IBL-barometer: Wat kosten 10 aanvragen bij een andere bibliotheek? Antwoord: tussen € 0,- en € 130,-

De Nederlandse bibliotheken bieden gezamenlijk toegang tot de collectie Nederland. Wat je eigen bibliotheek niet heeft, kun je bestellen en wordt opgevraagd bij een andere bibliotheek. Op deze manier borgen Nederlandse bibliotheken gezamenlijk vrije toegang tot informatie.

10 aanvragen: tussen € 0,- en  € 130,-
Alleen wat kost die toegang? Nou dat verschilt behoorlijk. Voor 10 aanvragen bij een andere bibliotheek betaal je tussen de 0 en 130 euro en alles er tussenin. Het wordt slechts bepaald door de bibliotheek waar je toevallig lid bent.

156 stichtingen en 88 tariefgroepen met 264 tarieven
Samen met Johan Stapel van de Koninklijke Bibliotheek zette ik op een rijtje wat het kost om 10 boeken aan te vragen die niet in de eigen bibliotheek aanwezig zijn. Alle 156 bibliotheekstichtingen vullen hun tarieven in in het aanvraagsysteem van VDX. Deze maakt onderscheid tussen aanvragen in het provinciale netwerk, een aanvraag bij de Plusbibliotheken of een aanvraag bij de universiteitsbibliotheken. Bij sommige bibliotheken is het tarief voor alledrie hetzelfde en bij andere zijn ze allemaal verschillend. De 156 stichtingen slagen erin om 88 verschillende tariefopbouwen te hebben. Elke tariefopbouw bestaat uit drie tarieven en in totaal ging het dus om 264 verschillende tarieven.

Vervolgens hebben we een pakket samengesteld van 10 aanvragen: 6 uit de provincie, 3 van een Plusbibliotheek en 1 bij een Universiteitsbibliotheek. Voor elke bibliotheek hebben we uitgerekend wat dit pakketje aan aanvragen kost.

De uitkomsten zijn per gemeente geplot op de kaart. Op de kaart staan bedragen afgerond in hele euro's.

De duurste en de goedkoopste

De duurste bibliotheken zijn Eindhoven (€ 130,-) en Nieuwegein (€ 75,-). Daarna volgt een flinke groep bibliotheken uit Utrecht (€ 50).  Onder de € 50,- worden de verschillende steeds kleiner.

Gemiddeld kost het pakket van tien aanvragen € 24,91.

Er zijn een aantal bibliotheken waar dit pakket volledig gratis is. Dat is het geval bij de bibliotheek Hengelo, Hof van Twente, Almelo, Rivierenland, Stadkamer Zwolle, Nijkerk en ZOUT. Bijna allemaal bibliotheken in Overijssel en Gelderland.

Witte vlekken
Een paar gemeenten blijven ongekleurd in dit overzicht. Het gaat om gemeenten waar geen openbare bibliotheek is (zoals bijvoorbeeld Korendijk) of waar Karmac actief is (Buren en Lopik). Korendijk heeft alleen vrijwilligersbibliotheken en heeft geen koppeling met een andere openbare bibliotheek. Karmac kan geen mogelijkheid bieden tot IBL omdat zij geen onderdeel uitmaakt van het bibliotheekstelsel. In al deze gemeenten blijven burgers verstoken van de toegang tot de collectie Nederland.

IBL-tarieven tussen klantperspectief en bedrijfsvoering
Hoe kan het dat de tarieven zo verschillende zijn? Waarom biedt de ene bibliotheek het helemaal gratis aan en waarom vraagt de ander € 13,- per aanvraag? Vooropgesteld: lokale bibliotheken bepalen zelf hun tarieven en zijn vrij om te doen wat ze willen. Toch is er wel enige duiding te geven.

Bibliotheken die IBL gratis aanbieden handelen vanuit het perspectief dat de burger altijd overal toegang moet hebben en dat de kosten geen belemmering mogen zijn. Bibliotheken die een hoog tarief hanteren kunnen daar zo hun redenen voor hebben. Redenen zijn bijvoorbeeld dat men met de prijs het gebruik wil ontmoedigen of redelijk kostendekkend wil laten zijn. Een aanvraag bij een andere bibliotheek vergt meer werk dan een gewone uitlening en daar past dan die hogere prijs bij. Ook kan je als bibliotheek vinden dat het IBL niet voor elke uitlening gebruikt moet worden en dat een prijs dat speciale gebruik uitdrukt. Bedrijfsvoering en klantperspectief schuren hier langs elkaar.

Naar een groeimodel voor een uniform tarief?
Ik denk dat velen schrikken van de grote verschillen in prijs voor IBL-aanvragen. Om eerlijk te zijn: ik zie de gemiddelde middelbare scholier nog niet 80 tot 130 euro neertellen om zijn boeken voor het profielwerkstuk bij elkaar te krijgen. Die haakt af en gaat naar internet.Vanuit  klantperspectief zou je iedereen gratis toegang tot alles willen geven. Maar ook dat is de uitzondering.

Gemiddeld zitten we rond de € 25,- voor tien aanvragen. En hoewel we veel verschillende tarieven weten te hanteren, ligt de rekening aan het eind toch ook vaak dicht bij elkaar. En laten we wel wezen: het gaat hier niet om de grootste inkomstenbron. Het isveel minder dan de subsidie-inkomsten of de contributies en vaak ook nog ver onder de inkomsten van de boetes (tenzij u boetevrij bent natuurlijk).

Zou het mogelijk zijn om in Nederland toe te groeien tot een uniform IBL-tarief? Bijvoorbeeld in twee of drie jaar? Johan Stapel en ondergetekende bieden onze kennis hiervoor aan. Welke bibliotheken willen mee opstaan om voor Nederlandse bibliotheken te komen tot een groeimodel voor een uniform tarief? We horen het graag.

Het gebeurt alleen als we dat zelf willen. Tot die tijd regeren 264 tarieven voor 156 basisbibliotheken en loont het om je aanvragen wellicht bij een bibliotheek in een dorp verderop aan te vragen.

Meer info over het onderzoek
Dit onderzoek is met de grootste zorg samengesteld. Daarbij is gebruik gemaakt van de laatst bekende tarieven zoals deze in de VDX-applicatie bekend zijn. Het overzicht aan alle data kun je vinden onder deze link.  Een directe link naar de bovenstaande landkaart vind je hier. Op biebtobieb is een discussie actief onder deze link, daar zijn ook enkele verbeteringen weergegeven die hier al zijn verwerkt. De bedragen in de landkaart zijn afgerond op hele euro's. Mocht ondanks de grote zorg toch onvolkomenheden constateren, laat ons dat dan weten, maar controleer ook zelf of tarieven goed vermeld zijn in VDX.

Op verzoek kunnen voor regio's of provincies verdere uitsnedes gemaakt worden of verder onderzoek worden gedaan. 

Op 28 april 2028 hebben de Nederlandse bibliotheken één bibliotheeksysteem

De 160 basisbibliotheken van Nederland hadden in 2015 gezamenlijk 47 bibliotheeksystemen in de lucht. Het onderstaande plaatje van Johan Stapel van de Koninklijke Bibliotheek - waarvoor dank - illustreert dat.

Sommigen van ons schudden bij het horen van die aantallen meewarig hun hoofd: hoe kan het toch dat er zoveel systemen zijn? Anderen koesteren hun eigen systemen en geven aan dat dit belangrijk is voor hun eigen innovatiekracht.

2010: 65 systemen
Toen ik dit plaatje van Johan zag vroeg ik mij af hoe dit eigenlijk in het verleden was. Via internet deed ik een oproep om mij te helpen met de situatie over 2000, 2005 en 2010. Ik kreeg veel tips maar niet de gouden tip. Degene die mij het beste verder kon helpen was - opnieuw - Gerda Malepaard. Zij zette zich jarenlang in voor het landelijke aanvraagsysteem. Op basis van haar informatie kon zij reconstrueren dat er in 2010 zelfs 65 bibliotheeksystemen actief waren. 

In de afgelopen vijf jaar zijn we dus 18 bibliotheeksystemen kwijt geraakt. Dat zijn geen bibliotheken die verdwenen zijn maar wel bibliotheken die gefuseerd zijn of bibliotheken die in grotere verbanden zijn gaan samenwerken. 

2000-2010 faillissement Datapoint en vorming van basisbibliotheken

Over de vraag hoe het ging voor 2010 heb ik dus geen harde cijfers maar mijn verwachting is dat sinds 2000 het aantal wel elke elke vijf jaar met een soortgelijk aantal zal zijn gedaald. In die tien jaar ging bijvoorbeeld Datapoint failliet (volgens mij 40 installaties) en werd de vorming van basisbibliotheken opgepakt. Ga er dus maar vanuit dat er rond 2000 er bijna 100 bibliotheeksystemen actief waren.

28 april 2028: Eén systeem

Wat zou dat betekenen voor de toekomst? Laten we de lijn eens met dit tempo doortrekken. In 2020 zijn er dan nog 29 systemen, in 2025 nog 11 en in 2028 nog slechts één. Statistisch gezien zou dat 28 april 2028 moeten zijn. Het is natuurlijk een beetje speculatie. Er zijn mensen die tegen mij zeggen dat we  al sneller naar één systeem toe zouden moeten en er zijn mensen die zeggen dat er altijd verschillende systemen zullen blijven in Nederland.

Feit is dat het aantal systemen al jaren aan het dalen is.

Op vier plekken in Europa wordt gewerkt aan een landelijk systeem
Maar is het ondenkbaar dat er één landelijk systeem  zou komen? Dat is de vraag. Vlaanderen is bezig met één bibliotheeksysteem. Ierland is bezig met één bibliotheeksysteem. Noord-Ierland is bezig met één bibliotheeksysteem en Denemarken is bezig met één bibliotheeksysteem. Al die landen hebben een afweging gemaakt en kwamen tot de conclusie dat dit de beste oplossing was. In ieder geval interessant om die plaatsen eens te bezoeken.

Driepuntenplan
In juli van dit jaar deed ik - op basis van het onderzoeken in Vlaanderen - een voorstel voor een driepuntenplan: 1) PSO's die met elkaar de implicaties van het Vlaamse plan zouden bespreken, 2) de KB die een vervolgonderzoek zou doen en 3) de overheden die een premie zetten op samenwerking.

Op verschillende niveaus zie ik dit punt nu op de agenda staan. Dat doet me deugd. Niet dat één systeem een doel is maar het kan een goed middel zijn om na te denken hoe je complexe ICT-infrastructuur kunt vereenvoudigen, innovatie kunt versnellen en kosten beheersbaar kan houden.

Wie wil dat nu niet? Maar waarom pas in 2028 als we  nu toch al weten dat het zo wordt?

Waarom de Koninklijke Bibliotheek een blijvertje gaat worden

Federatief Identity Management in de bibliotheeksector

View more presentations from Elco van Staveren.

Afgelopen weekend stuitte ik op een tweet van Elco van Staveren. Elco is hoof Online Services bij de Koninklijke Bibliotheek. Het opleidingspad van Elco en mij hebben elkaar op een haar na, niet gekruist maar wel geraakt.

We troffen elkaar op het door mij zo fijn bevonden GII-conferentie. Mijn ego is nog steeds herstellende van die bijeenkomst.

In korte tijd is Elco de derde persoon van de Koninklijke Bibliotheek die ik een krachtig en eensluidend pleidooi zie houden voor een sterke koppeling met het openbare bibliotheekwerk.

Enige tijd geleden schreef ik een open brief aan Bas Savenije, directeur van de Koninklijke Bibliotheek. En ik kreeg een prachtig antwoord. Zijn antwoord werd gevolgd door Johan Stapel op een Probiblioconferentie.

En nu dus Elco. Er waait een mooie wind door de Koninklijke Bibliotheek. Het beleid staat en het wordt consequent uitgedragen. Als een elftal met dragende spelers op de as van het veld. Of om het cultureler te zeggen: als een orkest met een prima basisbezetting. Klaar voor het mooie werk.

Kortom, de Koninklijke Bibliotheek gaat echt een blijvertje worden. En ik ben er wel blij om. Het zal ingewikkeld genoeg worden om alle eindjes de komende jaren aan elkaar te knopen. Een sterke samenwerkingspartner met een goed innovatief vermogen lijkt me dan geen overbodige luxe.

Een mooie wind door de Koninklijke Bibliotheek. Hijs de zeilen en vaar met ons uit.

Als de concierges de baas worden, berg je....

De oude VOB gaf eind vorig jaar nog net persbericht aan dat ze definitief wat toegetreden tot het GII-consortium. Bij het lezen van zo'n zin haakt de gemiddelde bibliotheekdirecteur al af. GII-consortium? Nooit van gehoord, kanniewawezen. Zoiets.

Maar dat is erg jammer. Want in augustus 2008 schreef ik al over dit consortium. Toen onder de titel the Good, the Bad and the Ugly....

Toen formuleerde ik drie wensen voor dat consortium:

1. de NCC gewoon open in de aquabrowser (en niet zo lousy onder externe bronnen)

2. Zoek&Boek voor alles dus ook voor Worldcat

3. Zoek&Boekknop ook in Worldcat.

Nou jongens en meisjes. Er is wel degelijk wat gebeurd in de tussentijd maar we moeten er wel het vergrootglas op leggen om het te zien.

Op de eerste plaats is de NCC nu vrij toegankelijk in een aquabrowser. Niet vol in het scherm maar ja, het is wat. De Zoek&Boekknop wordt getoond in de deelcatalogus 13-onder-1-knop. Het is niet alles, maar het is wat. Als we met dit tempo doorgaan zijn we in 2050 ongeveer waar we zijn moeten. En helaas: dan ben ik zelf onder dit regime al met pensioen. Dus: graag wat meer tempo!

Vervolgens nodigt de VOB - mede namens andere partijen - bibliotheken uit om deel te nemen aan een studiedag.

Op die studiedag zullen de directies van de OB-wereld, de UB-wereld en de technische partijen met elkaar verkennen wat nodig is voor een goede koppeling van onze ICT-infratructuur. Nu weet ik één ding zeker: daar gaan heel weinig directeuren uit het bibliotheekwerk op af komen. En dat is erg jammer.

En toch worden daar hele wezenlijke afspraken gemaakt: welke catalogus gaan we straks gebruiken? Welk bestelsysteem krijgen onze klanten? Welke databanken kunnen wij straks op welke manier benaderen? Hebben wij er als openbare bibliotheken straks nog wel wat over te zeggen of heerst de UKB of OCLC straks met strakke hand?

De KB zal met Bas Savenije daar ongetwijfeld het voortouw in nemen. Jan Klerk schreef laatst al een aardig artikel over Johan Stapel die die visie al grotendeels laat zien. En daar heb ik een groot vertrouwen in.

Ook het sectorinstituut zal daar zijn zegje doen. Heb ik ook een groot vertrouwen in. Maar zijn er ook bibliotheekdirecteuren waar we afspraken mee kunnen maken?

Dus: kijk nog eens goed naar het programma en informeer je directeur. Ik reken op een sterke delegatie uit de Openbare Bibliotheekwereld. Dit wordt het moment dat je hierover wat kunt roepen.

Bij techniek is het al te vaak het geval dat de technische conciërges het beleid bepalen. En ik hou erg van techneuten maar er moet wel aangesloten worden op een gezamenlijke visie. En daar hebben we directies voor. Dus schuif aan!