Liveblog Bibliotheekplaza 2023: De kracht van verhalen

5.45 uur

Daar ben ik weer! Het is hondsvroeg maar ik heb het er voor over. Want vandaag is weer Bibliotheekplaza en ik doe voor u vandaag opnieuw live verslag. De wekker ging, de koffie staat. De dag kan beginnen. Vandaag is het thema: De kracht van verhalen. En opnieuw heeft collega-POI Probiblio weer een puike line-up klaar staan van mensen buiten de sector. Zij nemen ons mee naar wat wij nog kunnen leren van hen. Het programma begint rond 10 uur. Eerste verslagen volgen rond 11 uur. 

Het is ongeveer de tiende keer dat ik liveverslag doe. Het is opnieuw een eer. Maar ik heb ook een nieuwtje: het zal de laatste keer zijn. Tien jaar verslag op deze manier en altijd met plezier gedaan. Iemand mag het stokje overnemen. Het wordt tijd voor een nieuwe generatie.

Stay tuned!

9.00 uur

En daar zitten we weer. Samen met Edo Postma van Probiblio vormen we al jaren een onafscheidelijk duo. Hij doet de plaatjes en de socials. Ik doe de tekst. Samen hebben we een knus bankje boven in de de zaal van Koninklijk Instituut voor de Tropen waar deze dag gehouden zal worden. Camera klaar, toetensbord klaar... En dan nog even koffie voor het begint. 

10.02 uur

De zaal vult zich. Uit de boxen klinkt Peter en de Wolf. Is dit al een opmaat voor het thema: 'De kracht van verhalen?' Het licht dooft en Gershwin Bonevacia, dichter,  betreedt het podium. Met een prachtig gedicht over de bibliotheek. Het is prachtig maar moeilijk te beschrijven. Om jullie thuis tegemoet te komen, bied ik jullie een alternatief. Zijn optreden bij Podium Witteman. 

Gerschwin is dichter en performer, en was van 2019 tot 2022 stadsdichter van Amsterdam. Overigens een dichter die dyslectisch is. Toch bijzonder. 

Na Gerschwin komt Saber Benjah het podium op. Saber is onze dagvoorzitter vandaag. Saber vertelt over de rol die de bibliotheek voor hem heeft gehad. Hoe zijn taal bevorderd werd door de bibliotheek en hoe dat heeft bijgedragen aan zijn kansen in de samenleving. 

Bij de start komt Frans Bergfeld, directeur van Probiblio, nog even terecht op het podium. Hij wenst iedereen, zoals het hoort, een fijne dag en ook leuk, hij daagt de mensen uit om niet op je telefoon te kijken vandaag. Laat je meenemen door het verhaal. Ook Frans vertelt een verhaal. Een verhaal over zijn geschiedenisdocenten die - inderdaad - vooral ook verhalen vertelden en daardoor hem verleidden om geschiedenis te gaan studeren. 

10.17 Douwe en Esther - Sonneborgh

Douwe van der Werf van de sterrenwacht Sonneborgh op het podium. Zij gaan met het publiek vandaag een experiment aan met input van alle deelnemers. Zij gaan daarmee een verhaal maken dat aan het eind van de dag zal terugkomen. En jawel, het eerste wat hij vraagt is: pak je telefoon even. Die telefoon die Frans Bergfeld net gevraagd had op te bergen. Via een aantal vragen. Collega van Douwe, Esther vertelt vervolgens een verhaal over de grootste transitie in de weteld die in 2023 was begonnen. Het is een prachtig utopisch verhaal over de redding van de wereld uit de crises waar we ons nu in bevinden. We reizen naar het jaar 2130 en ook hier wordt de zaal gevraagd om vanuit hun fantasie bouwstenen aan te leveren voor de toekomst. 

10.30 Kees Klomp

En dan komt de eerste "key-note"-spreker. Dat is Kees Klomp in het dagelijks leven lector betekeniseconomie bij de hogeschool van Rotterdam. En Kees slaat het optimisme van de sprekers voor hem maar even de bodem in. Want het gaat niet goed met de wereld. En dan kijkt hij vooral naar de economische systemen die de oorzaak zijn van alle crises waar we nu mee te maken hebben: asielcrisis, milieucrisis en zelf je individuele crisis. En hij zegt dat de crisis existentieel is omdat het ons raakt wat ons ten diepste mens maakt. Steeds meer mensen  hebben moeite met het wereldbeeld dat we voor onze ogen zien. We begrijpen de wereld voor ons gevoel steeds minder. Dat levert een fundamentele levensonzekerheid op. 

Voor wie een beetje een beeld wil hebben van Kees Klomp zonder bij het symposium te zijn, moet eens kijken naar zijn filmpje over de boerencrisis hierboven. 

Maar die crises raken ons dus op dit moment persoonlijk. Wie zich in deze tijd ongemakkelijk voelt, is dus eigenlijk kerngezond. Wie zich nu nog geen zorgen maakt, moet zich wellicht toch achter de oren krabben. 

Maar ja, hoe los je het op. Velen denken dat je het systeem moet veranderen. Maar dat werkt niet. Want het systeem zit in onszelf. Het woord systeemverandering verkoopt goed maar is naar zijn mening niet meer dan symptoombestrijding. 

Kees Klomp heeft over deze gedachte een boek geschreven: 'De regenmaker'. Dat boek is geschreven voor zijn zoon van 10. 

Hij leest het verhaal voor aan de zaal. Het is het verhaal van vogeltje Olla dat probeert als enkel vogeltje een bosbrand probeert te blussen. U kunt zich voorstellen hoe dat gaat en wat de andere dieren tegen hem zeggen. Maar langzaam kantelt het. Dier na dier gaat helpen. En er ontstaat een moedige brandweerbrigade van dieren. Wat begon als één druppel water werd een grote regenbui. 

Hij legt uit wat hij deed met dit verhaal en welke theorie er achter zit. In plaats van Fight, Fligth, Freeze moeten we naar Face, Free en Feed. Bij de Immersie gaat het om geraakt worden. Hij onderzocht vele idealistische ondernemers en al die ondernemers hadden één ding gemeen: ze waren allemaal een keer persoonlijk geraakt  waardoor ze tot ondernemen kwamen. Dat is bijzonder want meestal gaan we weg bij pijn. Het gaat dus niet om weten maar om voelen dat je moet veranderen.  En wat doen wij: wij zetten in op weten. We proberen iedereen te leren wat er aan de hand is in de wereld. Maar willen wij veranderen moeten we het dus voelen. 

Wil je onverschilligheid dus bestrijden dan heeft informatie rondpompen dus geen zin. 

Zijn tweede punt is hoe je beweging in gang zet. En dat gaat over macht. En hoe macht, macht wordt. En hoe ook het individu als ze samenwerken tot macht kunnen komen. Hij noemt dat dissolutie. Het lasten oplossen en laten overgaan. Ons egocentrische denken moet overgaan naar wereldcentrisch en levenscentrisch. Het rapport van de Club van Rome, begin jaren '70 van de vorige eeuw, was de eerste keer dat dat denken kantelde. Onlangs werd bekend dat als de bij uitsterft, dat de mensheid maximaal vierenhalf jaar overleeft. In dat opzicht bestaat het individu niet meer maar alleen nog een wij. 

Hij haalt de Maslowpiramide aan. En hij laat zien hoe het beeld van die piramade eienlijk niet meer dan een religie is. Het is een model dat niet bewezen is. Tenminste niet op de manier met de kracht waarmee deze piramide gebruikt. Hij draait de piramide volledig om en betoogt dat je ook dat beeld nog steeds kunt onderbouwen. Het gaat niet om de ene of de andere piramide maar hij wil laten voelen dat je het beeld dat je hebt mag betwijfelen. 

Hij sluit af met de Amplitie. Hij gebruikt daarvoor het voorbeeld van ziekte. We zijn pas geïnteresseerd in gezondheid op het moment dat we ziek zijn. Terwijl we natuurlijk daarvoor al iets aan onze gezondheid moeten doen. Hij haalt daarvoor het ik- en het zij-narratief aan. 'Zij'  zijn schuldig en 'zij' moeten veranderen. Ook het 'ik'-narratief wordt  veel gebruikt: 'ik' kan het systeem niet veranderen maar ik kan wel mijn steentje bijdragen. Maar tussen het 'zij' en het 'ik' zit het 'wij'. Er is geen betere methode om gedrag te veranderen is om in groepen het goede gedrag te vertonen. Je moet voorleven. 

11.18 uur Sander van Duijn 

Na weer een krachtig intermezzo van Gershwin Bonevacia komt Sander van Duijn van Storydiggers

aan het woord. Storydiggers is een bedijf dat gespecialiseerd is in 'storytelling'. Waar het om gaat is dat je niet alleen feiten brengt maar ook verhalen vertelt om gevoelens te raken. De techniek laat Sander even in de steek maar acht, dus hij moet als spreker zelf ook de kracht van het verhaal inzetten om zijn verhaal verder te brengen. 

Hij noemt de bibliotheek het huis van verhalen, dus hij is benieuwd of wij al die theorie al niet kennen. Hij vertelt dat het vertellen van verhalen zo oud is als de mensheid en dat het vertellen van verhalen 65% van onze communicatie uitmaakt en dat zeven hersendelen nodig zijn om een verhaal te verwerken. Een verhaal dringt dieper door in onze hersenen dat platte feiten. 

Hij vertelt waaraan een verhaal moet voldoen aan de hand van de theorie van Joseph Campbell. De basisprinicpes zijn 1) conflict en 2) connectie. Het gaat over spanning en herkenbaarheid. Hij laat daarbij een filmpje zien dat lijkt op onderstaande. 

Dit model is natuurlijk herkenbaar op heel veel filmplots. Elk verhaal heeft vier grote rollen: 1) een held, 2) een schat, 3) een monster en een 4) een helper. Het verhaal begint in de gewone wereld maar verdwijnt in een speciale wereld door de opdracht die hij krijgt.

Hij laat voorbeelden zien van de Efteling, van het festival Burning Man  en Tomorrow Land en fotograaf Brandon Stanton. Wellicht aardig om daar dit filmpje nog eens van te zien.

Toch puzzelt mij even waar hij nu naar toe wil met dit verhaal. Maar dan stapt hij over naar voorbeelden in de bibliotheek. Hij haalt de uncensored library op Minecraft aan. Een initiatief om verboden teksten onder de aandacht te brengen. En het voorbeeld van de Living Library, een concept waar al veel bibliotheken mee werken. 

De conclusie van de ochtend? Wil je iets veranderen in de samenleving dan moet je mensen raken. En wil je mensen raken, vertel dan een verhaal. 

13.01 uur Theo Pronk

We pakken de draad op na de lunch en ik schuif aan bij Theo Pronk van de stichting Verborgen Stad.

Verborgen Stad, ik vind het een fantastische naam voor een stichting. De Verborgen Stad wordt wel omschreven als de historische Google Streetview. Lang werkt Theo Pronk bij een universiteit en besloot een aantal jaren geleden om samen met een vriend in de techniek te duiken.

We zijn ondertussen gewend om in het heden met Google Streetview te werken. Maar ja, dat is alleen in het heden. Je kunt niet zien hoe het vroeger was. Een aantal jaren geleden maakte Theo Pronk een project rond de herdenking van de Synode van Dordecht. Samen met partners in de stad, zoals het museum zette hij dat toen op. Met als doel: kunnen we mensen laten zien hoe het vroeger was en je als het ware door de stad van vroeger kon lopen. Dat is wat hij deed. 

Hij maakte, wat hij noemt, een 5D-omgeving. Naast de drie gewone dimensies, voegde hij de dimensie tijd (verschillende jaren) en informatie toe. Met je telefoon kun je zo op locatie zien hoe het vroeger was maar je kunt het ook gewoon thuis bekijken. En waarom doet hij dat? Nou, als mensen snappen hoe het vroeger was, zal men er voorzichtiger mee omgaan in de toekomst? 

Zo begon hij met Dordrecht en breidde dit uit naar andere plekken. Telkens aan de hand van tal van verhalen. Zo pakt hij project voor project aan. Hij legt uit hoe het werkt en hoe het wordt ingevuld.

Hij begint met de kadasterkaarten uit 1832. Dat is het uitgangspunt en vervolgens wordt dit verder uitgewerkt met andere bronnen. Ook tal van oude kaarten en schilderijen worden gebruikt. Overigens laat hij ook zien hoe vaak een kaart of schilderij niet helemaal klopt. Het is vermakelijk om te volgen.

Vanuit die kaarten werkt hij het uit naar een 3D-wereld. De huizen worden ingekleurd, de straten geplaveid etc. Echt leuk om te zien hoe hij de geschiedenis tot leven brengt. Overigens wie wil zien hoe zijn eigen stad zich ontwikkelde in 2D kan al terecht op deze site van het RCE. 

De omgeving die hij ontwikkeld kan vervolgens gebruikt worden door tal van devices: mobiele telefoon, kijkpalen of gewoon op de pc. 

Als je alle projecten wilt zien die er al zijn: dan kun je op deze site terecht (echt kijktip).

Theo Pronk legt vervolgens uit hoe hij nu bezig is met een project over de Pilgrim Fathers. Dit waren geloofsvluchtelingen uit Engeland die later naar Amerika vluchten. En zo gaat hij door tal van beelden en projecten. 

Tot slot laat hij de zaal nadenken over hoe je zelf zo'n project zou kunnen opzetten en dan kijkt hij naar welke verhalen bij elkaar horen. En vervolgens laat hij zien hoe je er daarnaar weer activiteiten aan kunnen koppelen.

Wat een heerlijke verteller is Theo Pronk en een mooie eye-opener hoe hij techniek, historie en verhalen met elkaar combineert. 

15.15 uur Beste bibliotheek en beste jeugdspecialist

Een leuk element dat dit jaar is toegevoegd aan Bibliotheekplaza is de uitreiking van de prijs voor Beste Bibliotheek en Beste Jeugdspecialist. Bibliotheekplaza is daar inderdaad een mooie plek voor. In de bankjes zien we ondertussen zenuwachtige bibliotheekdirecteuren en genomineerde jeugdspecialisten.

Nina Nannini van NBD|Biblion licht nog een keer toe waarom de prijzen belangrijk zijn voor de sector en waarom NBD dit goede initiatief steunt.

Voor wie hem straks niet wint, zeggen we natuurlijk dat de nominatie ook al een prijs is. Maar goed, natuurlijk wel een poedelprijs.

Als eerste zijn de jeudspecialisten aan de beurt. 

Beste jeugspecialist: Merel Kuitert

Genomineerden zijn:

Monique Dijkgraaf, leesconsulent voortgezet onderwijs bij Bibliotheek Noord-Veluwe

Astrid Goedknegt, consulent lezen en media bij Bibliotheek Kennemerwaard

Merel Kuitert, jeugdbibliothecaris bij Noord Oost Brabantse Bibliotheken

 

Toos van den Beuken, die vorig jaar deze prijs won, mag dit jaar de prijs uitreiken. Elk van de genomineerden krijgt een prachtig juryrapport. Maar wie wint?

Tromgeroffel...... Merel Kuitert!

Beste bibliotheek: 

Dan door naar de Beste Bibliotheek. Daar waren genomineerd:

Barendrecht Carnisselande (De Bibliotheek Aanzet)

Huiskamer van Heteren (de Bibliotheek Gelderland Zuid)

Katwijk Schelpendam (Bibliotheek Katwijk)

Purmerend (de Bibliotheek Waterland)

Son en Breugel (Bibliotheek Dommeldal)

Elk van de bibliotheken krijgt nog een korte introductie met een filmpje.  

Nee, ook deze prijs wordt natuurlijk niet zomaar uitgereikt. Hier is een heuse jury actief en Chris Wiersma is daar de voorzitter van. Chris Wiersma legt uit dat dit jaar met een thema is gewerkt. Dat was dit jaar programmering. Dat geeft de mogelijkheid dat niet de meest nieuwe, meest grote of archiectonisch mooiste bibliotheek zou winnen. 

Zangeres Sophie van Hoytema zingt het juryrapport. Wat een leuke uitvoering! Zo wil ik altijd wel het juryrapport willen hebben. Na dat prachtige juryrapport komt Nina Nannini nog een keer terug met een gouden envelop. 

Zingend had je het misschien al kunnen concluderen....

De beste bibliotheek 2023 is..... Dommeldal!

Tot slot... Moonshot

Douwe komt nog één keer terug. Weet u nog: die input die vooraf werd gevraagd? Daar is Douwe met zijn team aan de slag gegaan. Er komt een optreden met acteurs.

Maar, vraagt Douwe zich af... waar zijn de acteurs. Het is geen onderdeel van de act zegt hij... Er komt een muzikaal intermezzo. Of dit bij de act hoort of dat dit toch een nummer is, wordt niet geheel duidelijk maar ach, wat zou het?

We worden deelgenoot van.... een verhaal. Natuurlijk.

Een verhaal over de bibliotheken in de toekomst. Een toekomst die zich beweegt naar de oplossingen die deze samenleving nodig heeft. Het verhaal gaat over een toekomstige donateur die veel geld heeft geschonken en waarbij de bibliotheekmedewerkers moeten beslissen om het in te zetten zodat het bijdraagt aan een betere wereld. De ene na de andere medewerker komt met een goed idee. Er komt een toneelstuk te voorschijn over de ongedachte bibliotheek.

Tot ziens en het einde van een traditie?

En dan maken we toch de landing. Saber Benjah vraagt rond wat mensen geleerd hebben. Ik vind dat altijd wel knap dat mensen na zo'n dag dat toch altijd zo voor zichzelf dat kunnen formuleren. Het is dat ik zo'n dag meetyp en dus makkelijk teruglees maar in de veelheid van verhalen ben je toch ook zomaar wat kwijt. 

Mijn topper? Dat was Kees Klomp. Echt steengoed verhaal. Maar de hele dag was weer prima en ik zie uit naar de volgende. Dat wordt voor mij dan wel een andere versie. Voor mij komt aan een traditie een eind. Al die jaren met heel veel genoegen gedaan. Dank Probiblio voor al die jaren gastvrijheid en.. verhalen!

In Veenendaal, Noordwest Veluwe en in Hardenberg staan de meest actieve bibliotheken : deel 3 van 5 over de Best Presterende Bibliotheek van Nederland 2020

Veenendaal, Noordwest Veluwe en Hardenberg hebben de meeste activiteiten

Vandaag kijken we naar de activiteiten van bibliotheken. En uit de cijfers komen de bibliotheken van Veenendaal, Noordwest Veluwe en die van Hardenberg als meest actieve uit de bus. 

Veenendaal telt 72,8 activiteiten per 1.000 inwoners, Noordwest Veluwe heeft er 65,8 en Hardenberg 63,3. Op zich nog redelijk dicht bij elkaar. 

Veenendaal en Hardenberg zijn zelfs nieuw in de lijst en komen dus op 1 en op 3 binnen in deze lijst. Over die nieuwkomers zeg ik zo nog wat meer. Die nieuwkomers zorgen ervoor dat vaste partijen in dit lijstje soms een plaatsje moeten opschuiven. Helaas dus voor Arnhem, Meerssen, Heiloo, Drachten, Waterland en Nijkerk. 

Veel nieuwe binnenkomers

Opvallend in deze lijst zijn de vele nieuwe binnenkomers. Dat zijn er zes van de vijftien en bovendien ook de nummer één in deze lijst is een nieuwe binnenkomer. Dit heeft alles te maken  met deze cijfers. Van de vier lijstjes die ik publiceer, is dit het lijstje met gegevens die bibliotheken het minst lang bijhouden. Toen ik in 2016 voor het eerst deze cijfers gebruikte, vulde een groot deel van de bibliotheken dit nog niet in. Elk jaar zijn het er meer en wordt de registratiemethode verfijnder. Dit jaar is deze categorie ook voor het eerst gecontroleerd en gevalideerd samen met het CBS. De cijfers worden dus accurater maar we zijn er zeker nog niet als sector. 

Zo is er bijvoorbeeld discussie over het tellen van bijvoorbeeld activiteiten in het taalhuis. Ik weet zeker dat een deel van deze top-5 bijvoorbeeld een gesprek met een taalmaatje wordt geteld als één activiteit. Als je 50 taalmaatjes hebt, heb je zo 50 activiteiten per week. Organiseer je één lezing met 100 deelnemers dan heb je ook één activiteit. De ene activiteit is de andere dus niet. Maar nogmaals: de cijfers worden jaar na jaar beter. En dit jaar zat bij de dataset voor het eerst ook een overzicht van deelnemers aan activiteiten. Daar ga ik later nog eens dieper naar kijken want misschien kunnen we samen met dat cijfer tot een nog betere telling komen. 

Om dat voorbeeld van die taalmaatjes nog aan te halen. Het is zeker niet fout wat deze bibliotheken doen. Want als je naar de definitie kijkt, die bij de enquête wordt gegeven, dan staat daar deze tekst:

Een activiteit dient bij slechts één kernfunctie te worden meegeteld. Indien een activiteit onder meerdere kernfuncties geplaatst kan worden, plaats deze dan onder de kernfunctie waar de activiteit het beste op aansluit. 

• Deelnemers van de activiteit kunnen zowel bibliotheekleden als niet-leden zijn. 

De activiteit hoeft niet in de bibliotheek te hebben plaatsgevonden, maar de bibliotheek moet wel (één van) de organiserende partij(en) zijn. 

Het gaat hierbij om fysieke ontmoetingen. 

Activiteiten voor het primair en voortgezet onderwijs, zowel in de bibliotheek als op school, met uitzondering van klassikaal lenen, dienen ook te worden meegerekend. 

Cursussen die worden aangeboden door de bibliotheek, worden per cursusdag of – bijeenkomst als één aparte activiteit meegeteld. Een wekelijkse cursus met 10 bijeenkomsten telt derhalve als 10 aparte activiteiten.

Een tentoonstelling wordt – ongeacht de duur – meegeteld als 1 activiteit. Activiteiten die niet meegerekend worden: 

Digitale activiteiten zoals MOOC’s tellen niet mee. 

Het beschikbaar stellen van ruimte (zaalverhuur) voor besloten bijeenkomsten telt niet mee.

Het goede nieuws is: dit is het meest betrouwbare lijstje dat we in alle jaren hebben kunnen publiceren. Het slechte nieuws: het kan nog beter. En het is mooi om te zien dat zowel bibliotheken als de Koninklijke Bibliotheek hier stappen in zetten. 

Overigens al de bibliotheken in dit lijstje doen hun stinkende best met deze activiteiten en het geeft echt wel een goed beeld van waar we staan.

Landelijk gemiddelde

Het landelijk gemiddelde maakte een reuzesprong dit jaar: van 8,5 activiteiten naar 12,5 activiteiten per 1.000 inwoners. Een duidelijk teken dat activiteiten rond de kernfuncties van bibliotheken steeds belangrijker worden. 

Voor nu een pluim voor Veenendaal, Noordwest Veluwe en Hardenberg en alle anderen in deze lijst! En ik maak me op voor het laatste losse lijstje over uitleningen en daarna gaan we naar de totaalscore.

Stay tuned!

Deckers-index 2019: Stadskanaal is de best presterende bibliotheek van Nederland! : Deel 5 en slot over de Best Presterende Bibliotheek

De bibliotheek Stadskanaal is met het cluster Zuid-Groningen van Biblionet Groningen de best presterende bibliotheek van Nederland! Stadskanaal presteert over de volle breedte het best op de vier kengetallen waar we de afgelopen weken de top-15's van publiceerden. Stadskanaal laat Arnhem en Nijkerk, de nummers 2 en 3, met ruime achterstand achter zich. Gefeliciteerd!

Deckers-index

Maar waar kijkt u eigenlijk naar in deze top-20 en hoe werkt die? Nou dat gaat als volgt. In de afgelopen week publiceerde ik al de top-15's van het aantal uitleningen per lid, het percentage lid, het aantal bezoeken per inwoner en het aantal activiteiten per 1.000 inwoners.

Van elk van deze kengetallen heb ik een lijst van alle bibliotheken. In totaal staan er 146 bibliotheekstichtingen op deze lijst, want zoveel zijn er in Nederland. Degene die op één van bovenstaande lijsten bovenaan staat, krijgt 146 punten, de nummer twee krijgt 145 punten en zo verder. Tel vervolgens alle punten bij elkaar op et voila: de Deckers-index. Wie precies gemiddeld scoort moet precies in het midden met de puntentelling uitkomen. Het landelijk gemiddelde is dus 4 x 73 punten. 

Stadskanaal is Nederlands Kampioen Allround Bibliotheekwerk

Wie door de lijst heen kijkt, ziet dat het een knappe prestatie is om op alle fronten goed te scoren. Daarmee denk ik dat het ook wel een redelijk gewogen verhaal is. Stadskanaal is van alle bibliotheken dan ook de bibliotheek die in de volle breedte het beste scoort. Het kende twee top-15-noteringen: een 8e plek bij  het aantal uitleningen per lid en een 15e plek bij het aantal bezoeken per inwoner. Bij de andere twee kengetallen - percentage van bevolking dat lid is en het aantal activiteiten per 1.000 inwoners - viel men net buiten de top-15. Zoals je met schaatsen wereldkampioen wordt als je alle afstanden goed kunt schaatsen, zo kun je bij deze index alleen goed scoren als je dat in de volle breedte doet. Stadskanaal is dus Nederlands Kampioen Allround Bibliotheekwerk!

Nummer 2: Knappe notering van Rozet

In de top-20 van Best presterende bibliotheken zien we een oververtegenwoordiging van kleinere en middelgrote bibliotheken. Een witte raaf in dit geheel is Rozet Arnhem. Eigenlijk de enige echt grote stad in deze lijst. Vorig jaar nog zevende in deze lijst en dit jaar opgeklommen naar een tweede plek en in drie van de vier top-15's had men zelfs een top-3-notering. De score op uitleningen per lid, nekt Rozet in de eindpositie. Daar heeft men positie 118 in de ranglijst. Overigens laat Rozet aan het stijgende ledental - zowel kinderen als volwassenen - zien veel in huis te hebben op marketinggebied en ik zie ze dus ook in staat om die 118e positie nog flink te verbeteren. Dus wie weet, volgend jaar...

Nummer 3: Nijkerk, de beste van de kleine bibliotheken

Waar Stadskanaal middelgroot is en Arnhem groot is, daar is Nijkerk toch een relatief kleine bibliotheek. Nijkerk scoorde twee keer een top-15-positie: voor uitleningen per lid en voor activiteiten per 1.000 inwoners. Bij het aantal bezoeken per inwoner scoort Nijkerk net buiten de top-15. Als Nijkerk het percentage leden weet te verbeteren, komt de eerste plek in het vizier. Eigenlijk zou Nijkerk in de leer moeten bij Arnhem  en Arnhem bij Nijkerk. Beiden scoren goed waar de ander wel een paar tips kan gebruiken.

Eervolle vermelding: Salland, nieuw binnen op vier!
Een bijzondere vermelding is er voor de bibliotheek Salland (Olst-Wijhe, Raalte e.o.). Vorig jaar nog niet in de top-20 en dit keer nieuw binnen op vier! Salland zat de voorgaande jaren net buiten de top-20 en heeft zich op eigenlijk alle fronten verbeterd. Overals stegen ze een aantal plekken in de ranking en zie daar, dan sta je toch zo maar op nummer vier! Dit moet echt eer naar werken zijn voor de medewerkers van bibliotheek Salland. Chapeau.

Tien van de twintig bibliotheken komen uit Oost-Nederland

Met enig chauvinisme heb ik toch het aantal Gelderse en Overijsselse bibliotheken geteld, het werkgebied waar ik zelf voor werkzaam ben met Rijnbrink. 50% van alle top-20-bibliotheken komt uit deze twee provincies. Laat ik heel voorzichtig zijn met wat ik nu roep, maar ik hou het erop dat er een goed bibliotheekklimaat is in deze provincies. Dat lijkt me een formulering waar iedereen toch mee moet kunnen leven.

De veranderende rol van de bibliotheek en kwaliteit van de cijfers

Voordat we onder de kerstboom duiken, kijk ik altijd nog even terug op deze index. In de loop der jaren heb ik gezien dat de kwaliteit van de cijfers sterk verbeterd is. Uitleen- en ledencijfers waren er altijd al wel. Maar in 2015 - het jaar dat de cijfers voor het eerst per stichting openbaar werden gemaakt - ontbraken voor heel veel stichtingen nog bezoekersaantallen en cijfers rond activiteiten en die levert nu bijna iedereen aan. In die groei in de nieuwe rol ontstaat ook wel een volwassen zoektocht. Zowel rond activiteiten als bezoekers.

Het aantal gegevens dat rond activiteiten wordt verzameld is sterk uitgebreid en ook het aantal bibliotheken dat nog werkt met schattingen is sterk afgenomen. Wel zien we dat er een grote variatie zit in de cijfers. Kun je beter activiteiten tellen of bezoekers bij die activiteiten?  Bij bezoekerscijfers zien we dat gecombineerde instellingen heel succesvol zijn maar dat dit ook komt door meerdere instellingen. Van wie is dan welke bezoeker? Ik vind het vragen die horen bij een groei naar volwassenheid op dit punt. Cijfers vragen altijd om een nadere verklaring en kunnen elke keer weer verbeterd worden. Hulde aan de bibliotheken die aanleverden en hulde aan de mensen van de Koninklijke Bibliotheek die de dataset weer voor elkaar maakten.

Rest ons om de top-3 nogmaals te feliciteren: Stadskanaal, Arnhem en Nijkerk: van harte! En alle lezers: bedankt voor het volgen en fijne dagen!

---------
Voor wie de vorige artikelen nog eens na wil lezen:
Deel 1 De top-15 meeste leden
Deel 2 De top-15 meeste uitleningen
Deel 3 De top-15 meeste bezoekers
Deel 4 De top-15 meeste activiteiten
---------
Voor wie contact met mij wil zoeken naar aanleiding van deze cijfers: mijn contactgegevens vind je in mijn LinkedIn-profiel of stuur mij daar een contactverzoek.

Welke bibliotheek heeft de meeste activiteiten? : Deel 4 van 5 over de Best presterende bibliotheek van Nederland

En daar ben ik weer! Dit keer met de laatste top-15. Na deze blog zal ik de top-20 Best Presterende Bibliotheken van Nederland bekend maken (ik verklap vast: dat zal op donderdag 19 december rond 11 uur zijn). En net als de vorige keer langs de meetlat van de vier top-15's die de revue passeerden. 

Maar eerst onze laatste top-15: die van de meeste activiteiten!

Foeteren
Ik zal u eerlijk zeggen: dit is wel de tabel waar ik een paar keer op heb lopen foeteren. Wie deze telling wil maken moet namelijk  uit ongeveer 100 kolommen in de dataset de juiste tien weten te vinden. Er zijn kolommen met opgegeven schattingen op hoofdlijnen en kolommen met uitgesplitste getallen van echt geregistreerde activiteiten en er zijn totalen van die tellingen. Nou, ik heb deze grafiek een paar keer over moeten doen daardoor. Maar goed, hij is er. En er is veel over te vertellen.

Hoogeveen aan kop!
Hoogeveen heeft de koppositie van Haaksbergen vorig jaar over genomen. En de nummer 1 en 2 - Drachten - steken met kop en schouders er boven uit. Zover er bovenuit dat het toch prettig is om naar de onderliggende cijfers te kijken.

Bij Hoogeveen scoren activiteiten rond Kunst en Cultuur uitzonderlijk hoog met 9.845 activiteiten. Dat is echt uitzonderlijk veel. Ik twijfel of men niet toevallig ergens bezoekersaantallen heeft meegeteld, bijvoorbeeld van de mooie Verhalenwerf. Dat waren er in 2018 volgens het jaarverslag zo'n 5.400.

Ook Drachten-Smallingerland scoorde extreem hoog.  Men had daar bijvoorbeeld ruim 1.000 leesactiviteiten, ruim 4.000 digitale educatieve activiteiten voor volwassenen en 2.600 educatieve activiteiten rond taal.

Beide uitslagen heb ik toch maar even laten staan maar wel met een aantekening. Het tekent hoe complex deze registratie eigenlijk is. Want zo'n Verhalenwerf met 5.400 bezoekers, tel je die als één activiteit en is die dan vergelijkbaar met één digitaal spreekuur met twee deelnemers? Iedereen voelt aan dat de vergelijkbaarheid wel wat discutabel is.

Het blijft daarmee een wat lastig lijstje met die grote hoeveelheid aan cijfers die erachter ligt. Eigenlijk ligt hier wel een oproep voor volgende uitvragen van deze cijfers: moet het zo gedetailleerd en moeten we niet meer vragen naar deelnemers dan naar aantal activiteiten? Of moet je misschien niet minder gedetailleerd activiteiten uitvragen en dan tegelijkertijd deelnemers? Dat laatste lijkt mij logisch. Het is nu wel heel veel werk om in te vullen terwijl de bruikbaarheid van de gegevens eerder afneemt dan toeneemt. Tegelijkertijd: activiteiten worden wel een steeds belangrijker deel van ons werk. Een goed overzicht is daarom wel belangrijk.

En verder?
Op drie vinden we Rozet Arnhem. Die kwamen we ook al tegen in de lijst met hoge ledenpercentage en die van de bezoekers. Dat Arnhem dus terugkomt in die top-20 straks, kunt u vast noteren.

Verderop in de lijst normaliseren de uitslagen. Maar dat van alle cijfers dit lijstje nog het meest fluctueert, zien we ook aan de zes nieuwe binnenkomers in deze lijst.  Op nummer vijf de hoogste nieuwe binnenkomer: Noordwest Veluwe. Gezien de veelheid aan cijfers kan ik er niet zo heel veel over zeggen. Wel dat dit een bibliotheek is met een actief lezingen- en cursusbeleid en daar bij de ombouw van alle vestigingen veel aandacht heeft geschonken.

Op nummer zes vinden we de nummer één van vorig jaar: Haaksbergen. Het presteerde iets minder dan vorig jaar maar de explosie van aantallen bovenin zorgt vooral dat Haaksbergen terugzakt.

Op nummer zeven vinden we Meerssen, zoveel Limburgse bibliotheken zien we helaas niet voorbij komen.

Verder komen we Brummen|Voorst en Nijkerk weer tegen die we ook in andere top-15's al tegenkwamen. En een handvol nieuwkomers: Salland, Oldenzaal, Midden-Drenthe, Gooi en Meer en Maassluis|Midden Delfland. Welkom in de top-15!

Het landelijk gemiddelde steeg van 8,5 activiteit per 1.000 inwoners naar 11,8. Ik vermoed dat dit zowel is te wijten aan een betere registratie als aan een toename van activiteiten.

Op naar de top-20 en de Best presterende bibliotheek!
Zo, we zijn door de top-15 op de verschillende onderdelen heen. We gaan ons opmaken voor de algemene score: wie wordt de best presterende bibliotheek van dit jaar?

Op donderdag 19 december rond 11.00 uur maken we hier de einduitslag bekend! Stay tuned!

Welke bibliotheek trekt de meeste bezoekers? : Deel 3 van 5 over de Best presterende bibliotheek van Nederland

Op naar ons derde van vier top-15-lijstjes! En dit keer geen uitleen- of ledenfeestje. Nee, we gaan naar de bezoekers. Na dit lijstje komt nog het overzicht van de bibliotheek met de meeste activiteiten en daarna gaan we de balans opmaken naar de top-20 van Best presterende bibliotheken van Nederland. Ik zal u verklappen: dat overzicht verwacht ik rond donderdag 19 december.

Maar op naar de meest bezochte bibliotheken!

Een nieuwe nummer 1: Gouda!
Wie de prestaties van vorig jaar nog eens wil zien, kan terecht bij dit artikeltje. Toen stond Scherpenzeel - volgens mij de kleinste bibliotheekstichtring van Nederland- bovenaan. En u ziet, die komt in deze top-15 niet eens meer voor. Daar zit een bijzondere verklaring achter. De tabel achter de gegevenslevering heeft dit jaar twee kolommen met bezoekers. Eén voor werkelijk getelde aantallen en één voor schattingen op basis van de grootte van de bibliotheek. Die schattingen heb ik dit jaar buiten beschouwing gelaten. Vorig jaar was dat nog één kolom waar schattingen en echte tellingen bij elkaar stonden. Dat was lastig uit elkaar te houden. En  Scherpenzeel zat altijd bij de schattingen. Dus helaas voor Scherpenzeel maar wel zuiverder.

De Chocoladefabriek in Gouda komt die vorig jaar Scherpenzeel voor moest laten gaan daarmee op nummer 1. En Gouda steeg ook nog in absolute aantallen: van 7,3 bezoeken per inwoner naar 7,6. Overigens is deze eerste plek ook een felicitatie aan de Drukwerkplaats, het streekarchief Midden-Holland, verzetsmuseum Libertum en de horecavoorziening Kruim (niet onbelangrijk) waar de bibliotheek samen mee in de Chocoladefabriek zit.

Zoetermeer en de gecombineerde instellingen
Op nummer 2 hebben we ook al de hoogste nieuwkomer: Zoetermeer. En dat heeft alles te maken met de opening van de nieuwe bibliotheek in Zoetermeer begin 2018. Het Forum in Zoetermeer is een combinatie van bibliotheek en stadhuis maar kent daarnaast nog tal van andere samenwerkingsorganisaties. Een gecombineerde instelling dus. En dat werpt qua bezoekersaantallen opnieuw flink zijn vruchten af.

Die gecombineerde instellingen komen we meer tegen in de top-15: Rozet Arnhem, Nieuwegein, Eemhuis en Borne, allemaal (ver)brede bibliotheken of dakdelers met andere functies. Samen met andere instellingen kan je een breder programma bieden en neemt het aantal bezoekers en de verblijfsduur toe.

Wageningen
Op de vijfde plaats een stabiele plek voor de bblthk Wageningen. Een bibliotheek die al jaren als bibliotheek inzet op een brede programmering. Ik vind dat een knappe prestatie want dit is geen gecombineerde instelling en dit is echt de vrucht van jarenlang investeren in die programmering.

Voorschoten-Wassenaar
Op nummer 8 in de lijst zien we Voorschoten-Wassenaar, ook nieuw in de top-15. Het jaarverslag over 2018 laat een groei zien in bezoekersaantallen van 258.000 naar 295.000 bezoeken. De stijging komt vooral door sterke groei bij de vestiging in Wassenaar. Er lijkt daar niet één reden te zijn voor die groei maar een veelheid aan ontwikkelingen.

Overijssel
Op de nummers tien tot en met twaalf drie Overijsselse bibliotheken die allemaal nog een beetje dalen op de ranglijst. Daarbij moet aangemerkt dat dit de cijfers van Deventer zijn voordat ze open gingen in de nieuwe bibliotheek. Ik durf u vast te voorspellen dat ze volgend jaar, met de cijfers over 2019 zeker een aantal plaatsen zullen stijgen. En ik geef u ook vast mee dat de Lochal in Tilburg dan waarschijnlijk zijn stem gaat laten horen. Het Forum in Groningen zullen we pas in de lijstjes over 2020 waarschijnlijk terugzien met een opening eind 2019.

De kleine revolutie in bezoekersaantallen
Het landelijk gemiddelde  voor bezoekers steeg vorig jaar van 3,5 naar 3,7 bezoeken per inwoner. Dat lijkt weinig maar is landelijk een stijging van 6%. Daar zouden we bij de uitleenaantallen een moord voor doen.

Terwijl uitleningen dus daalden met 7% stegen de bezoekersaantallen met 6%. Als we er even vanuit gaan dat die leners normaal ook voor bezoek zorgden (voor lenen moest je naar de bibliotheek), stijgen de bezoekersaantallen dus niet met die 6% maar compenseren ze ook nog eens het bezoek dat uit de daling van 7% uitleningen wegviel.

Kortom: hier voltrekt zich een kleine revolutie: bibliotheken kantelen in heel rap tempo naar verblijfsplaatsen voor ontwikkeling, educatie en debat.

Als ik volgend jaar weer dit soort lijstjes maak, zal ik voortaan dit lijstje als eerste presenteren.... het begint zo langzamerhand belangrijker te worden dan de ledenaantallen en de uitleningen. Daarmee toekomst lijkt definitief begonnen.

Welke bibliotheek leent het meest uit? : Deel 2 van 5 over de Best presterende bibliotheek van Nederland

En daar zijn we weer! Na het lijstje over de leden ditmaal nog een klassiek lijstje: dat van de uitleningen.  Nu zou je kunnen zeggen: de grootste bibliotheek zal ook wel het meeste uitlenen. Helemaal juist natuurlijk maar zo kun je ze niet onderling vergelijken.  We doen dat dus via een ander getal, namelijk het aantal uitleningen per lid. In het vorige overzicht lieten we zien wie de meeste leden had (het bereik van de klassieke bibliotheek) en dit keer wie het meeste leent (het gebruik van die leden).

Staphorst bovenaan!
En ook dit keer een nieuwe koploper: Staphorst! Staphorst stoot Enschede van de eerste plaats. Enschede stond vorig jaar nog bovenaan met 43 uitleningen per lid maar daalt dit jaar stevig tot 35,9 uitleningen per lid. Dit is een combinatie van een stijgende ledental terwijl het aantal uitleningen flink gedaald is. Het kengetal uitleningen per lid gaat dan snel omlaag. En omdat Staphorst nagenoeg stabiel blijft (vorig jaar 36,9 uitleningen per lid) komt Staphorst bovenaan. En de leescultuur in deze plaats is door de christelijke signatuur daar nog stevig aanwezig. We zien meer plaatsen met deze achtergrond in de lijst: Nijkerk,  Rijssen-Holten, Kampen en Nijverdal en Hardenberg in iets mindere mate.

Nijkerk is ook de hoogste nieuwe binnenkomer. In 2017 scoorden zij nog 27,7 uitleningen per lid en in 2018 is dat gestegen naar maar liefst 34,6 uitleningen per lid. Het jaarverslag over 2018 meldt inderdaad dat het aantal uitleningen inderdaad flink gestegen is doordat er weer verlengd zou kunnen worden. Blijkbaar was dat een tijdje niet mogelijk. Mijn vermoeden is dat dat wellicht te maken heeft met boetevrij lenen. Omdat er geen boete is, wordt dan soms gestopt met de mogelijkheid om te verlengen. Maar het  heeft dus iets met verlengen te maken.

Op de vierde plek treffen we het Nijverdalse Kulturhus Zinin. Zij zijn licht gestegen maar zoals je ziet zijn de verschillen tussen plek 4 en plek 15 niet heel erg groot. Een beetje groei, terwijl anderen dalen kan je dan al snel plekken laten stijgen.

En landelijk?
Landelijk daalde het gemiddelde best stevig: van 19,7 naar 18,3 uitleningen. Een daling van 1,4 uitlening. Onze leden lazen, luisterden of keken dus 7,1% minder dan vorig jaar. Om eerlijk te zijn, zie je hier toch echt wel iets van ontlezing. Veel-lezers beginnen regelmatige lezers te worden en regelmatige lezers worden weinig-lezers. Ja we lezen nog. Maar minder dan vroeger.

Wie dat gemiddelde van 18,3 uitleningen afzet tegen de top-3 met 36 uitleningen per lid, ziet dan ook dat de lezers in Staphorst, Enschede en Nijkerk een grote prestatie leveren.

Volgende keer bezoekers
De volgende keer gaan we kijken naar de bezoekers van de bibliotheek. Spoiler: die blijken te stijgen want bibliotheken komen dan wel minder voor het lenen maar steeds vaker voor andere zaken! Stay tuned!

Welke bibliotheek heeft de meeste leden? : Deel 1 van 5 over de Best presterende bibliotheek van Nederland

Daar zijn ze weer! De Koninklijke Bibliotheek maakte afgelopen week de nieuwe cijfers bekend over bibliotheken in Nederland. Een moment waar ik elke keer weer naar uitkijk en op twitter werd zelfs al weer gevraagd om de eerste lijstjes.

En ik ga u niet teleurstellen: ook dit jaar zal ik in vijf artikelen bekend maken wat de best presterende bibliotheek van Nederland is. Vorig jaar mocht Hoogeveen zich de best presterende bibliotheek van het jaar noemen. Sleept Hoogeveen dit jaar weer die prijs in de wacht of ma iemand die titel overnemen?

De kengetallen van de Deckers-index
Ik ga dat doen langs vier lijnen zoals ik in de vorige twee jaren heb gedaan. Samen vormen ze - niet van ijdelheid gespeend - de Deckers-index. De vier indicatoren die ik langs loop zijn: het aantal bezoekers, het aantal leden, het aantal uitleningen en het aantal activiteiten. De absolute cijfers zijn natuurlijk onvergelijkbaar: Amsterdam leent meer uit dan Staphorst. Daarom maken we er kengetallen van. Bij leden kijken we naar het percentage inwoners dat lid is, bij uitlenen naar uitleningen per lid, bij bezoekers naar het aantal bezoeken per inwoner en bij activiteiten naar activiteiten per 1.000 inwoners.  Ik heb de lijst nu een aantal keren gemaakt en het is mij opgevallen dat het een bibliotheek nog flink wat moeite kost om op alle fronten goed te scoren.

Maar genoeg gedraald: kom op met die lijstjes! Dat doen we en we trappen af met het aantal leden.

De top-15 'Wie heeft de meeste leden?'
Ook dit jaar staat Stadkamer Zwolle weer bovenaan deze top-15. Met 35,4%  van de bevolking die lid is van de bibliotheek. Het geheim van Zwolle zit in afspraken met scholen. Van 45.000 mensen die in Zwolle lid zijn, gaat het om 35.000 jeugdabonnementen. Dit zijn afspraken met basisscholen, middelbare scholen en ROC's. Wie naar de cijfers in Zwolle kijkt ziet ook dat er jaarlijks ruim 10.000 jeugdabonnementen worden uitgeschreven en weer opnieuw ingeschreven. Dat heeft alles te maken met die afspraken met scholen.  Zwolle daalde overigens wel iets in bereik. Over 2017 tekende men een score van 36,9% lid.

Hengelo groeide nog wel iets (van 33,9% in 2017 naar 34,8% in 2018) en schuift door naar een tweede positie in deze lijst. Zij plussen met een kleine 800 jeugdleden en blijven stabiel in hun volwassen leden. En doordat twee nummer twee en drie van vorig jaar een stapje terug doen eindigt Hengelo op nummer twee. Bij de Zeeuwse Bibliotheek gaat dat om kleine verschuivingen maar bij de de Bibliotheek voor de Zaanstreek gaat het om een terugval met enkele procenten. In de onderliggende cijfers kan ik daar zien dat men daar veel minder jeugdleden had in 2018 ten opzichte van 2017. Dat zou kunnen duiden op het wegvallen van een afspraak met scholen of een andere opzet van bibliotheek op school. Maar ik ken de details hierachter niet.

Op positie vier een opvallende stijger: Arnhem. Stond vorig jaar nog dertiende met 28,4% van de inwoners die lid zijn en dit jaar meldden ze zich met 31,4%. Een opvallende stijging. Naast een stijging van de betalende leden - en dat is een knappe prestatie - zit hier de sterkste stijging ook bij de jeugd. Ook hier werpt samenwerking met onderwijs zijn vruchten af.

Op nummer 12, 13 en 14 komen we nog drie nieuwkomers in de lijst tegen: Brummen-Voorst, Katwijk en Gooi en Meer.  Bibliotheken die vorig jaar net buiten de top-15 vielen en doordat zij hun aantallen goed op peil wisten te houden en anderen daalden, staan ze nu in de top-15. Een mooie verdienste.

Beeld in heel Nederland
Over het geheel in Nederland daalde het aantal leden.  Bibliotheken verloren een half procent en zakten van 21,8% naar 21,3%. Het totaal aantal leden daalde van 3,70 miljoen naar 3,63 miljoen. Een daling van 70.000. Het aantal volwassen (en betalende) leden daalde van 1,37 miljoen leden naar 1,34 miljoen leden. Een daling van 30.000.

Het aantal kinderen dat lid was daalde van 2,33 naar 2,29 miljoen leden. Een daling van 40.000.  Voorgaande jaren steeg het aantal jeugdleden en daalde het aantal volwassen leden. Over 2018 daalde ook het aantal jeugdleden toch weer.  Er zijn stemmen die zeggen dat dit komt door de nieuwe AVG-regeling. Deze maakt het omslachtiger om makkelijk leerlinggegevens te importeren naar bibliotheeksystemen.

Een kleine analyse laat dus zien dat stijgers vooral plussen op jeugdleden en dat daar ook hun strategie zit. Uitzondering is Arnhem waar we ook een redelijke stijging van volwassen leden zien. Ik heb zo een vermoeden dat daar meer is ingezet op marketing en promotie van abonnementen.

Op naar de volgende lijsten. De volgende keer een hele klassieke: over uitleningen! Stay tuned!

Bibliotheek Deventer: waarom dit een plek is voor iedere Deventenaar / Beste bibliotheek 2 van 3

Rijnbrink werkt voor de provincies Gelderland en Overijssel. In dit werkgebied zijn dit jaar maar liefst drie bibliotheken genomineerd als Beste Bibliotheek van Nederland. Ik bezoek elk van de drie bibliotheken en leg uit waarom ze terecht genomineerd zijn. Het publiek mag vervolgens kiezen. In deze serie van drie als tweede: de bibliotheek Deventer.

Juffrouw Timmenga
Deventer is van alle genomineerde bibliotheken de grootste.  Deventer is van oudsher een vooruitstrevende bibliotheek. Vlak na de oorlog begonnen ze met een uitgebreide schoolbibliotheekdienst en een aparte bedrijfsbibliotheek. 'Juffrouw Timmenga' die er vanaf het begin van de oorlog tot ver in de jaren '70  de scepter zwaaide drukte verder een zwaar stempel op de bibliotheekopleidingen. En last but not least: ik woon zelf in Deventer en heb er ook nog eens een paar mooie jaren gewerkt. Adel verplicht, zullen we maar zeggen.

Het nieuwe pand van de bibliotheek bevindt zich in een gebied van de binnenstad dat zich verder mag ontwikkelen tot een zogeheten 'cultuurloper'. Ook het filmtheater De Viking bouwt één pleintje verderop. Wie op die manier door dit gebied kijkt ziet dat hier iets heel moois aan het ontstaan is aan deze kant van de binnenstad. Ook hier worden net als in Amsterdam en Arnhem de cultuurinstellingen gebruikt als ontwikkelmagneet voor de binnenstad.

Oud en nieuw verbonden
De bibliotheek kent een oud en nieuw gedeelte. Het oude gedeelte maakt onderdeel uit van het oudste stenen huis  van Nederland. Dat deel is in een authentieke stijl is gelaten waar vooral de stilteplekken van de bibliotheek zitten. Naast de prachtige studiezaal een kleine zaal waar ook lezingen kunnen plaatsvinden. Karin Barth van de bibliotheek - die ook de nieuwbouw begeleidde - meldde mij dat deze studieplekken eigenlijk altijd goed bezet zijn. In het hele pand zijn er 400 beschikbaar en dan telt met de horeca en het theater nog niet mee. Men heeft inmiddels na de opening in september 2018 een paart toetsweken meegemaakt. En dan zit de bibliotheek dus 'nokkie' vol.

Een prachtige houten trap loopt als een lint door de hele bibliotheek. Een beproefd recept maar nog altijd zeer functioneel en  erg mooi. Op de eerste verdieping springen de 'rode' studiecabines in het oog. Het zijn ruimtes waar je zittend of liggend gebruik van kunt maken. Jan David Hanrath trad op als interieurarchitect.

De jeugdbibliotheek kent prachtige onderdelen die het voor kinderen aantrekkelijk maken om lekker lang te blijven hangen op de jeugdbibliotheek. Dat is trouwens het kenmerk van het hele pand: blijf lekker hangen. De bibliotheek is definitief veranderd van 'distributiecentrum' tot 'ontmoetingsplaats'.

In het verlengde van de jeugdbibliotheek ligt een makersplaats waar een aanstekelijke medewerker iedereen aanspreekt die voorbij komt. Er staan werkbanken, knutselsetjes met robots, lasersnijders en nog veel meer. Het is een snoepwinkel van de 21st centrury skills die hier voorbij komt en de bibliothecaris is de snoepverkoper.

En wie op dit punt is aangekomen in het pand, komt op het dakterras uit. Toen ik de foto maakte, was het minder mooi weer. Maar dit terras gaat in de zomer een toffe plek worden. En dan zal ook de horeca die op de begane grond zit, ook op het dakterras acte de presence geven. Ik zie me daar al wel zitten met een wit biertje. Wat betreft die horeca: die wordt door een horeca-exploitant gevoerd. De kaart gaat verder dan alleen de koffie en een drankje en ook een hapje is mogelijk. Dat zie je niet altijd.

En de boeken? Ja, die zijn er ook nog. De collectie verbindt eigenlijk de verschillende onderdelen aan elkaar. Als cement tussen de stenen. En dan vergeet ik nog het mooie theaterzaaltje en de mini-bioscoop.

Rijk aan functies
Wat moet ik nog zeggen van de bibliotheek die ik eigenlijk zo goed ken? Een paar dingen vallen me op. Op de eerste plaats is dat de enorme rijkdom aan functies: stilteplekken, praatplekken, maakplekken,  kijkplekken, leesplekken en nog veel meer. Alles is gericht op verblijven. Of op een leven lang leren als je het zo zou willen zeggen.Van de drie bibliotheken die ik bezocht, is Deventer het breedst voorzien.

Op de tweede plaats valt mij op dat deze bibliotheek een plek van jongeren is geworden. De vele studieplekken en de makerplaats maken dit tot een '21st century library'. Met de bibliotheek op school zagen we al dat leerlingen van de basisschool weer actiever worden met de bibliotheek. Dit nieuwe bibliotheekpand laat zien, hoe je pand eruit moet zien om grote hoeveelheden scholieren een plek en een aanbod kunt geven.

Ik begon de beschrijving met 'mejufrouw Timmenga' en de voorbeeldfunctie die Deventer al decennia lang heeft. Dit pand is een volgende stap in die voorbeeldfunctie. De enorme variatie van functies die we terugzien in dit pand zijn een teken van de grote ambitie die de bibliotheek heeft: de bibliotheek als een plek van persoonlijke ontwikkeling in alle levensfasen en ongeacht je achtergrond. Deze bibliotheek is er inderdaad voor iedere Deventenaar.

Wie op Deventer wil stemmen, kan hier klikken.

Morgen bezoeken we als laatste Losser. Ik beloof u alvast: de keus gaat moeilijk worden.

Dbieb: een gevangenis waar je niet meer uit wilt

De afgelopen week bracht ik een bezoek aan dbieb in Leeuwarden. Een bibliotheek die op dit moment genomineerd is voor de titel 'Beste bibliotheek van Nederland' en gehuisvest is in de voormalige gevangenis in de Blokhuispoort. dbieb (volgens mij zonder hoofdletter) is de naam voor de bibliotheken van de stichting Bibliotheken Midden-Fryslân.

De bibliotheek in Leeuwarden stond al langer op mijn verlanglijstje om eens te zien. Voor mijn werk voor de samenwerking tussen KB en grote partijen als  Belastingdienst, UWV, CAK, DUO, CBR en het Leeuwarder CJIB (ja, van de verkeersboetes) hadden we een overleg waarbij we gezamenlijk zowel de bibliotheek als het CJIB bezochten. Voor ons om iets te leren over grote uitvoeringspartijen, voor de uitvoeringspartijen om weer meer te leren over bibliotheekwerk.

Slimme programmering
We werden in Leeuwarden rondgeleid door Arjen Nijboer van de dbieb en Joppa Wuite van Bibliotheekservice Fryslân. Beiden zetten zich in voor programma's rond basisvaardigheden. Arjen legde aan de grote uitvoeringspartijen uit hoe je op lokaal niveau met tal van partners probeert om een logische programmering te maken: juridische spreekuren, sociale wijkteams, seniorweb en taalhuis. Al die ondersteuning staat niet op zich maar er wordt ook volop onderling samengewerkt en de dbieb organiseert meerdere keren per jaar gezamenlijke activiteiten voor alle partners. Dit om elkaar beter te leren kennen en samen meer te betekenen voor de samenleving. dbieb verzorgt bijvoorbeeld Digisterker cursussen maar Seniorweb helpt deze cursisten vervolgens thuis ook nog een keer op weg als ze het voor het 'echie' gaan doen. Wie Joppa en Arjen hoort praten, ziet hoe bibliotheken dit soort samenwerking steeds beter in de smiezen krijgen.

Voor uitvoeringspartijen is het een eye-opener op welk micro-niveau bibliotheken in staat zijn om te organiseren.

Mooie dienstverlening in een even mooi pand
Mooie dienstverlening dus. Maar dat pand: dat is ook fantastisch. Een paar jaar geleden was ik nog in de Blokhuispoort en toen was het nog een soort culturele broedplaats waar tal van ondernemers in de kleine cellenblokken zaten. Dat gebouw is prachtig getransformeerd naar een moderne bibliotheek waarbij de oude gevangeniselementen op een mooie manier behouden zijn gebleven. Op een paar plekken is het oude pand echt opengebroken om moderne onderdelen toe te voegen.

Het pand kent  - vond ik - een hele logische routering door het pand dat wel meerdere verdiepingen kent met vele nissen en af en toe een kruip-door-sluip-door-paadje. Onderin het pand de meeste reuring en wie hoger in het pand komt, zal steeds meer stilte ervaren.

Prachtige studieplekken en dito leesstoelen en banken. Hoewel we er waren op een doordeweekse ochtend waren al die plekken goed bezet. Een pluim voor de prachtige horeca in dit pand, want hoewel ze van buiten minder goed te zien zijn, is de animo er binnen niet minder voor.

Hoewel ik zelf uit Deventer kom - een andere genomineerde 'Beste bibliotheek' - moet ik toegeven dat ik zeer gecharmeerd was van deze tot bibliotheek verbouwde gevangenis. Vroeger moesten ze hier mensen achter slot en grendel zetten omdat ze er anders snel weer weg liepen. Dat lijkt me in dit pand niet meer nodig: wie eenmaal binnen is, wil hier helemaal niet meer weg.

Wat worden er tegenwoordig toch een mooie bibliotheken gemaakt!