geen systeem gebruikt. Dat kan zijn omdat er niet echt uitgeleend wordt of het wordt gewoon niet bijgehouden. En als boeken niet mee naar huis gaan - wat op best veel basisscholen beleid is - is dat natuurlijk best een optie. Ik kan er om lachen: het beste systeem is geen systeem...  En laten we wel zijn: het gaat niet om de systemen, het gaat om kinderen die met plezier veel lezen. 

Nou, tot zover een eerste vingeroefening met dit databestand. En dus ook gelijk met een rectificatie. In een volgende blog zal ik nog wat meer gegevens geven uit deze set.

Van 2% naar 38%: de kracht van samenwerking....

De afgelopen week was ik nog even op de NOT - u weet wel, de huishoudbeurs van onderwijsminnend Nederland. In  2011 schreef ik over dit bezoek aan de NOT ook een stukje. Toen onder de titel: Marks driepuntenplan.  Het ging toen over een gezamenlijke uitrol aan het onderwijs. De Biblliotheek op School stond nog in de kinderschoenen. Sterker nog: goede kans dat u het woord Bibliotheek op School nog nooit gehoord had.

En nu is het 2015: Het was druk in de stand. Prinses Laurentien kwam nog even voorbij en er zijn tegenwoordig bedrijven die zeggen te concurreren met de Bibliotheek op School . Volgens mij betekent dat, dat je een goed en relevant product in handen hebt.

Van 2,5% naar 38% marktaandeel
Bijgaande plaatje laat zien waar de Bibliotheek op School nu staat. Sinds 2011 is het aantal leerlingen dat bereikt wordt gestegen van 2,5% naar 38%, 74% van alle openbare bibliotheken doet mee aan de Bibliotheek op School. En dat in krap drie jaar tijd. Ik vind dat een prachtige prestatie en ook een signaal dat onze branche in staat is samenwerking snel en goed op te pakken.

Van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs en VVE
De ochtend bracht ik door op de NOT en in de middag zat ik bij een vergadering van de gezamenlijke PSO's in Nederland. Eén van de agendapunten was de doorontwikkeling van de Bibliotheek op School. Het zijn namelijk de gezamelijke PSO's die een groot deel van menskracht financieren die wordt ingezet in het landelijke team. Er was tevredenheid bij de PSO's en en passant wordt een belangrijk beslissing genomen om ook in te zetten op Voortgezet Onderwijs. En ook daar komen financiële middelen voor. Ook wordt in dat overleg al gemeld dat we er maar rekening mee moeten houden dat we ook zoiets voor Vroeg-en Voorschoolse Educatie (VVE) gaat komen.

Van kinderen naar volwassenen
Vandaag zit ik in de middag bij een landelijk team dat een programma voorbereid voor de Bibliotheek en Basisvaardigheden. Het gaat dan om een geïntegreerde aanpak rond laaggeletterdheid en digtale vaardigheden. Een soort concrete uitwerking van veel  van wat in het rapport Cohen genoemd werd. Net als bij de Bibliotheek op School zal ook hier wel gezocht gaan worden naar een landelijk team.

Het stelsel is ook echt een stelsel
En terwijl ik dit typ, ben ik met een vertraagde trein onderweg naar een werkgroep bij het ministerie van OC&W die gaat uitwerken hoe het 'stelsel' van openbare bibliotheken gemonitord moet worden onder de nieuwe bibliotheekwet. Wie kijkt naar bovenstaande samenwerking ziet dat bibliotheken ook echt een stelsel zijn. Hoewel ze vooral door lokale overheden worden gefinancierd is er niet één belangrijk thema dat niet met samenwerking wordt opgepakt. En bovenstaande cijfers tonen aan dat de branche daar behoorlijk effectief in is. De lokale, provinciale en landelijke laag leveren elk hun deel en samen zijn ze effectief.

Uiteraard: er is altijd wat te verbeteren. Maar ik ken weinig sectoren die bovenstaande resultaten van samenwerking kunnen laten zien.

Terwijl de machinist omroept dat onze vertraging in de trein oploopt van een half uur naar drie kwartier, weet ik dat bibliotheekwerk op volle snelheid doorraast.

Van de 29.000 e-books zijn er 2.700 een kinderboek, en daar hebben wij er maximaal 200 van....

Jeugdboeken zijn nog absoluut het 'stiefkindje' bij ebooks. Van de 29.000 e-books die er op dit moment te krijgen zijn,  is slechts 9% een  jeugdboek (2.700) en daar hebben bibliotheken er dan weer 200 van. Tenminste, als ik de statistieken goed lees.

50% is toch jeugd?
Bij de inrichting van onze bibliotheken zeggen we heel vaak dat 50% van het vloeroppervlak gereserveerd is voor de jeugd. Dat weerspiegelt ook de omvang het ledental en het aantal uitleningen. Kinderen vormen de helft van het gebruikersbestand van de bibliotheek.

Ook in collecties wordt daarom steeds vaker de norm toegepast dat 50% van de collectie een jeugdcollectie is. Met de invulling van de Young Adult-literatuur en een aparte D-collectie is hier ook inhoudelijk een goede impuls gegeven.

E-books bij het CB
Bij e-books ligt dat vooralsnog anders. Daar is de jeugd absoluut nog 'het kind van de rekening'.  Bovenstaande taartpunt komt uit een mooie infographic van het CB (Centraal Boekhuis) en geeft weer hoe de verdeling van de 29.496 e-booktitels is. Laten we dat voor ons rekensommetje maar afronden op 30.000. 9% daarvan is een kinderboek. Dat zijn er 2.700. En laten we wel wezen: er is menig schoolbibliotheek die geen 2.700 boeken heeft.

E-books bij Bibliotheek.nl
Door onze goede kracht Johan Stapel van Bibliotheek.nl werd een mooie infographic over e-books bij bibliotheken verspreid.  Daaruit komt het plaatje dat hier staat.

Daarin zie je dat kinderen en jeugd in de categorie 'Overig' vallen en dat zij 21% van die categorie. De categorie 'Overig' is ook weer 21% van het geheel.

Ok, tot zover de statistieken. Laten we er even vanuit gaan dat openbare bibliotheken 5.000 e-books hebben (anderen zeggen 2.000) dan vormt de categorie 'Overig' daar 21% van. Dat zijn er zo'n 1.000. Daar weer 21% van zijn kinderboeken. Dat zijn er 200.

Van de 2.700 kinderboeken op e-book die te koop zijn, hebben bibliotheken er dus 200. Dat is iets meer dan 7% in bezit. Ook in bibliotheken zijn e-books dus het 'ondergeschoven kindje'

Bibliotheek op School
Toen ik directeur was in de Bibliotheek in Hengelo stonden we voor de beslissing om 150.000 euro te gaan investeren in schoolbibliotheken. Grotendeels te besteden aan boeken. Papieren boeken. Ik heb toen een grote uitgever (naam bij schrijver bekend) uitgenodigd om een aanbod te doen om dit complete bedrag om te zetten in e-books. Zodanig dat de bibliotheek geen enkel geprint boek zou aanbieden aan scholen maar alles digitaal zou doen.

Nooit meer wat van die uitgever gehoord. Maar u snapt mijn opmerking: met 2.700 e-books voor de jeugd zouden we misschien toch al anders naar zo'n investering gaan kijken.

Dubbele opdracht
Wat nu? Boos worden? Stampen met de voeten? Of kijken waar we constructief verder kunnen? Wat mij betreft dat laatste.

Mij lijkt een dubbele opdracht voor de hand te liggen. Dat bibliotheken nog maar 200 jeugd e-books hebben is natuurlijk een lachertje. En daar moet natuurlijk ook wel wat aan gebeurden. Zowel qua aanbod als qua aanbieding. Wat betreft dat laatste deed Jan de Waal al een duit in het zakje. Wat betreft het aanbod, ligt hier denk ik een schone taak voor de inkoopcommissie.

Die inkoopcommissie zal ongetwijfeld zeggen dat dit ligt aan de uitgevers.Gezien de cijfers van het CB ben ik van harte bereid dat te geloven. Dat maakt de opdracht uiteraard niet anders, we moeten er gewoon nog steviger tegen aan.

Dus kom op uitgevers, kom op inkoopcommissie, schouders eronder en op naar een mooi aanbod voor kinderen. Ook hier 50% voor jeugd! Geef de jeugd een volwassen plaats! Succes!

Overijssel: +25%, Nederland -25%

De Overijsselse Bibliotheken scoorden de afgelopen zeven jaar 50% beter dan de rest van het land. Terwijl landelijk de uitleningen met 25% daalden, stegen ze in Overijssel met 25%. In bijgaande grafiek ziet u aan de hand van indexcijfers wat er gebeurde.

Cijfers...., ik heb er wel wat mee. In 2010, 2012 en in 2013 gaf ik een wake-up-call op basis van de landelijke cijfers. Conclusie: de klassieke bibliotheekfunctie: uitlenen loopt langzaam terug.

Verlengen van de levenscyclus klassieke bibliotheek...
In Overijssel werd om die reden een tweesporenbeleid uitgezet: op de eerst plaats een levensverlengende actie op de klassieke bibliotheektaak: de bibliotheekformule ontstond met meer frontale presentatie, een nieuwe collectie-indeling en -opbouw en nieuwe manier van werken. En door deze stap te nemen zou er meer tijd ontstaan om de overstap te maken naar een nieuw soort bibliotheekwerk: meer gericht op de werkplaats van de samenleving en de ontmoetingsplaats van de lokale gemeenschap.

Die werkplaats van de samenleving kreeg bijvoorbeeld een uitwerking met een speciaal programma voor middelbare scholieren (Biebsearch) en voor basisscholen (de voorloper van de Bibliotheek op school)

In 2009 al de eerste zwaluw....
In 2009 blogde ik al dat de Bibliotheek Zwolle op dat moment al 50% beter presteerde dan de landelijke cijfers. Zwolle stond toen vooraan met het beleid om de bibliotheken anders in te richten en om dienstverlening meer op scholen te richten. Veel bibliotheken in Overijssel volgden dit beleid en dat werpt nu dus zijn vruchten af. Na die eerste zwaluw volgde dus inderdaad de zomer.

Klaar?
Maar lekker achterover leunen dan en genieten van het succes? Ik dacht het niet! Hoewel de prestaties in Overijssel prettig zijn, moet de echte omslag nu komen. Een verdere invulling van die werkplaats en ontmoetingsplaats. Onderdelen die in het rapport Cohen dat onlangs gepresenteerd werd ook uitgebreid aan bod komen.  En om die reden is het ook goed dat de nieuwe bibliotheekwet spreekt over vijf functies in plaats van drie. Juist die vijf functies bieden ruimte voor het ontwikkelen van een nieuwe toekomst.

Timmerwerkplaats voor de basisvaardigheden
In het nieuwe programma van de Overijsselse bibliotheken staan dan ook zaken als de VoorleesExpress, Boekstart, de Bibliotheek op School, Volksuniversiteit en Laaggeletterdheid.

Jos Debeij noemde de bibliotheek van de toekomst: de timmerwerpkaats voor basisvaardigheden. Ik ben het hartgrondig met hem eens.

Op naar weer een mooie toekomst naar opnieuw veel waarde voor burgers en gemeenten!

Lees hier ook het persbericht van de Overijsselse bibliotheken.

Mark’s 3x3=10-plan : Deel 5 en slot: Het convenant van de alfabetiseringscrisis

En dat is dan al weer deel 5. Nog één keer over de Bibliotheek op School. Al vier dagen lang zeur ik u aan de kop over wat ik dacht dat een vervolg op Marks driepuntenplan kon zijn. Drie keer drie punten hebben we al gehad. Drie keer hebben we afzonderlijk naar elke bestuurlijke laag gekeken. En één conclusie kunnen we trekken: er is niet één laag die het alleen kan. Elke laag, gemeente, provincie en rijk bezit een deel van de Bibliotheek-op-School-puzzel. En alleen als iedereen tegelijk beweegt, gaat dit slagen. Dus hoe gaan we elkaar nu binden in het samen zetten van die stappen?

En daarom  dacht ik: waarom maken we niet één groot contract waarin we dat van alle partijen vastleggen.  Een contract te tekenen door 160 directeuren van basisbibliotheken, door 10 PSO-directeuren en door 4 directeuren van landelijke clubs. Een contract van de Verenigde Bibliotheken der Nederlanden.

Hoe dat er uit zou zien? Nou, ik doe een voorzetje. Voel je vrij om aan te vullen of te wijzigen! En zo komen aan 3 x 3 = 10 punten.

Punt 10: Convenant van de  Verenigde Bibliotheken der Nederlanden voor de Bibliotheek op School

a.       Partijen
De 160 basisbibliotheken in Nederland die grotendeels gefinancierd worden door lokale overheden en gebruikersinkomsten, hierna te noemen de basisbibliotheken

De 10 Provinciale Service Organisaties die gefinancierd worden door provinciale middelen en inkomsten van bibliotheken, hierna te noemen de PSO’s

Het Sectorinstuut Openbare Bibliotheken, de Vereniging van Openbare Bibliotheken, de Stichting Bibliotheek.nl en de Stichting Lezen, hierna te noemen de landelijke partijen.

Het geheel aan partijen, hierna te noemen de Verenigde Bibliotheken der Nederlanden.

b.      Pré-ambule
De Verenigde Bibliotheken der Nederlanden constateren dat er in ons land sprake is van een alfabetiseringscrisis die ertoe leidt dat 25% van de basisschoolleerlingen met twee jaar taalachterstand de basisschool verlaat. Partijen constateren dat voor het goed functioneren van burgers geletterdheid en mediawijsheid van vitaal belang is

De Verenigde Bibliotheken der Nederlanden achtten bewezen dat veel lezen leidt tot een betere schoolprestaties op korte termijn en vergroot levensgeluk op lange termijn. Daarnaast kunnen de Verenigde Bibliotheken der Nederlanden aantonen dat leesplezier leidt tot veel lezen. Ergo: leesplezier leidt op lange termijn tot levensgeluk.

c.       Samenwerking
De Verenigde Bibliotheken der Nederlanden stellen zich ten doel om Nederland meer levensgeluk te schenken door het aanbieden van leesplezier  en vaardigheden rond mediawijsheid. Dit leesplezier en deze informatievaardigheden worden aangeboden in de Bibliotheek op School.

Voor het aanbieden, implementeren en blijvend doorontwikkelen  is de inspanning benodigd van alle basisbibliotheken, alle PSO’s en alle landelijke partijen. Middels deze overeenkomst willen  Verenigde Bibliotheken der Nederlanden hun samenwerking bezegelen en naar elkaar toe uitspreken dat zij hun aandeel gestand zullen doen.

d.      Verplichting
Middels deze overeenkomst komen alle basisbibliotheken, alle PSO’s en alle landelijke partijen de volgende inspanningsverplichting overeen:

Basisbibliotheken

De basisbibliotheek verplicht zich tot:

-          Het opstellen van een implementatieplan voor de Bibliotheek op School voor het werkgebied van de basisbibliotheek, passend bij de kenmerken van de te bedienen gemeenten en scholen.

-          Een inspanningsverplichting om te zoeken naar passende investerings- en exploitatiemiddelen passend bij de ambitie van de basisbibliotheek

-          Het streven naar één coördinator per 50 basisscholen voor het programma de Bibliotheek op School

PSO’s

De PSO verplicht zich tot:

-          Het agenderen van de Bibliotheek op School op de strategische agenda’s van Provinciale directie-overleggen

-          Het bieden op aanvraag van passende ondersteuning aan basisbibliotheken bij het opstellen en uitvoeren van implementatieplannen. Dit op basis van gezamenlijke provinciale financiering of op contractbasis.

-          Het leveren van één provinciale coördinator per 500 basisscholen voor het programma de Bibliotheek op School.

-          Het op vraag van het provinciale netwerk ondersteunen van een schoolbibliotheeksysteem, dit op basis van gezamenlijke provinciale financiering of op contractbasis.

-          Het op vraag van het provinciale netwerk ondersteunen met schoolcollecties en logistiek, ook dit op basis van gezamenlijk provinciale financiering of contractbasis.

Landelijke partijen

De landelijke partijen verplichten zich tot:

-         Een inspanning van landelijke regie, monitor, lobby en het onderhouden van contacten met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. En ook hier te streven na een duurzame landelijke financiering.

-         Een inspanning om de mogelijkheden te onderzoeken voor een landelijke aansluitsubsidie voor de Bibliotheek op School.

-          Een inspanning om te komen tot een ebook-basiscollectie voor scholen die deelnemen aan de Bibliotheek op School

-          Blijvende inspanning  voor mediawijsheid

e.      Overige bepalingen
Onverlet alle bepalingen en verplichtingen  in het voorafgaande verplicht elk van de ondertekenaars om in navolging van de afspraken van de Leescoalitie elke maand op een openbare plek voor te lezen. Dit om daarmee het belang van voorlezen ook persoonlijk te onderstrepen.

f.        Ondertekening

Aldus  in 175-voud overeengekomen op 29 mei 2013 (finale van de Nationale Voorleeswedstrijd)

Tja, en dan ondertekenen met  alle landelijke partijen, alle PSO’s en alle directeuren van basisbibliotheken. Een document dus met een kleine 175 handtekeningen!

Tot slot

Tja, zo’n contract is van mijn kant natuurlijk maar een eerste opzet en een speelse manier om er een samenbindende draai aan te geven. Misschien benoem ik alles niet goed en sta ik hier en daar misschien ook wel op een teen. Belangrijlker dan de laatste punt of komma is natuurlijk de energie die we met elkaar moeten aanboren. Want dat het geen eenvoudige klus is, dat is mij natuurlijk volstrekt helder. Hoe luchtig ik het misschien ook  breng.

En dat waren dan vijf delen over de Bibliotheek op School. Het leven is niet ingewikkeld, soms moet je gewoon gaan doen. In de wetenschap dat iedereen wil en dat beweging weer nieuwe beweging creëert.

En ik vermoed dat niemand er meer aan twijfelt dat 3 x 3 ook daadwerkelijk 10 is. Met dank aan het leesonderwijs!

Ik wens ons als Verenigde Bibliotheken der Nederlanden komende twee jaar veel succes en zie u graag op de NOT van 2015!

Foto: Woodleywonderworks

Marks 3 x 3 = 10-plan : Deel 4 : SIOB, Stichting Lezen, VOB en Bibliotheek.nl

Allez, de lokale directeuren en PSO’s zijn inmiddels hard aan het werk. Het wordt tijd voor de laatste drie punten: voor onze landelijke top-organisaties SIOB, Stichting Lezen, VOB en Bibliotheek.nl.

Punt 7: Regie, monitor, lobby
Een stevige regie, mooie vergezichten, best practices, succesverhalen. Dat is wat we willen horen van het SIOB. Organiseer dat voor ons! Zorg voor mensen die dat verhaal kunnen vertellen. Mij lijkt hier een uitvoeringsorganisatie samen met de PSO’s voor de hand te liggen. Laat de projectleiders van het SIOB optrekken met de provinciale contactpersonen en laat samen die uitvoeringsorganisatie ontstaan. Zet de lokale parels in het spotlight. Verstevig de lobby binnen het ministerie en maak nog meer werk van de alfabetiseringscrisis.

En laat ons voelen dat er al zoveel is en geef de bibliotheken een compliment voor hun harde werk. Bibliotheken doen al heel veel met het basisonderwijs. De Bibliotheek op School is er allang.

Stevige regie: bij lokale bibliotheken één coördinator per 50 basisscholen, bij de provincie één per 500 basisscholen en tja, landelijk dan één coördinator per 5.000 basisscholen. Dat betekent iets minder dan 2 fte. Met twee stevige onderwijsmanagers kom je een heel eind.

Zorg af en toe voor een financiële bijdrage op punten die echt spaak lopen of die uitgezocht moeten worden. En communiceer vervolgens weer de oplossing.

In het verleden heb ik wel gedroomd van een aansluitsubsidie zoals bij Bibliotheek.nl (destijds € 7 miljoen) . Ik vraag me af of ik die droom moet loslaten. Zou het bijvoorbeeld niet mogelijk zin om de subsidies die Kunst van Lezen verstrekt niet om te buigen naar een aansluitsubisidie voor de Bibliotheek op School. Dat een geweldige aanjager zijn.

Voor mij als buitenstaander was toch al niet helder wat nu precies het verschil was tussen Kunst van Lezen en de Bibliotheek op School. Misschien kun je ze zelfs wel in elkaar vlechten? Maar nogmaals, ik ben een buitenstaander. Misschien zie ik dat wel niet goed.

Punt 8: Ebooks
160 bibliotheekorganisaties gaan aan de slag voor zo’n 7.000 basisscholen. 7.000 collecties op die basisscholen vaak met dezelfde titels. Iets in mij zegt dat het mogelijk moet zijn om voor een goed bedrag 600 goede ebooks voor kinderen te kunnen aanbieden in de landelijke bibliotheek. Lijkt me een uitgelezen kans voor Bibliotheek.nl.

Zwijssen – leverancier van de leesmethode van 75% van de basisscholen - meldde mij dat zij een collectie hebben van 300 rechtenvrije kinderboeken. Kijk, dat lijken me aardige ingangen. Mooi punt voor VOB en Bibliotheek.nl: op elke school een digitale ebook-collectie!

Punt 9: Mediawijsheid
Eén punt baart mij nog zorgen. Wij komen binnen op onze rol als leesbevorderaar. Helemaal prima. En daar zal 90% van onze aandacht op lokaal niveau ook de komende tijd naar toe gaan. En aangezien naast SIOB ook Stichting Lezen een belangrijke landelijke partner is, snap ik dat ook. De scope van bibliotheken is echter breder dan die van Stichting Lezen.

Er zijn meer dan 1.000 initiatieven voor mediawijsheid, er zijn platforms, er zijn projecten en er zijn pilots. Maar om te zeggen dat hier nu echt lijn in zit? Nee. Ik maak me zorgen over blijvende aandacht op dit punt en over het uitblijven van een gezamenlijke lijn voor openbare bibliotheken.  Aandachtspuntje dus.

Nou, SIOB, Bibliotheek.nl, VOB en Stichting Lezen, genoeg te doen. Dus hup aan de slag!

Met 3 x 3 komen we nu op 9 punten. Die klopt nog niet, want 3 x 3 = 10. Morgen dus het laatste en afsluitende punt dat alle drie lagen maar eens moet verbinden.

Tot morgen!

Foto: Joiseyshowaa

Lipdub

Dit filmpje is al een paar maanden geleden gemaakt. Volgens mij was het toen ook wel even een hit. Ik had het gemist en zie hem nu. Toch leuk omdit filmpje uit Nimegen (weer) te zien.