De vijf dossiers waar het bibliotheekwerk dit voorjaar mee te maken heeft en één olifant in de kamer

 

Vlak na de zomervakantie vorig jaar, zette ik op een rijtje welke dossiers in het najaar van 2025 aan de orde zouden komen. Inmiddels is dat jaar voorbij. En die vijf dossiers zijn allemaal een stuk opgeschoven maar nog allemaal actueel. En nu we een Kerstvakantie achter de rug hebben, een nieuw jaar zijn begonnen en het werkende leven - met sneeuw - weer is opgestart, legde ik mijn oor weer te luister in de wandelgangen en geef u een update van wat we nu weten. 

Het wordt weer een spannend half jaar, lees vooral verder. Ik geef u vijf dossiers en één olifant in de kamer die we bijna zouden vergeten. Maar voor dat ik begin: nog de beste wensen voor 2026!

Dossier 1: Bibliotheekwet: Proces en inhoud

Wet: behandeling in Tweede Kamer eerste helft 2026

Toen ik net na de zomer schreef over dit dossier was het kabinet net voor de tweede keer gevallen. Gelukkig lukte het de wetswijziging door de allerlaatste minsterraad te loodsen zodat het naar de Raad van State kon. De Raad van State toonde zich uiterst verguld met de wetswijziging en vlak voor de Kerst maakt de raad dan ook bekend geen opmerkingen te hebben met indiening. Een zogeheten dictum A; dat is een soort tien met een griffel voor wetsvoorstellen. De laatst bekende versie van de wetswijziging is hier te vinden.  

Die wet kan dus binnenkort door naar de Tweede Kamer is de verwachting en de behandeling zal dan wel de eerste helft van 2026 in beslag nemen. Logisch is dat er eerst een ronde voor schriftelijke vragen komt en daarna een overleg. En daarna amendementen en moties. 

Daarna kan de wet dan naar de Eerste Kamer en dat zal dan wel najaar worden. Per saldo komen we dus uit om een ingangsdatum van 1 januari 2027. Nergens nog officieel zo gecommuniceerd maar toch al een flink tijdje de datum die circuleert.

AMvB Meerjarenplan: binnenkort in consultatie

Ondertussen hebben de ambtenaren na overleg met een aantal partijen ook de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) voor de opstelling van het meerjarenplan.  Dit meerjarenplan moeten gemeenten opstellen samen met hun bibliotheek om te voldoen aan de zorgplicht. Als de zorgplicht op 1 janauri 2027 ingaat hebben gemeenten tot 1 januari 2028 om dit plan op te stellen. 

Deze AMvB zal in de tweede helft van januari openbaar worden doordat deze dan wordt aangeboden in een internetconsultatie. Dan mag iedereen er dus openbaar op reageren. Die consultatie hoeft de aanbieding van de wetswijziging aan de Kamer niet in de weg te staan. Met andere woorden: de wet gaat al naar de Kamer als de internetconsultatie waarschijnlijk loopt.  

Wie inhoudelijk nog een keer wil nalezen wat de voorgestelde wetswijzigingen zijn, kan terecht bij mijn artikel: De wijziging van de bibliotheekwet in vijf vragen

Dossier 2: Handreiking VNG en streefwaarden (voorheen normenkader)

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft aangegeven een handreiking te maken voor gemeenten om de wetswijziging goed te verwerken. KWINK maakt die handreiking. In het najaar circuleerde daar al een eerste concept van maar dat werd aangehouden omdat de wet nog niet naar de Kamer was en de teksten nog onvoldoende officieel waren. 

De verwachting is dat een eerste concept van deze handreiking in het voorjaar beschikbaar zal zijn als de Kamer nog de wet moet behandelen.  Daarmee kan iedereen zich al wel voorbereiden op het proces dat volgen moet nadat de wet is goedgekeurd.

In deze handreiking zullen ook de streefwaarden voor bibliotheekwerk genoemd en geduid worden. Deze streefwaarden zijn het normenkader zoals dit begin 2025 is ontwikkeld door VOB en VNG. 

Dossier 3: Verkiezingen en onderzoek naar gratis bibliotheekabonnementen

Steeds meer bibliotheken kennen een vorm van gratis lidmaatschap voor volwassenen. In maart van dit jaar maakte ik hier het laatste overzicht van dat ondertussen al voor een deel achterhaald is. Dit omdat de ene na de andere bibliotheek hiermee start. 

In de laatste brief van minister Moes van vorig jaar aan de Kamer - op 18 december van 2025 - geeft hij aan waarom het ministerie hier onderzoek naar doet en hoe ver het is. Korter kan ik het niet zeggen:

Met de motie van de leden Rooderkerk en Kisteman van 26 november2024 heeft de Tweede Kamer verzocht onderzoek te doen naar demogelijkheden voor een automatisch lidmaatschap van de openbare bibliotheek. Het onderzoek is in augustus 2025 aan een organisatie vooronderzoek gegund. In de bibliotheeksector wordt op veel plekken met vormen van gratis lidmaatschap geëxperimenteerd. Daarom wordt in het onderzoek een verkenning naar deze vormen van gratis lidmaatschap in verschillende steden meegenomen. Het onderzoek is naar verwachting in het eerste kwartaal van 2026 gereed.

Ook dit dossier zou dus in het voorjaar van 2026 op de agenda komen.  

Dossier 4: Middelen voor de IDO’s: reparatie rond, herstel voorjaar 2026

Een dossier waar men vorig jaar het hele jaar over gesteggeld heeft was de financiering van de IDO's. Ik ben niet snel teleurgesteld in de politiek maar dit was echt een voorbeeld van 'regeren is vooruitschuiven'.  De IDO’s werden tot en met 2025 gefinancierd via een specifieke uitkering en het huidige kabinet had besloten die af te schaffen en de bedragen over te hevelen naar gemeenten met een efficiencykorting van 10%.  De Kamer ging daar wat betreft de IDO’s in een debat met toen nog staatssecretaris Szabo niet mee akkoord. Op donderdag 3 juli 2025 stemde de Kamer voor een motie van Barbara Kathmann van GroenLinks-PvdA waarin de korting op de IDO’s niet doorgaat. In deze motie stelde Kathmann dat de IDO’s een succes zijn en dat het niet zo kan zijn dat er nu door de overheveling van de specifieke uitkering naar de gemeenten er gekort gaat worden op dit bedrag. Het bedrag moet volledig behouden blijven en ook geïndexeerd worden. Dat laatste was tot nu toe ook nog niet het geval.

In de beleidsbrief digitalisering van staatssecretaris van Marum van Binnenlandse Zaken  over Q2-2025 werd gemeld dat hierover in Q4 van dit jaar afspraken moeten worden gemaakt met gemeenten. In de miljoenennota in september 2025 stond de korting gewoon nog overeind. En dus trok de kamer opnieuw aan de bel. Niet alleen over de middelen maar ook over der rol van de bibliotheek. Dit keer kwam er een motie van Kathman (GL/Pvda) en Vermeer (BBB) waarbij klip en klaar wordt gesteld dat de regie van de IDO's bij de bibliotheken ligt. Ook deze motie is aangenomen door de Kamer.

In het kamerdebat (van 12 minuten, met een staatssecretaris en één kamerlid) van december 2025 meldt de staatssecretaris dat hij de korting weg zal halen dat hiervoor ruimte is gevonden in de eerste begrotingswijziging. Wat betekent dit nu? Dat betekent dat alle gemeenten al geld hebben gehad voor de IDO's in de decentralisatieuitkering maar mét korting. Die korting zal gecorrigeerd worden in het voorjaar.  Als ik dat uitreken - maar niemand geeft duidelijkheid - komt je uit in de maart-circulaire van gemeenten. Het hele bedrag is er dus!

Zo ongeveer de laatste brief die vorig jaar naar de Kamer ging was van staatssecretaris Van Marum met de beleidsbrief digitalisering over Q4. Daarin schrijft hij ook dat er een wettelijke borging nodig is van de IDO's:

Het is mijn inzet dat laagdrempelige en empathische ondersteuning inde vorm van de IDO-dienstverlening in stand blijft. Bibliotheken blijvende primaire (maar niet exclusieve) uitvoerders hiervan, met ruimte voor gemeenten om, vanuit hun regierol, deze dienstverlening ook op andere plekken dan de lokale bibliotheek te organiseren.

Om dit te borgen onderzoek ik samen met de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), of op termijn een wettelijke verankering mogelijk is van het bieden van laagdrempelige en empathische ondersteuning, waaronder de dienstverlening zoals deze nu wordt geboden door de IDO’s, de regierol van gemeenten hierbij en de rol van bibliotheken. Hierbij kan worden gedacht aan een eigen wet, maarer wordt ook onderzocht of de Wet stelsel openbare bibliotheekvoor-zieningen (Wsob) hiervoor een oplossing kan bieden. 

Voor de volledigheid wil ik opmerken dat eventuele wettelijke verankering geen invloed heeft op het budget dat beschikbaar is voor IDO-dienstverlening; het budget voor de IDO’s blijft beschikbaar en ik houd mij aan de eerdere toezegging om de 10% korting te compenseren. 

De IDO's gaan dus linksom of rechtsom een wettelijke borging krijgen. Vanuit de wandelgangen begrijp ik dat er vanuit OCW ruimte is geboden om het in de bibliotheekwet op te nemen. Dan moet ook het geld overgeheveld van Binnenlandse Zaken (BZK) naar OCW. De staatsecretaris van Binnenlandse Zaken heeft hier kennis van genomen maar wil ook nog andere mogelijkheden onderzoeken. Op dit moment zitten de IDO's met een SPUK-regeling in de zijlijn van de Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer. De regeling voor de IDO's is officieel per 1-1-2026 vervallen dus er is in die zin een juridisch vacuüm. 

Komend jaar moet helder worden hoe dit wettelijk geborgd gaat worden. Theoretisch zou het dus in de Bibliotheekwet kunnen landen maar dan moet BZK eerst een ei leggen dat ze dat willen. En dan zou het nog mee kunnen in de behandeling van de wetswijziging. Mijn gevoel zegt dat BZK hier nog wel even tijd voor gaat nemen. Het geld voor 2026 is geregeld dus de storm is ook weer even weg. 

Dossier 5: Extra middelen Bibliotheek op school en Boekstart

Vlak voor de zomer 2025 werd bekend dat er € 50 miljoen structureel beschikbaar komt voor Bibliotheek op school en Boekstart. Daarbij is € 25 miljoen gereserveerd voor het onderwijs en € 25 miljoen voor bibliotheken. De regeling zal structureel ingaan per 2027. Maar omdat de huidige regeling afloopt per 1 juli 2026, zal de huidige regeling een voortzetting kennen van een half jaar. Dat zou betekenen dat je er als bibliotheek op mag rekenen dat je over de tweede helft van 2026, hetzelfde bedrag kunt krijgen als over de eerste helft van 2026. En ik verwacht dat dat bedrag dan ook weer via Stichting Lezen beschikbaar komt. 

Hoe de middelen van 2027 en verder verdeeld moeten worden is nog niet openbaar. Daar zijn ondertussen achter de schermen al veel gesprekken over gevoerd.  Wel is duidelijk dat de middelen rechtstreeks naar de bibliotheken zullen gaan. Maar hoe doe je dat? Is dat gewoon een bedrag per leerling in je werkgebied of moet dat genuanceerder?  En hoe maak je zo’n regeling nou zo aantrekkelijk mogelijk zodat scholen graag instappen?  De verwachting is dat we deze regeling in het voorjaar van 2026 wel in bespreking krijgen. 

De olifant in de kamer: gemeenteraadsverkiezingen

Een hoop landelijk gedoe. En je zou daardoor bijna vergeten dat de belangrijkste verkiezingen voor bibliotheekwerk aanstaande zijn: Gemeenteraadsverkiezingen. Want alle inspanningen van het Rijk en de provincies ten spijt, gemeenten zijn met ruim € 500 miljoen per jaar de grootste financiers van bibliotheekwerk. Wat er op lokaal niveau gaat gebeuren is dus misschien wel belangrijker dan wat men in Den Haag doet.

Dus bibliotheekdirecteuren: hoe gaat u zorgen dat de bibliotheek in de coalitieakkoorden komt na 18 maart dit jaar? Als ik eerlijk ben denk ik dat voor politieke partijen het gratis lidmaatschap een interessant punt kan zijn. Of dat nu een verruiming is tot 24, 27 of 30 jaar of dat u kiest voor een gratis abonnement voor iedereen, dat maakt niet zoveel uit. Maar het is wel een overzichtelijk en - in vergelijking met andere verkiezingsthema's - redelijk eenvoudig uitvoerbare maatregel.

In Velsen hebben ze dat punt bij D66 al opgepikt. Kijk maar eens naar de 'vijf doorbraken' die ze daar willen bereiken. De gratis bieb voor iedereen is daar het tweede 'doorbraakthema'. Lijsttrekker Smeets van D66 in Velsen schrijft daarover: 

'De tweede doorbraak is altijd blijven leren, op een manier die bij je past. D66Velsen maakt de bibliotheek gratis voor alle inwoners en ziet deze als het kennis- en ontmoetingscentrum voor alle inwoners. Onderwijs op maat, leven lang leren en een goede aansluiting op werk en techniek staan centraal. “Leren stopt niet bij school. Iedereen moet zich kunnen blijven ontwikkelen, ongeacht leeftijd of inkomen. De bibliotheek wordt zo ook een plek waar mensen elkaar ontmoeten.” aldus Smeets.'

Kansen dus en werk aan de winkel. En dit zijn de dossiers die daar het eerste half jaar van 2026  bij horen en wat we er in de wandelgangen over kunnen horen. U kunt er geen rechten aan te ontlenen. Maar we hoeven ons niet te vervelen. 

Een nieuw jaar wacht. Langzaam lijkt er een nieuw kabinet te komen en de gemeenteraadsverkiezingen zijn op komst. Volle kracht vooruit. En om met D66 in Velsen te spreken: omdat iedereen zich moet kunnen blijven ontwikkelen, ongeacht leeftijd of inkomen. Zo is het!

Volle kracht vooruit!

Een leeg huis

Het huis van mijn moeder moeten we leeg halen. Ik schreef al eerder hoe de wereld van mijn moeder steeds kleiner wordt. En nu ze in een verpleeghuis zit, blijft er een onbewoond huis achter. Onbewoond maar nog bezield met haar leven en spullen. Een koper meldt zich al snel. En dus moet het huis leeg. Het voelt raar. Alsof we haar leven al moeten opruimen.

Ik ga achter haar bureau zitten. Het is een bureaublad dat vol ligt met briefjes. Het bureau heeft acht laden. Ook vol met papiertjes. En een bureaukast. Ook vol papieren. Ik voel me een beetje een voyeur. Ik vind vele briefjes met namen en telefoonnummers. Soms met een mailadres. Ook telefoonnummers van bedrijven die ze wel eens nodig had. Mijn moeder had hard haar best gedaan om een beetje te kunnen mailen en te Whatsappen. Maar zoeken op internet was al een opgave. Daarom schreef ze alles op. De briefjes met namen en nummers waren haar manier om nog grip te houden op de werkelijkheid. Ik kijk naar de ontreddering van mijn moeder in deze stapel met briefjes. 

Ondertussen ruimen mijn kinderen de keuken leeg. Ze vinden nootjes die nog houdbaar waren tot 2016. Marsepein, houdbaar tot 2004. En zelfs potten zonder aanduiding van datum. Weggooien vond mijn moeder zonde. Mijn vader evenzeer.

Dit weet ik niet

Ik pak de postzegelverzameling van mijn vader in. Die verzamelde hij hartstochtelijk tot aan zijn dood bijna twee jaar geleden. In het gezin waar ik in opgroeide werden alle postzegels bewaard. Ze werden afgescheurd en in een potje gestopt om later af te weken. Die routine is nooit verdewenen. De verzameling van mijn vader gaat in vijf verhuisdozen. Mijn broer en zus hebben gevraagd of ik daar nog eens naar wil kijken. 

Daarna vind ik belastingpapieren van meer dan 20 jaar geleden, de koopakte van vier huizen geleden, een verlopen rijbewijs uit de jaren 80. Twee oude TomToms, vijf perforators, nee, zes. Een plaatje van zwemdiploma A dat je op je zwembroek moest doen, medailles van de avondvierdaagse en een schaatsmedaille.  Ik vind een geldkist, een tweede, een derde, een vierde. Allemaal al leeg overigens. En sleutels. Heel veel sleutels. Zelfs een zakje met sleutels waarop mijn moeder schreef 'Dit weet ik niet'. 

Droge metworst

Ik kom schoolrapporten van mijn moeder tegen. Ze deed de huishoudschool en daarna een opleiding tot gezinsverzorger. Ze moest kinderliedjes leren, leren strijken, een kruik klaar maken of een zieke verzorgen. En je leerde een windring vullen. Ik had nog nooit van het woord gehoord. Dat woord mag u zelf opzoeken. En ze kreeg een lijstje voor als je bejaarden een cadeautje moest geven. Wat nam je dan mee? Dat ziet u hieronder. Postpapier voor een dame en een droge metworst voor een oude kerel.

Ik ploeg verder door alle papieren. Ik zie bankafschriften uit 1985 waarin ik de administratie van mijn vader terugvind die hij bijhield van hun winkel. En ik vind jaarrekeningen vanaf 1978. Ik tref krantenartikelen en publicaties aan over mij of over mijn zus of broer. Mijn ouders bewaarden dat netjes. Ongeordend en op vijf plekken maar als je maar nooit iets weggooit, is het toch bewaard. 

Mijn zus ontfermt zich ondertussen over allerlei fotoboeken. We vinden nog een foto uit 1971, mijn geboortejaar. Die foto vind je boven aan dit verhaal. Mijn opa en oma waren veertig jaar getrouwd. Ik was net geboren en lig in de handen van mijn oma. Naar deze foto waren we al een tijdje op zoek. Hij stond lang bij mijn oma maar verdween na haar overlijden uit beeld. Mijn moeder had die dus. Mijn oom die helemaal rechts staat op de foto, maakte de foto. Als je heel goed kijkt zie je dat hij een draadje vasthoudt - de zelfontspanner - waar hij de camera mee bedient. Mijn moeder - staand helemaal links - draagt een pruik. Dat was toen hip. 

Een leven trekt voorbij

De betreffende pruik heeft ze bewaard. Wij hebben die voor veel feestjes gebruikt. En ik neem de pruik maar mee. Net als de handschoentjes die ze droeg bij haar huwelijk. En een heel klein draagbaar Maria-kappeletje. Kleine relikwieën van een groot leven.  

Haar leven trekt zo voorbij in die paar dagen dat we daarmee bezig zijn. Niet lang geleden vertrok mijn moeder naar een verpleeghuis. En nu een leeg huis. Hoewel het niet het huis is waar ik opgroeide, realiseer ik me wel dat er geen ouderlijk huis meer is om samen naar terug te keren. Dat maakt me wat verdrietig en weemoedig. Want het blijft natuurlijk een stap in het onvermijdelijke afscheid.  

Als ik nog even bij mijn moeder langs ga in het verpleeghuis, geef ik haar de familiefoto maar ook een verlate kerstkaart die nog in de brievenbus zat in haar huis. Ze is blij met de foto. Daarna leest ze de kaart en zet hem tussen de andere kaarten. Dan pakt ze de envelop en scheurt zonder nadenken de postzegel af. En legt die bij vijf andere afgescheurde postzegels die al op de fruitschaal liggen. 

De postzegels worden nog altijd bewaard. En ik hoop dat ze dat nog een tijdje doet.

ZINiN Hellendoorn is de Best Presterende Bibliotheek van 2025! Heiloo en Dalfsen op twee en drie

En daar is ie! Het is elk jaar weer een genot om te doen. Het kostte mij weer een paar weekenden rekenwerk en u hebt er vijf lijstjes lang op moeten wachten. We gingen van bezoekers naar leden naar uitleningen naar activiteiten en door naar samenwerking met scholen. Telkens een top-15. En nu combineren we alle uitslagen van alle lijsten tot een top-20 van Best Presterende Bibliotheken. En ZINiN Hellendoorn , Heiloo en Dalfsen mogen zich de top-3 Best Presterende Bibliotheken van Nederland noemen. Gefeliciteerd!

Maar voordat ik naar de uitslagen ga, een korte toelichting hoe ik tot deze rangschikking kom. 

De Deckers-index van Best Presterende Bibliotheken 2025

Hoe werkt die index? Eigenlijk heel simpel! Voor elk kengetal maak ik een lijst met alle 131 bibliotheekstichtingen in Nederland. De nummer één krijgt 131 punten, de nummer twee 130, en zo verder.  Alles optellen en voilà: de Deckers-index voor Best Presterende Bibliotheken. Scoor je precies gemiddeld? Dan kom je keurig uit op 332,5 punten (5 x 65,5).

Ik begon er in 2018 met vier factoren mee. Sinds 2020 voeg ik, mede op verzoek van bibliotheken de samenwerking met scholen toe. Ook tellen we bij activiteiten nu de deelnemers in plaats van alleen het aantal activiteiten. Zo is de index verfijnder geworden en geeft hij een goed beeld van het veelzijdige bibliotheekwerk.

Maar genoeg gekletst... Op naar de winnaars! Want op deze lijst kómen is al winnen. Alleen de bibliotheken die op alle vlakken een goede score neerzetten, zien we in deze lijst terug.

ZINiN Hellendoorn: een multifunctionele culturele organisatie waar succes beleid is

De vlag kan uit in de gemeente Hellendoorn! Want ZINiN Hellendoorn, de multifunctionele culturele organisatie van deze gemeente, prijkt op nummer één na alle optellingen. 

ZINiN is een multifunctionele culturele krachtpatser. Hun goede prestaties danken ze zeker aan de optimale samenwerking die ze hebben gevonden in de combinatie van bibliotheek en (openlucht) theater, kunst- en cultuureducatie en toeristisch bureau. En dan ook nog eens horeca en verhuur. ZINiN is een organisatie waar het managementteam consequent stuurt op integratie van al die taken en dat transformeert tot een geheel.  De gemeente Hellendoorn mag zich gelukkig prijzen met zo'n instelling die dat jaar na jaar tot succes weet te smeden. Dat is geen eenvoudige opgave.

Door de combinatie van functies is ZINiN een ondernemende club waar subsidie en eigen inkomsten elkaar uitdagen om samen verder te komen. ZINiN is de kurk waar veel van alles wat in de deze gemeente wordt georganiseerd op drijft. Chris Funk, de directeur-bestuurder van deze organisatie, mag dan ook wel de activiteitenburgemeester van Hellendoorn worden genoemd. En Karin Barth de burgemeester van het bibliotheekwerk.

ZINiN Hellendoorn won één keer eerder deze titel in 2020 en was vorig jaar de nummer drie in de lijst. De afgelopen vier keer stonden ze elke keer in de top-5. In de jaren dat ik ze volg zie ik hoe ze telkens snel nieuwe ontwikkelingen oppakken. Of het nu gaat om nieuwe abonnementen of Bibliotheek op school. Geen ontwikkeling slaan ze over. Het toont aan dat succes hier geen incident is: succes is hier beleid! 

De prijs werd in ontvangst genomen door Karin Barth, manager Bibliotheken bij ZINiN. Dat gebeurde niet in Nijverdal maar in Rotterdam bij het Gemaal op Zuid waar alle medewerkers op studiereis waren. Laten we zeggen dat ze al bezig waren met de volgende verbeteringen zodat ze volgend jaar weer die prijs binnenhalen.  De prijs werd met groot gejuich ontvangen zoals u ziet. 

Nummer 2: Bibliotheek Heiloo: Door vernieuwing de route naar succes gevonden

Tja, de Bibliotheek Heiloo, die komt hier even binnen op nummer 2! Hoe hebben ze dat gedaan? Vorig jaar stonden ze op nummer 31 in de eindlijst. Ja, daar zit wel een verhaal achter. Het jaar ervoor stonden ze namelijk net buiten de top-15. Eind 2024 vond er een terugverhuizing plaats van de bibliotheek samen met het gemeentehuis.  In februari 2024 vond de definitieve heropening plaats. De openingstijden werden verruimd en bezoekersaantallen en uitleningen stegen snel.

Bibliotheek en gemeente werken op de nieuw heringerichte locatie eendrachtig samen om een gastvrije en toegankelijke ontmoetingsplek te maken. En met succes. De lijntjes met de gemeente zijn daardoor kort en de gemeente ziet letterlijk de meerwaarde van de bibliotheek.  De inwoners van Heiloo hebben de plek omarmd en dragen het een warm hart toe. 

Daarnaast heeft de bibliotheek stevig ingezet op de Bibliotheek op school en de samenwerking met kinderopvang en vroeg- en voorschoolse instellingen.

Deze bibliotheek volgt het recept voor succes en voert dat voorbeeldig uit. Die inzet werpt vruchten af. En dat zien we terug in de cijfers. Je hoeft dus niet groot te zijn om succesvol te zijn. Het is een bibliotheekorganisatie met zeven formatieplaatsen en 100 vrijwilligers. Met deze omvang blijft het wel een organisatie die dicht moet blijven acteren op de gemeente want de marges om te organiseren zijn uiteraard smal. Maar de wendbaarheid en lokale kleuring zijn optimaal en sluiten naadloos aan op wat Heiloo vraagt. Tegen de gemeente zou ik zeggen: zorg goed voor deze organisatie!

Nummer 3: Bibliotheek Dalfsen: Stilletjes hoorden ze altijd al in de top-3

De bibliotheek Dalfsen komt dit jaar lijkt het uit het niets in de top-20. Vorig jaar stonden bijna 40 plaatsen lager en dat had een logische verklaring. Ze leverden namelijk in voorgaande jaren geen bezoekerscijfers aan. En dat had ook weer een logische verklaring. Deze bibliotheek met een mooie spreiding met vijf vestigingen tot in kleine kernen doet dat overal in een Kulturhus. Nergens zit de bibliotheek alleen en dat maakt het tellen van de bezoekers ingewikkeld. Waar andere instellingen dan gewoon alle bezoekers opgaven betrachtte deze instelling altijd terughoudendheid en dit jaar hebben ze met al die terughoudendheid ook de bezoekerscijfers aangeleverd. Daardoor is hun dataset compleet en blijken ze plotseling op nummer drie te eindigen. Stilletjes hoorden ze dus eigenlijk al jaren in de top-3. 

De bibliotheek Dalfsen is een bibliotheek die op elk onderdeel bovengemiddeld scoort. Dat is echt uitzonderlijk! Kijk de lijstjes maar na. Het spreidingsbeleid is met de vele vestigingen echt heel goed op orde. Ook maatschappelijk presteren ze excellent.  Deze bibliotheek behoorde namelijk tot de eerste vijftien bibliotheken die begonnen met een IDO. Ook bij de uitrol van de Bibliotheek op school en de samenwerking met het onderwijs behoren ze tot de koplopers. Afgelopen jaar verhoogden ze de leeftijd van het gratis lidmaatschap naar 27 jaar en werden ze boetevrij. En dat alles doet directeur Jackeline Mekkes met een klein team met veel vrijwilligers. De Bibliotheek Dalfsen is een organisatie waar veel vaker andere bibliotheken een bezoek zouden moeten brengen. En deze organisatie zou dus best een beetje minder bescheiden mogen zijn. En tegen de gemeente zeg ik: blijf deze organisatie steunen en blijf inzetten op dat goede spreidingsbeleid. 

De inwoners van Dalfsen werden in 2023 uitgeroepen tot gelukkigste mensen van Nederland. Wij weten nu dus waar dat geluk vandaan komt... Van die goede bibliotheek!

Bibliotheek Drachten|Smallingerland: adieu bon-vivant Rien Vrijenhoek 

De overwinning van de Hellendoorn, Heiloo en Dalfsen is natuurlijk zuur voor tweevoudig winnaar Drachten|Smallingerland. Zij eindigen dit jaar op een vierde plek. Kleine troost is dat Drachten zijn huid heel duur verkocht heeft en dat de verschillen bovenin bijzonder klein zijn. Het zijn hele nipte overwinningen. De vijf organisaties die de nummers één tot en met vier bezetten liggen maar vier punten uit elkaar. Een paar honderd bezoekers meer, een paar duizend uitleningen of een paar scholen meer bij de Bibliotheek op school meer en de top-4 husselt door elkaar en krijgt een andere volgorde. 

Op deze plek dan ook een speciaal woord van dank voor de enthousiaste directeur Rien Vrijenhoek die de uitreiking van deze prijs de afgelopen twee jaar naar grote hoogten stuwde. Wat heb ik van hem genoten. Hij was de kwajongen van het Nederlands bibliotheekwerk. Hij organiseerde beide jaren een Beste Biebfestival en zette deze toch wat vrolijke-uitverkiezing-met-lijstjes in om zijn bibliotheek breed uit te venten in Drachten. 

Rien Vrijenhoek vertrekt binnenkort als directeur en ik ben hem en zijn team dank verschuldigd en ik zeg vrolijk adieu tegen deze bon-vivant van het bibliotheekwerk! Dank voor de fijne samenwerking.

Eervolle vermeldingen

Maar we zijn er nog niet. Er zijn nog meer pluimen uit te delen. Gedeeld vierde is bijvoorbeeld Kulturhus Borne. Vorig jaar net buiten de top-20 maar een flinke stijger gemaakt. Op alle vlakken stijgen zij iets, het meest bij de Bibliotheek op school en dan sta je dus mooi op nummer vier! Een mooie opsteker voor Frank Droste en zijn team.

Ook hulde aan Deventer (stille stijger en kruipt naar de top), Zoomerij (best presterende bibliotheek Gelderland), Westland (best presterende in Zuid-Holland), Assen (best presterende in Drenthe), Katwijk, Rozet, Noord-Veluwe, Eemland, Almere en Nijkerk . Deze bibliotheken staan echt jaar na jaar in deze top-20. En dat is echt een prestatie want u hebt nu gezien hoe klein de verschillen zijn. Alleen elk jaar jezelf verbeteren houdt je in deze lijst. En deze bibliotheken doen dat!

Deze woorden gelden ook voor Biblionet Groningen en toch noem ik die even apart. Want Biblionet Groningen is een conglomeraat van gemeenten en in combinatie met de functie van een provinciale ondersteuningsinstelling. Die veelheid aan gemeenten maakt het dubbellastig om goed te presteren. Je komt namelijk veel makkelijker in een middelmaat van al die gemeenten terecht. Biblionet Groningen slaagt er ondanks die veelheid in om daar toch overal bovengemiddeld te presteren. 

Tot slot een applaus voor de nieuwkomers: BIJ de Bieb, Gelderland-Zuid, Veldhoven en Amstelland. Op naar prolongatie volgend jaar!

Bibliotheekwerk in Oost-Nederland

Er valt zoveel meer over te vertellen, maar dat bewaar ik voor een andere keer. Laten we nu feestelijk naar de kerstdagen toeleven. Als Tukker én bestuurssecretaris van Rijnbrink – de organisatie voor bibliotheekwerk in Gelderland en Overijssel – kan ik het toch niet laten weer even te tellen: tien van de twintig bibliotheken in deze lijst komen uit Oost-Nederland. De helft! Daar ben ik trots op, en daar zetten wij ons elke dag met hart en ziel voor in.

Dankjewel

Al die lijstjes maken is altijd een hele klus, maar ook ontzettend leuk en dankbaar om te doen. Het is leuk om de blije reacties van collega's te zien als ze ontdekken dat ze in een lijstje staan. En eerlijk is eerlijk: het is alleen maar mogelijk dankzij jullie. Jullie als bibliotheken leveren elk jaar trouw de gegevens aan bij de Koninklijke Bibliotheek. En een extra dankwoord gaat ook dit jaar weer naar Mirjam Klaren van de KB  voor het feit dat ik altijd nog even wat mag vragen over de ingeleverde gegevens. 

Elke bibliotheek is de beste bibliotheek voor zijn eigen gemeente

Maar genoeg gepraat! We gaan naar de kerstborrel! Wat een jaar hebben we achter de rug. Misschien wel een historisch jaar voor bibliotheken. Of je nu in de top-20 stond of niet: met z’n allen – de 131 bibliotheekstichtingen, de ruim 8.000 medewerkers en de bijna 28.000 vrijwilligers – hebben we gewerkt aan één doel: elke inwoner van elk dorp en elke stad in elke provincie creatiever, slimmer en vaardiger maken. Daar mag iedereen trots op zijn.

Geef elkaar een schouderklopje. Het was echt een prachtig jaar voor de bibliotheken, beste mensen!

Dank voor het volgen, dank voor het lezen, en alvast hele fijne feestdagen. Tot volgend jaar!

Toelichting op het onderzoek

De index van de Best Presterende Bibliotheek is een initiatief van Mark Deckers. In het dagelijks leven is hij bestuurssecretaris bij Rijnbrink en voert vanuit die functie menig onderzoek uit. Elke week schrijft hij op zijn persoonlijke weblog over ontwikkelingen in het bibliotheekwerk. Dit artikel bouwt voort op vijf vorige artikelen die gingen over deelgebieden van het bibliotheekwerk:

Deel 1: De top-15 meeste bezoekers 

Deel 2: De top-15 meeste leden

Deel 3: De top-15 meeste uitleningen 

Deel 4:  De top-15 meeste activiteiten

Deel 5:  De top-15 meeste samenwerking met scholen 

En hier vindt u de vorige lijst van Best Presterende Bibliotheken

De openbare bronnen waar ik me op baseer vindt u hier

Top-15 Bibliotheek op school.... Tien bibliotheken delen de koppositie!

Zo, we komen bij de laatste 'gewone' top-15 van dit seizoen. En die is, terecht, voor de Bibliotheek op school. Want de Bibliotheek op school  is voor veel bibliotheken één van de belangrijke speerpunten. In het landelijk bibliotheekconvenant is opgenomen dat overheden én bibliotheken streven naar 100% dekking van de Bibliotheek op school in de komende vier jaar. Het cijfer wat we hierboven laten zien is dus zeker relevant. 

En dit is natuurlijk een bizarre top-15. Want tien bibliotheken delen de koppositie. Zijn die klaar met die opdracht uit het bibliotheekconvenant? Nee, natuurlijk niet. Want aan leesplezier kun je nooit genoeg aandacht geven. 

Maar het percentage Bibliotheek op school was wel het cijfer dat me het meeste rekenzorgen gaf. De cijfers komen uit de monitor Jeugd en Onderwijs 2023-2024 die de KB publiceert. En wie het databestand en de vragenlijst bekijkt die daarbij hoort, schrikt wel even. Als ik zie hoeveel daar ingevuld moet worden en telkens met een klein nuanceverschil, kan ik me voorstellen dat hier wel eens een fout in sluipt. 

Voor de Bibliotheek op school moet ik echt even zoeken. Er komt namelijk een kolom voorbij over structurele samenwerking in het basisonderwijs, structurele samenwerking dbos en structurele samenwerking met een soortgelijk programma. En al die vormen worden ook weer uitgesplitst naar PO, SO en VO. Ik was ontzettend blij met de hulp van Mirjam Klaren van de KB bij de controle van vooral deze cijfers. Ik concentreer me op structurele samenwerking voor Bibliotheek op school óf een soortgelijk programma. Dat soortgelijk programma kan wel wat divers zijn maar er zijn echt bibliotheken die daar even grote stappen zetten.

Twee jaar geleden voegde ik dit kenmerk voor het eerst toe aan de lijstjes. In die editie stonden toen vier bibliotheken op 100% vorig jaar waren het er vijf en dit jaar dus tien. En dan heb ik dit jaar ook nog het speciaal onderwijs meegeteld als uitbreiding. Ik vermoed dat ik volgend jaar dus ook het voortgezet onderwijs mee ga tellen. 

Tien bibliotheken op nummer één  

Tien bibliotheken op één: van Almelo, Amstelland en Borne tot Schiedam, Venlo en ZINiN Hellendoorn. Mooi werk!

Die verder groei komt natuurlijk voort uit de maatregelen die het Rijk nam om extra te investeren in de Bibliotheek op school. Er kwam namelijk € 74 miljoen extra beschikbaar voor een periode van drie jaar om extra scholen aan te sluiten. Die regeling loopt medio 2026 af en ondertussen is er al zicht op structurele borging van € 50 miljoen waarbij € 25 miljoen voor bibliotheken en € 25 miljoen voor scholen beschikbaar komt. 

Landelijke groei en aandacht

Landelijk is er dus geïnvesteerd en dat zien we terug in het landelijke percentage dat omhoog piept van 50,3% vorig jaar naar 56% dit jaar. Dat zijn honderden scholen extra! 

Voor lezen op scholen is blijvende politieke aandacht. Bij mijn analyse van de programma's van de politieke partijen zagen we al dat verschillende grote partijen de Bibliotheek op school  hadden opgenomen in de politieke ambities. Ondertussen loopt er ook een door het ministerie gestart onderzoek naar de vraag hoe kinderen automatisch lid kunnen worden van de bibliotheek. AEF doet hier nu onderzoek naar en dit rapport zou begin 2026 beschikbaar moeten komen. 

Ook in de afgelopen weken werd er in de onderwijsdebatten nog aandacht gevraagd voor de schoolbibliotheken in een motie van GroenLinks-Pvda-kamerlid Marjolein Moorman.

In de eerste motie roept ze op om er voor te zorgen dat elke school in het funderend onderwijs - dat is PO en VO - kan beschikken over een bibliotheek op school met collectie en professionele begeleiding. 

En deze motie is op 2 december ook aangenomen door de Kamer. Overigens samen met een motie van Moorman die oproept om: 

"te onderzoeken hoe leesbevordering in de lerarenopleiding op dit moment plaatsvindt en hoe leesbevordering onder leraren het beste kan worden gestimuleerd, wat de kosten zijn voor een gratis bibliotheekabonnement voor alle leraren, en de Kamer uiterlijk voorde Voorjaarsnota hierover te informeren." 

Saillant detail is natuurlijk dat Moorman in haar vorige functie als wethouder van Amsterdam precies dat gratis abonnement voor leraren doorvoerde.

Geniet van deze laatste top-15. Mooi resultaat voor Assen, Rivierenland, West Brabant en Schiedam. Maar eigenlijk natuurlijk voor alle bibliotheken in deze top-15 want ze hebben kans gezien om bijna alle scholen én leerlingen te voorzien van leesplezier. 

Op naar de eindlijst

En hier eindigen de top-15-lijstjes. Het volgende lijstje is de optelling van alle lijstjes. Alle punten uit de ranking worden opgeteld en dan ontstaat er een top-20 van de Best Presterende Bibliotheken van Nederland. 

Ik verwacht de eindlijst op woensdag 17 december aan het einde van de dag. Een paar bibliotheekdirecteuren hebben al contact gezocht of ze ergens rekening mee moeten houden.... Maar ik zeg nog niks! Nog een paar dagen geduld en dan weten we  wie zich dit jaar de Best Presterende Bibliotheek van Nederland mag noemen! 

De bibliotheken in Zeist & Soest e.o., Etten-Leur en Apeldoorn hebben de meeste bezoekers bij activiteiten

En hier is lijstje nummer vier! We zijn over de helft. Na dit lijstje volgt nog een overzicht over de Bibliotheek op school en dan gaan we naar de eindlijst. En dit keer staan we stil bij de bezoekers aan activiteiten. 

Dat moeilijke kengetal

Ook het bezoek aan activiteiten meten we weer met een kengetal. We  doen dat aan de hand van het aantal bezochte activiteiten per 100 inwoners. Het landelijk gemiddelde ligt op 30,3. Dat betekent dus dat per 100 inwoners er 30,3 activiteiten zijn bezocht. Je kunt het ook omkeren: van de 100 inwoners zijn er 30,3 die een activiteit hebben bezocht (als iedereen één activiteit bezoekt).  Ook dit jaar is dit getal dus weer licht gestegen. Twee jaar geleden stond dit nog op 19 bezochte activiteiten per 100 inwoners.

Maar, hup, op naar de lijst zelf.

IDEA,  Nobelaer en CODA vormen de top-3

Het is Kunstenhuis Idea in Zeist, Soest, Bunnik en De Bilt die opnieuw met de koppositie er vandoor gaat. Knap gedaan. Ook vorig jaar op één en het jaar ervoor op positie drie. Een organisatie die jaar inzet op veel activiteiten en de registratie hiervan ook prima op orde heeft. 

Op twee een nieuwkomer: De Nobelaer uit Etten-Leur. Ook een bibliotheek met een theater. Vorig jaar stonden ze op nummer 16 in deze lijst en vielen ze dus net buiten de top-15. En in 2023 haalde De Nobelaer zelfs de derde plek in de eindlijst. Wie weet wat dat voor dit jaar betekent?

Op nummer drie nog een Multifunctionele Culturele Organisatie (MFCO), namelijk CODA uit Apeldoorn: een bibliotheek met museum en archief. Ze maken een klein sprongetje. Al twee jaar op rij stonden ze in deze lijst op de vijfde plek en nu kruipen ze toch te top-3 in. 

De hele top-5 bestaat trouwens uit MFCO's want op de vierde plek komen we opnieuw Rozet tegen, die door CODA en De Nobelaer verdrongen is van de tweede plek. En op de vijfde plek Kunstwerk Liemers! uit Zevenaar en omgeving. 

Het is helder dat de MFCO's beter scoren in deze lijst dan 'klassieke' bibliotheken. Hoewel 'klassieke' bibliotheken ook niet meer bestaan.  Er blijven overigens genoeg 'gewone' bibliotheken over in deze lijst die laten zien goed te scoren op de bezoekersaantallen bij activiteiten. De hoogst genoteerde is de Bibliotheek voor de Zaanstreek. Die zie ik op meerdere fronten stijgen dit jaar, dus dat is ook wel een compliment waard. Ook Drachten-Smallingerland - vorig jaar nummer één op de eindlijst - maakt hier een mooie stijging naar de achtste plek. Vorig jaar organiseerde ze voor het eerst het Beste Bieb Festival waar ik echt honderden, zo niet meer dan duizend deelnemers telde. Hun eerste prijs in de eindlijst hebben zij dus verzilverd met een gestegen plek bij de activiteiten, ook een grote pluim. 

Tot slot stip ik de drie nieuwkomers in deze lijst aan die ik nog niet had genoemd: DOK Delft op 13, Hoeksche Waard op 14 en Westland op 15. Het zijn alle drie bibliotheken die langzaam maar zeker verder stijgen. DOK Delft viel vorig jaar met een 19e positie net buiten de lijst, Hoeksche Waard, stond vorig jaar 25e en Westland op de 30e plek. Wat je hier ziet, zijn drie organisatie die gewoon stug hun beleid aan het uitvoeren zijn en daar de vruchten van plukken. Chapeau, en ik hoop jullie volgend jaar weer wat plekjes hoger te zien!

Op naar de laatste top-15...

Het volgende lijstje wordt de Bibliotheek op school. Hoe gaat het daar mee en hoeveel bibliotheken hebben dit of een vergelijkbaar concept al uitgerold bij alle scholen? Dat zien we in het volgende lijstje over enkele dagen. En daarna: dan volgt de eindlijst waarin we alles combineren tot de Best Presterende Bibliotheek van Nederland!

Tot het volgende lijstje!

In Staphorst, Tubbergen en Noord Fryslân leent men (opnieuw) het meest bij de bibliotheek

En daar ben ik weer! Nu met lijstje nummer drie. Het schiet lekker op en we schieten richting de eindlijst. Na de bezoekers en de leden volgt  nu het aantal uitleningen. Misschien wel het meest bibliothecaire cijfer dat we hebben. En ook dat meten we weer met een kengetal, namelijk het aantal uitleningen per lid. Waarom niet per inwoner? Nou, omdat we in het vorige lijstje als het percentage leden hebben gemeten. En daarmee is het aantal uitleningen per lid het meest zuivere kengetal. Maar daarover zo nog meer. 

Staphorst en Tubbergen één, Tubbergen op twee waar kleine gemeenten groot in zijn

Staphorst en Tubbergen wisselen al een paar jaar stuivertje bij dit kengetal. En dit jaar: staan ze precies gelijk. Ook een eerlijke verdeling en twee keer een nummer één! Staphorst heeft nog altijd voordeel van de protestants-christelijke signatuur en is daarmee een gebied waar gewoon nog veel gelezen wordt. Tubbergen kent zeker niet die signatuur maar is wel een gemeente in Twente met een goede sociaal-economische status. We weten dat dat lezen makkelijker maakt.

Staphorst en Tubbergen dus ex acquo. Dat betekent dat er geen nummer twee is en Noord-Fryslân is opnieuw nummer drie. 

Veel nieuwkomers

Vorig jaar hadden we zeven nieuwkomers in deze lijst. Dit jaar zijn het er opnieuw zeven. Je zou denken dat dit toch een redelijk stabiel lijstje zou zijn maar dat is het toch niet. Dit jaar rollen Meerssen, Mar en Fean, ZINiN Hellendoorn, Z-O-U-T, Gulpen-Wittem, Heusden en Dommeldal deze lijst in. Bibliotheken die al langer in deze lijst staan verdienen daardoor een extra pluim want een vaste plaats wordt door al die wissels alleen maar waardevoller. En aan de nieuwkomers: welkom in deze lijst maar probeer er maar eens in te blijven!

De scores in deze lijst liggen niet zo ver uit elkaar en je ziet dus ook relatief veel dezelfde scores. Zelfs van de nummer vijftien zijn er twee waardoor deze top-15 officieel zestien bibliotheken kent.  Daar heeft Dommeldal dan weer mazzel mee. 

Een lijstje van protestanten en katholieken

Hoewel de verzuiling in dit land op veel plekken is verdwenen, zien we het in dit lijstje nog steeds terug. Het is een lijstje met veel bibliotheken met een werkgebied met een lichter of zwaarder protestants-christelijke signatuur of juist van oorsprong katholiek gebied. Delen van Friesland, Staphorst, Ede, Rijssen-Holten zo door naar de onderkant van Utrecht en plaatsen in Zuid-Holland zijn de te kenschetsen als de 'bible-belt'. Daar wordt van oorsprong meer gelezen en dat zien we nog steeds terug. 

Toch zijn er ook gebieden die als redelijk katholiek zijn te benoemen: Meerssen, Gulpen-Wittem, Venlo en ik vermoed ook Heusden en Dommeldal, allemaal plekken waar het carnaval nog een prominente plek heeft. Hoewel die tegenstelling leuk is, heeft het daadwerkelijk daar zijn oorsprong. In het zuiden zijn heel lang katholieke stichtingen op het platteland geweest en die kregen gewoon minder geld van gemeenten. En die historische financiële achterstand zien we nog steeds terug. Het gevolg is dat er minder mensen lid zijn dan gemiddeld. Maar de mensen dié lid zijn, die lezen dan weer wel veel. En dat is wat je hier ziet. 

Iets minder leden maar wel leden die veel lezen

En dat brengt ons ook wellicht bij de verschuivingen en nieuwkomers. Het zou kunnen dat de nieuwkomers te verklaren zijn door bibliotheken die juist uit de lijst verdwijnen. Er zijn bibliotheken die nu snel groeien met leden door verhoging van het gratis lidmaatschap. Dat zagen we in het vorige lijstje. En wie snel groeit met gratis lidmaatschappen, krijgt daar vaak leden voor terug die (veel) minder lenen. En daardoor verdwijnen ze hier uit het lijstje. Winst in het ene lijstje, kan dus verlies in het andere lijstje beteken. Wie echt wil scoren in mijn eindlijst moet iets verzinnen waardoor je op beide redelijk tot goed scoort. 

Tot slot meld ik nog even - anders krijg ik die vraag toch - dat ik in dit lijstje nog niet de Bibliotheek op school meeneem. Daar komt nog een apart lijstje over en daar pak ik dat dan ook in mee.  

Op naar lijstje 4: bezoekers aan activiteiten

En dit was lijstje drie. U bent weer bij. Het volgende lijstje wordt die van bezoekers aan activiteiten. We verlaten dus het klassieke bibliotheekwerk en gaan naar de lezingen, workshops en festivals!

Tot over een paar dagen!

In Spijkenisse, Zaandam, Zwolle en Kampen zijn de meeste mensen lid van de bibliotheek

En daar is lijstje twee: waar zijn de meeste inwoners lid van de bibliotheek?  In den lande is 20,7% van alle inwoners lid. Zo'n één op de vijf dus. Maar in de top-15 die we hier zien, laat zien dat het een heel stuk hoger kan zijn. Bij de koploper is het zelfs één op de drie. 

Bohemian Rhapsody?

En het meest bijzonder is wel dat er een nieuwe nummer één op dit lijstje staat. Vijf jaar lang - ja, vijf jaar lang - voerde Zwolle en later Zwolle met Kampen samen de lijst aan. Vijf jaar lang. Een beetje de Bohemian Rhapsody van dit lijstje. Ik nam er petjes voor af en maakte diepe buigingen maar.... Zwolle en Kampen presteren nog steeds heel goed maar zijn ingehaald door de Boekenberg uit Spijkenisse en de Bieb voor de Zaanstreek. 

De Boekenberg was ooit de eerste bibliotheek die het gratis lidmaatschap verhoogde tot 30 jaar. En daar heeft deze sprong natuurlijk alles mee te maken. Vorig jaar klommen ze al naar positie negen en nu naar een eerste plek.  En dat in een stad - Spijkenisse - waar het bibliotheekbezoek wellicht nog minder vanzelfsprekend is dan op andere plekken. 'Het kan wél', zou een bekend politicus erover kunnen zeggen. 

Ook de Bieb voor de Zaanstreek maakte zo'n sprong. Vorig jaar nog net buiten de top-15. En wie heel goed naar hun abonnementen kijkt, ziet zelfs dat ze misschien zelfs wel iets eerder dan Rotterdam het gratis lidmaatschap voor iedereen hadden. Zwolle verliest de koppositie dus aan bibliotheken die hun gratis lidmaatschap hebben verruimd. En dat verklaart zelfs veel van de stijgingen in de lijst. 

Nu is de Boekenberg in de afgelopen tijd gefuseerd met de bibliotheek Zuid-Hollandse Delta, dus ze moeten volgend jaar gezamenlijk de top zien te bereiken. Niet onmogelijk trouwens met een veertiende plek voor de Zuid-Hollandse Delta. We zagen eerder dat ook de samenvoeging van Zwolle en Kampen opnieuw een nummer één plek niet in de weg stond.

Tja, als Zwolle en Kampen, nu nog 'gewoon' met een gratis lidmaatschap tot 18 jaar, het lidmaatschap gaan verruimen, gaan ze er natuurlijk weer voorbij. 

De bibliotheek Hoogeveen heeft bijvoorbeeld een gratis lidmaatschap tot 30 jaar en behoud daarmee de vierde positie. Dat geldt dan weer niet voor de Zeeuwse ZB - gratis tot 18 - maar ook die houdt een vijfde positie toch goed vast. 

Almere - gratis lid tot 18 jaar - zakt terug naar een vijfde plek. Rozet voerde het gratis lidmaatschap voor jong volwassen al een aantal jaar geleden door. Steeg toen en stabiliseert nu dus enigszins met als gevolg dat de derde plek van vorig jaar een achtste plek dit jaar wordt. Tussendoor zien we Gooi+ binnenkomen, de fusie van bibliotheek Gooi en Meer en Huizen-Laren-Blaricum.

Flevomeer zakt iets weg maar heeft dit jaar ook het gratis lidmaatschap verruimd dus zal volgend jaar weer een flinke groei laten zien. 

Op nummer elf nog nieuwe binnenkomer Enschede. Ja, ook het gratis lidmaatschap verruimd. En daarna volgen vaste waarden: Utrecht, Veldhoven en Gouda. 

Stilstand is in dit lijstje dus echt even achteruitgang. Totdat je dus ook verruimd en weer iedereen inhaalt. Nou, het wordt hoog tijd dat bibliotheken hier samen wat gaan afspreken wat een wildgroei wordt het wel. 

Stijgend gemiddelde

En tot slot, niet onbelangrijk: de sector als geheel stijgt. We gingen van 19,7% naar 20,3% naar 20,7% de afgelopen jaren. We zijn dus op de weg omhoog en dat cijfer gaat echt nog een heel eind stijgen, geloof me. 30% binnen een jaar of vijf behoort tot de mogelijkheden. Tien jaar geleden hadden ze je voor gek verklaard als je dat zou voorspellen.

Nou, mooier kan ik het niet maken. Schouderklopjes aan alle kanten en een hele grote schouderklop voor de sector als geheel. Het lijkt me dat de ledenvergadering van de Vereniging van Openbare Bibliotheken die binnenkort plaats vindt alleen al om die reden met een borrel afgesloten kan worden.

Volgende keer het aantal uitleningen per bibliotheeklid, misschien wel het oudste kengetal dat we kennen. 

Stay tuned!