Horen wij daar 80 miljoen voor bibliotheekwerk?

De afgelopen week vond het allerlaatste staartje plaats van de de evaluatie van de bibliotheekwet. Ik schreef er al eerder over en dacht toen al dat het voorbij was. Maar het bleek dat er een nog een Vaststelling van Schriftelijk Overleg (VSO) moest volgen. Zo'n VSO is geen debat maar kamerleden die dat willen kunnen dan nog wel moties indienen. Wat ook wel weer logisch is. 

Voor wie het terug wil kijken,  het overleg vind je hier. In een kleine 30 minuten wordt de bibliotheekwet, de wet op de vaste boekenprijs en de evaluatie van de Koninklijke Bibliotheek er doorheen gejaagd. Je kunt niet zeggen dat ze niet efficiënt vergaderen. 

Vijf moties, waarvan drie direct over bibliotheken

In de vergadering werden nog vijf moties ingediend waarvan drie er direct betrekking hadden op openbare bibliotheken. Wie alle moties nog eens wil nalezen kan terecht op deze pagina. 

Motie 1: Van den Berge van Groen Links over leenrecht bij scholen

In bijgaande motie zie je dat wordt aangedrongen op nu eindelijk een uitkomst tussen rechthebbenden en bibliotheken als het gaat om uitleningen op scholen. Rechthebbenden vinden dat ze inkomsten mislopen, bibliotheken vinden dat ze zich keurig aan de onderwijsexceptie houden voor leenrecht. Hoewel met de vier ingediende partijen er nog geen meerderheid is, wordt er wel gefluisterd dat nog meer coalitiepartijen zich gaan scharen achter deze motie. Ik acht het zeer goed mogelijk dat deze motie het haalt. Overigens meldt de minister nog dat dit onderwerp in het landelijk convenant zijn plek zal krijgen. Ik vermoed dat dat betekent dat het voorkeursmodel van de minister (uitlenen op school, ook voor thuis, onder verantwoordelijkheid van de bibliotheek) daar wel in genoemd zal worden. 

Motie 2: Van den Hul (PvdA): Elke gemeente een bibliotheek

De minister antwoordde op deze motie dat ze de intentie onderschrijft maar dat voor uitvoering 80 miljoen nodig is en dat dat geld er niet is. Van den Hul antwoordde dat ze hiervoor bij de begrotingsbehandeling van Cultuur hierop terug zullen komen en een alternatieve begroting zullen indienen. De minister herhaalde een tikkeltje geïrriteerd zelfs dat dit geld er niet is. Deze motie gaat het nu niet halen maar het punt zal dus terugkomen bij de begroting in de komende maanden. 

Overigens vroeg ik me even af of die 80 miljoen een 'slip of the tongue' is of dat het nu een nieuw bedrag is. In de beantwoording van vragen werd nog gerept over 60 miljoen. En als je kijkt naar de antwoorden bij de beantwoording dan zie je dat het gaat om 16 gemeenten. Deze 16 gemeenten hebben echter allemaal een onvolledige bibliotheekvoorziening of ze hebben afspraken met buurgemeenten. Om eerlijk te zijn: om in die 16 gemeenten tot goed bibliotheekwerk te komen, heb je geen 60 of 80 miljoen per jaar nodig. Ik heb het vermoeden dat dat betekent dat alle gemeenten gecompenseerd moeten worden als de minister wil afdwingen bij deze 16 gemeenten dat ze een volwaardige bibliotheekvoorziening krijgen. Uitgaande van 80 miljoen is dat bijna 5 euro per inwoner. Met dit soort getallen hoor ik gejuich in directiekamers van bibliotheken.... 

Mijn inschatting is dat hier opmaatjes worden gemaakt voor de volgende regering. Elke gemeente een bibliotheek is bijvoorbeeld een uitgangspunt van het verkiezingsprogramma van D66, de partij van de minister zelf. Er is dus wel degelijk een kans voor deze gedachte maar de uitvoering moet minstens wachten tot 2022.

Motie 3: Geluk-Poortvliet: Behoud Muziekweb

De laatste motie was een bemoediging voor Muziekweb. De structurele financiering is al jaren lastig. Het gebruik daalt maar de erfgoedwaarde blijft. Het financieringsmodel moet daar op aangepast worden: van gebruikersbijdragen naar een erfgoedfunctie. Daar was men al mee bezig met het Instituut voor Beeld en Geluid maar mevrouw Geluk-Poortvliet borgt met deze motie dat de kamer de minister controleert en zorgdraagt dat dit goed komt.

Overige moties

De overige moties waren van El Yassini van de VVD over de BTW-verlaging van ebooks en dat deze BTW-verlaging nog niet doorvertaald zijn in de prijzen van ebooks en een motie van Kwint van de SP over leermiddelen in het MBO. 

De stemmingen zijn op dinsdag 29 september, precies één dag voor de ondertekening van het convenant, saillant detail. 

Maar houd die 80 miljoen maar eens in de gaten. Kan interessant zijn voor bibliotheken. Een mooie opmaat naar verkiezingen en wellicht een volgend regeerakkoord.

90 miljoen voor schoolbibliotheken, een gratis bibliotheeklidmaatschap voor ouderen en de evaluatie van de bibliotheekwet

De afgelopen week vond de afronding  van de evaluatie van de bibliotheekwet plaats. Ik neem u mee langs de laatste aardige punten hiervan waaronder een gratis bibliotheeklidmaatschap voor alle ouderen en 90 miljoen voor schoolbibliotheken. Geïnteresseerd? Lees dan even verder en u bent weer bij.

Bibliotheekwet

In 2015 werd de Bibliotheekwet ingevoerd. De officiële naam is Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen en wordt meestal afgekort naar WSOB. Deze wet regelt de verhoudingen tussen de verschillende overheidslagen en partijen rond het bibliotheekwerk. Deze wet zou na vier jaar geëvalueerd worden. 

Raad voor Cultuur 'Een bibliotheek voor iedereen'

In het afgelopen half jaar vond die evaluatie plaats. De evaluatie werd ingeleid in februari door het rapport 'Een bibliotheek voor iedereen' van de Raad voor Cultuur.  Die titel was goed gekozen want de Raad hekelde vooral dat ondanks de bibliotheekwet er nog steeds gemeenten zijn zonder (volwaardige) bibliotheek. Daar komt bij dat sinds 2010 is het bedrag dat gemeenten uitgeven aan bibliotheken met 19% is gedaald.  Dit is kwalijk, zeker in het licht van de slechte score van Nederland op leesmotivatie en leesvaardigheid onder middelbare scholieren in het recente PISA-onderzoek, aldus de Raad voor Cultuur. 

De Raad pleitte dan ook voor een wettelijke verplichting voor een bibliotheek in elke gemeente en als dat niet haalbaar was dan een samenwerking met een buurgemeente zodat alle bibliotheekfuncties op redelijke afstand beschikbaar zijn. 

Naast deze aanbeveling zette de Raad ook in op een Nationale Bibliotheekagenda en een stevig leesoffensief.

Evaluatie Kwinkgroep

Het rapport van de Raad voor Cultuur werd samen met de evaluatie van de Kwink-groep naar de kamer gezonden. In deze evaluatie, die op zich zeer positief was over de bereikte resultaten,  kwam ook met tien aanbevelingen voor de sector. Die gingen onder andere over de verdere uitbouw van de maatschappelijk-educatieve bibliotheek, de balans tussen financiering en ambities (dat is ambtelijke taal voor te weinig geld), aandacht voor de bibliotheekopleiding en een landelijke bibliotheeksysteem. 

Kwink-rapport

Tegelijk met het rapport van de Raad voor Cultuur stuurde de minister het evaluatierapport van de wet toe zoals dit was opgesteld door Kwink. Kwink maakte in tegenstelling tot de Raad voor Cultuur een meer organisatorische evaluatie en formuleerde hierbij tien uitdagingen voor de komende tijd. Daarin zaten zaken als de verdere uitbouw van de maatschappelijk-educatieve bibliotheek, het versterken van de samenwerking in de sector maar ook een  collectief landelijk bibliotheeksysteem en het vergroten van de gebruikersvriendelijkheid van de digitale bibliotheek. De aanbieding van de beide rapporten ging met de belofte dat ze er beleidsmatig nog op terug zou komen. 

Overigens merkte ook Kwink op dat de bibliotheek veel ambities heeft en veel kansen ziet maar dat de financiële kaders steeds krapper worden (zie afbeelding, let op de bijdrage aan KB is alleen de bijdrage in het kader van WSOB). Dat geldt in ieder geval voor de bedragen die gemeenten en provincies inzetten voor bibliotheekwerk. De rol van bibliotheken wordt steeds breder maar de beurs wordt steeds smaller.

Beleidsbrief van de minister

In april van dit jaar volgde de beleidsbrief van de minister. In deze brief maakt ze melding van het feit dat ze wil komen tot een landelijk convenant met de provincies (IPO) en de gemeenten (VNG) om te komen tot een gezamenlijke invulling van maatschappelijke opgaven.

De vier speerpunten die de minister aangeeft zijn dat 1)iedere inwoner toegang heeft tot de openbare bibliotheek (let op: ze zegt niet, in elke gemeente een bibliotheek), 2) dat alle jeugd gratis toegang heeft tot de bibliotheek, 3) het opzetten van een leesoffensief en het 4) versterken van de samenwerking in het netwerk. 

Het convenant is ondertussen nagenoeg rond en naar ik heb horen zeggen zou dit eind september ondertekend kunnen worden.

De afronding: Kamervragen

Terwijl het convenant al in de steigers staat, moest een kleine democratische plichtpleging nog wel afgerond worden: het overleg met de Kamer. Door corona vergaderde de Tweede Kamer alleen fysiek over corona-onderwerpen. De hele afhandeling van deze evaluatie vond plaats op papier. Kamerleden konden vragen stellen en de minister heeft geantwoord. Hoewel het document 47 pagina's beslaat is het toch aardig om eens door dat noeste huiswerk van de ambtenaar voor bibliotheekwerk heen te lopen. Ik pak er een paar aardige zaken uit.

Punt 1: gratis jeugdlidmaatschap wordt verplicht

De minister gaat de bibliotheekwet aanpassen als het gaat om de jeugdcontributie. Nu staat er nog in artikel 13 van de wet dat de jeugd tot 18 jaar geen contributie betaald, tenzij de gemeenteraad anders beslist. Die 'tenzij' wordt uit de wet gehaald. Elk kind moet dus gratis lid kunnen worden van de bibliotheek. Ik vind dat een mooie verandering.  In 2019 was bij 12 bibliotheekorganisaties in 26 gemeenten nog sprake van een vorm van jeugdcontributie. Het ging dan om 25.000 kinderen die moesten betalen voor hun lidmaatschap. Overigens was dit in 2020 al gedaald naar 14 gemeenten. Die wetswijziging kost wel wat tijd en in de tussentijd wil de minister in het landelijk convenant hier al met de gemeenten op aansturen. Dit is de enige wetswijziging die wordt doorgevoerd.

Punt 2: Geen lokale verplichting voor een bibliotheek

De Raad voor Cultuur riep op tot een bibliotheek in elke gemeente, de minister zwakte dat in de beleidsbrief al af naar een voor iedereen bereikbaar bibliotheekvoorziening en ook in de Kamervragen geeft de minister aan dat ze gemeenten niet gaat dwingen tot een bibliotheek.  Ze wil in het landelijk convenant - jawel, daar is ie weer - afspraken maken zonder de wet te wijzigen. Als ze de wet wel zou wijzigen zou dit een taakverzwaring betekenen voor die gemeenten die nu geen bibliotheek hebben. Die gemeenten zouden dan een compensatie willen hebben van het ministerie en die berekent het ministerie op € 60 miljoen en dat heeft het ministerie niet.

Punt 3: Overal een schoolbibliotheek kost € 90 miljoen en dat is er niet

Verschillende fracties hebben de minister gevraagd of ze het succesvolle programma Bibliotheek op school gaat helpen om bij alle scholen beschikbaar te komen. Dat zou toch een puike impuls voor een leesoffensief zijn. De minister geeft aan dat de structurele kosten hiervan op dit moment vooral door gemeenten (via bibliotheken) en onderwijs worden gedragen. Als men wil uitbreiden naar alle scholen - we zitten op dit moment op ongeveer de helft van de scholen - zou er € 90 miljoen extra nodig zijn. De minister geeft aan dat ze niet verwacht dat bibliotheken en gemeenten dit kunnen oplossen. Het model loopt daardoor tegen zijn grenzen op. Ook hier ziet ze geen geld voor beschikbaar binnen de begroting. 

Toch is dit raar. Want in november 2018 werd nog deze motie van Asscher  aangenomen in de Kamer.

Deze motie werd met 150 stemmen voor en 0 stemmen tegen aangenomen. Waar zijn die kamerleden nu? 

Een leesoffensief is leuk, maar het mag dus niet te veel kosten, is me wel duidelijk.

Punt 4: Nog geen verandering in leenrecht op scholen

Een twistpunt tussen uitgevers en auteurs aan de ene kant en bibliotheken aan de andere kant gaat over het leenrecht op scholen. De auteurswet kent een onderwijsexceptie voor het leenrecht waar veel schoolbibliotheken dankbaar en legaal gebruik van maken. Dat rechthebbenden vinden dat deze exceptie daar eigenlijk niet voor bedoeld is en dat ze inkomsten mislopen door verschuiving van uitleningen in een vestiging naar uitleningen in een school. De minister herhaalt dat ze voorstander is van de bibliotheek op school en dat ze met 'alle partijen tot een algemene lijn wil komen'. Met andere woorden: er wordt niks afgedwongen maar met polderen moet men er uit zien te komen. Het feit dat hierboven nog gesteld wordt dat er op dit moment geen extra investeringen komen voor de Bibliotheek op school zal dat polderen niet eenvoudiger maken.

Punt 5: Muziekweb richting Instituut voor Beeld en Geluid

MuziekWeb is wel de nationale trots van het bibliotheekwerk als het gaat om geluidsdragers. Maar ook hier geldt: we zijn wel trots maar het mag niet te veel kosten. De uitleningen lopen terug en dat levert flinke problemen op in de 'financiële houdbaarheid van de organisatie'. Dat is een tijdje ondersteund met noodmaatregelen maar er wordt nu gezocht naar een definitieve oplossing. Die lijkt er te komen door MuziekWeb onder te brengen bij het Instituut voor Beeld en Geluid. In de antwoorden geeft de minister aan dat ze MuziekWeb daar 'de gelegenheid voor wil geven'. Dat is ambtelijke taal voor dat ze dat wel ziet zitten en eventueel ook nog wel eenmalig wil ondersteunen. Voorwaarde is wel dat de branche het zelf ook ziet zitten. Kortom, daar volgt nog een soort referendum over.

Punt 6: Géén gratis bibliotheeklidmaatschap voor bejaarden

En dan de uitsmijter van de hele evaluatie: een gratis lidmaatschap voor bejaarden. De 50PLUS-fractie had gevraagd aan de minister of ouderen ook niet een gratis lidmaatschap van de bibliotheek behoren te krijgen. Onder deze groep zitten namelijk significant veel laaggeletterden.

Slim bedacht maar de minister gaat er niet in mee. En vooruit dan geef ik u toch nog een paar zinnen met ambtelijk proza. De minister stelt namelijk:

'Bij een gratis lidmaatschap ligt voor mij de focus bij de jeugd, omdat in die leeftijd de basis wordt gelegd voor een leven lang lezen en ontwikkelen. De groep 65-plussers is niet zodanig homogeen, dat voor deze gehele categorie de kosten een obstakel vormen om lid te kunnen worden van de bibliotheek. Voor ouderen met een inkomen op of onder het sociaal minimum hanteren veel gemeenten kortingsregelingen of stadspassen die het gebruik van essentiële voorzieningen zoals de bibliotheek voor iedereen toegankelijk maken.'

En dat soort proza dus 47 pagina's lang. 

Tussen politieke werkelijkheid en kansen zien

En daarmee eindigde de evaluatie van de Bibliotheekwet. Per saldo: goed op weg en alle belangrijke punten gaan naar het landelijk convenant. Drie overheidslagen moeten er samen met de bibliotheekpartijen in goed onderling overleg uit komen. Waar begin dit jaar nog hoop was dat er her en der wellicht extra geld kwam uit een 'Wobke-en-Wiebes-fonds' constateren we nu dat we een paar maanden later blij mogen zijn dat we gelden op landelijk niveau goed overeind houden en vrezen we de financiële situatie van gemeenten de komende jaren.  

Complimenten voor de bibliotheekambtenaar

Voor de bibliotheekambtenaar die dit traject moest begeleiden zal het een gekke tijd zijn geweest om in feite de hele evaluatie schriftelijk af te doen. De minister had er wellicht wat minder werk aan maar de ambtenaar zal zich toch de vingers blauw hebben gepend. Ook wel weer een compliment waard. 

Tot slot: dit is de politieke werkelijkheid. Een tijde geleden schreef ik nog dat we van dat miljoen extra die in de evaluatie beschikbaar komt, wel 100 miljoen kunnen maken. Lees dat artikel ook nog eens want ook dat geloof ik nog steeds. Het beiden waar en tegelijkertijd zie ik - nog steeds voldoende kracht en voldoende kansen - voor een nog krachtiger bibliotheekbeleid.

U bent weer bij en op naar het convenant!

Een investeringsfonds van ruim € 100 miljoen voor bibliotheken en een driepuntenplan voor de evaluatie WSOB

De evaluatie van de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (WSOB) - ook wel bekend als de bibliotheekwet - was al voorzien voor 15 april van dit jaar. Het Coronavirus gooide roet in het eten als het ging om de behandeling van deze evaluatie. Maar niet alleen verschoof hiermee de datum maar ook het financieel perspectief waarin dit plaatsvond. Van een land in overvloed naar een land in recessie. Toch doe ik een pleidooi voor een investering in het bibliotheekwerk.

Ik doe een voorzet en ik nodig u uit om aan te vullen of te verbeteren. Ondertussen is besloten dat de evaluatie van de wet schriftelijk wordt afgedaan en hebben Kamerleden hun vragen ingediend. Daar gaat de minister het niet echt moeilijk mee krijgen. Maar laten we de politici die zich nog moeten buigen over het bibliotheekwerk een handje helpen.

Waar ging het ook al weer over?
De WSOB is in 2015 ingevoerd en kende daarmee in 2019 het einde van een eerste beleidstermijn. Bij de invoering van de wet was aangegeven dat deze wet dan geëvalueerd moest worden. Deze evaluatie is uitgevoerd door de Kwink-groep en die kunt u hier terug vinden.  De KWINK-groep was over het geheel genomen enthousiast over de uitvoering van de wet maar kwam - zoals het hoort bij een evaluatie - met tien uitdagingen voor de komende tijd. Die varieerden van het uitbouwen van de maatschappelijk educatieve rol en een verdere versterking van de samenwerking tot een betere balans in financiën en het realiseren van een collectief landelijk bibliotheeksysteem. Om eerlijk te zijn: nog redelijk brave aanbevelingen.

Daarna kwam de Raad voor Cultuur met het rapport 'Een bibliotheek voor iedereen'. Dat rapport ging er  al wat steviger in met de opmerking dat er nog steeds een flink aantal gemeenten zijn waar het bibliotheekwerk niet fatsoenlijk is geregeld. Dus hoezo, tevredenheid over de bibliotheekwet?

Begin april kwam de minister nog met een beleidsreactie aan de kamer waarin ze ontvouwde wat haar voorstel was op basis van de wetsevaluatie en het rapport van de Raad voor Cultuur. Daarin geeft ze aan dat er vier speerpunten zijn:
1. Iedere inwoner van Nederland heeft toegang tot de openbare bibliotheek;
2. De jeugd heeft gratis toegang tot de bibliotheek;
3. De openbare bibliotheek is een essentiële partner in het Leesoffensief;
4. Succesvol samenwerken in het bibliotheeknetwerk.

Dat zijn puike standpunten. Maar komt er ook boter bij de vis? De minister wil de komende jaren - hou u vast - hier € 1 miljoen per jaar voor uittrekken.... Er is € 50 miljoen bezuinigd bij gemeenten, er is € 10 miljoen bezuinigd bij provincies in de afgelopen jaren en denkt de minister nou werkelijk dat je met € 1 miljoen per jaar er sprake is van beleidsprioriteiten? Mijn gedachte: met alleen dit potje gaan we de oorlog niet winnen dus we moeten iets slimmers verzinnen.

Laten we de minister eens helpen met onze gezamenlijke Nationale Bibliotheekagenda
Laten we de minister eens helpen met dat bibliotheekconvenant, want u en ik zitten natuurlijk dagelijks in dat werk.

De minister wil de lijn volgen van de Raad van Cultuur en samen met IPO en VNG komen tot een Nationale Bibliotheekagenda. Laten we haar daar eens bij helpen en ook eens kijken wat je daarvoor nodig hebt. Want achter de schermen werken natuurlijk allerlei bestuurders en politici hieraan maar laten we eens kijken hoe ver wij met elkaar komen. Ik doe een voorzet met drie punten en vul me rustig aan en corrigeer me als nodig.

Punt 1: In elke gemeente een volwaardige bibliotheek

Het rapport van Kwink stelt dat er in 2019 16 gemeenten waren, waar geen of geen volwaardige bibliotheekvoorziening beschikbaar was. Die gemeenten ziet u op deze kaart. Van die 16 waren er drie waar een commerciële (niet-gecertificeerde) aanbieder actief was,  bij vijf was alleen sprake van afhaalpunten en/of bibliobussen en bij de resterende zes was er sprake van afspraken met buurgemeenten.

Ziet er heel slecht uit voor bibliotheekwerk? Nee. Is er bijna overal een bibliotheek? Ja. Gaat de minister dwingen om in iedere gemeente een bibliotheek te hebben? Nee. Waarom niet? Omdat de gemeente er over gaat.  Is dat een logische keuze? Wat mij betreft niet.

De Raad voor Cultuur schrijft hierover:

'De raad vindt het een ongewenste situatie dat niet iedere inwoner van Nederland toegang heeft tot het aanbod. Hij rekent de bibliotheek tot de ‘humuslaag van het ecosysteem’, een basisvoorziening die dicht bij de inwoners van alle regio’s is gevestigd. Bibliotheken hebben een sleutelpositie in de samenleving; vooral de ontwikkeling van leesvaardigheid wordt steeds belangrijker.'

Het gaat om een beperkt aantal gemeenten en bijna alle gemeenten betalen mee aan een bibliotheekvoorziening. Er gaat dus al geld in om. Allen de hoogte van de bedragen en de invulling staat ter discussie. Met een beperkte bijdrage zouden gemeenten met gemak verleid moeten kunnen worden hun situatie te upgraden. Mijn inschatting is dat je met een bijdrage van € 200.000 per plaats per jaar je al heel ver komt. Met zo'n € 3 miljoen per jaar los je dit dus op en kun je het in de wet verankeren.

Actie 1: in alle gemeenten een volwaardige bibliotheekvoorziening en veranker dit in de wet als verplichting / bespreek met VNG wat nodig is in het gemeentefonds om dit te realiseren - € 3 miljoen

Dan komt punt twee erbij. In veertien  (van de 147) bibliotheken is nog steeds sprake van jeugdcontributie. De Raad voor Cultuur merkt hierover op:

' De raad vindt dat betaling van een bijdrage niet afhankelijk mag zijn van de woonplaats van een kind of jongere. Hij vindt ook dat studenten van mbo-scholen gratis toegang moeten hebben tot de bibliotheek.'

Hierover is in juni 2019 al een motie ingediend door Asscher en Ellemeet. Een motie die overigens is aangenomen door de kamer. De Raad voor Cultuur gaat nog een stapje verder en vindt ook dat alle MBO-studenten gratis lid moeten zijn van de bibliotheek.

Is dit ingewikkeld? Ook  hier gaat het om geld. De bibliotheken die het betreft hebben de inkomsten van deze kinderen in de begroting staan en zullen hier een oplossing voor moeten hebben. Met andere woorden. Het gaat om een klein beetje geld. In de beleidsreactie wordt gesteld dat het hier gaat om € 0,4 miljoen. Ik zou zeggen, tel dit op bij het bedrag wat je nodig hebt voor de volwaardige bibliotheekvoorzieningen en compenseer betreffende gemeente.

Actie 2: schaf de jeugdcontributie af en verreken dit met betreffende gemeenten middels een compensatie de komende jaren. - € 0,4 miljoen.

Punt 2: Overal een schoolbibliotheek

U bent het al even kwijt maar Lodewijk Asscher diende in 2018 tijdens nachtelijk overleg over de begroting van OCW een motie in waarin hij tot het volgende opriep:

Voorgesteld tijdens het Wetgevingsoverleg van 19 november 2018

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

van mening dat kinderen zeker moeten zijn van de beschikbaarheid van een bibliotheek ter bevordering van de leesvaardigheid, om boeken te lenen en om informatie op te zoeken;

constaterende dat de aanwezigheid van goed uitgeruste schoolbibliotheken volgens onderzoek een sterke impuls is voor de leesbevordering van kinderen in het basisonderwijs;

constaterende dat het programma van Stichting Lezen en lokale bibliotheken heeft bijgedragen aan bibliotheekvoorzieningen op 45% van de scholen maar dat daarmee 55% nog niet is bereikt;

verzoekt de regering, bij de evaluatie van het programma «Tel mee met Taal» in kaart te brengen op welke wijze het bereik onder basisscholen, voor het tot stand brengen van dergelijke schoolbibliotheekvoorzieningen, kan worden vergroot en de Kamer hierover in het voorjaar van 2019 te informeren bij het besluit op het vervolg van «Tel mee met Taal»,

en gaat over tot de orde van de dag.

Asscher

Wat denkt u? Deze motie werd met algemene stemmen 's nachts aangenomen. Deze motie is echter zeker nog niet tot uitvoering gekomen. En met dat miljoen dat de minister nu uittrekt gaat dat ook niet lukken. Er is een koppeling nodig met de 'O' van OCW. Bibliotheken zitten bij de C van Cultuur.

In de motie, eind 2018 word nog gerept over een bereik van 45%. Laat dat nu al gestegen zijn tot 50%. Dan hebben we nog zo'n 700.000 leerlingen in het basisonderwijs te gaan. En laten we eens zeggen dat we dit programma voor deze tweede helft van leerlingen voor € 30,- per leerling per jaar kunnen uitvoering. Dan praten we over € 21 miljoen per jaar dat we nodig hebben. Dat moet een bedrag zijn dat nog wel een keer gevonden moet kunnen worden bij onderwijs... Zeker als we als bibliotheken garanderen dat wij de eerste 50% blijven betalen met gemeentegeld. Deal? Deal!

Kijk zo start je een echt leesoffensief!

Actie 3: We sluiten ook de laatste 50% van de basisscholen aan. - 21 miljoen

Punt 3: Alle bibliotheken worden een informatiepunt voor de Digitale Overheid
Op dit moment zijn bibliotheken bezig met een tweejarig invoeringsplan voor de informatiepunten voor de Digitale Overheid (IDO). Vorig jaar zijn 15 koplopers gestart en in 2020 en 2021 volgen de andere 130 bibliotheekstichtingen. Het ministerie van Binnenlandse zaken stelde in de afgelopen jaren hier een bijdrage van bijna € 8 miljoen. Bibliotheken gaven al bij de start aan van dit project dat de richting goed is maar dat blijvende financiering wel een zorg is. Ook was onduidelijk welk bedrag nou nodig is hiervoor.

Maar laten we daar eens een paar aannames doen. Laten we zeggen dat BZK bereid is de financiering hiervan voort te zetten als bibliotheken ook bereid blijven om mee te doen. Daarmee zeggen gemeenten in feite dat ze de bibliotheek ook die rol zullen toedichten op lokaal niveau. Stel nou elk van de bibliotheekstichtingen zo'n € 120.000,- per jaar zou krijgen voor dit informatiepunt van BZK. Dit om alle extra kosten mogelijk te maken. Er zijn natuurlijk kleine en grote stichtingen, daar moet je wat mee, maar reken deze eens door. Dan  kom je met afgerond 150 stichtingen op zo'n € 18 miljoen per jaar.

Zo doen? Lijkt me ook en snel weer verder. Dus ik noteer:
Actie 4: Alle bibliotheken een IDO - 18 miljoen

Een investeringsfonds van ruim € 100 miljoen

Hierboven heb ik de vier acties neergezet. Als je die acties bij elkaar optelt kom je tot bijgaande staatje. Ik ga maar eens uit van een horizon van vier jaar.

Als je die bedragen bij elkaar optelt, kom je tot het respectabele bedrag van  ruim € 100 miljoen.  Ik ga er bij de alle scholen een schoolbibliotheek vanuit dat we tijd nodig hebben om met het ministerie van Onderwijs tot overeenstemming te komen en dat er ruimte voor hen moet zijn om het in begrotingen te verwerken. Dat geldt ook wel bij de informatiepunten Digitale Overheid. Daar loop de huidige subsidie volgens mij nog door tot 2021 dus het kan ook goed zijn dat je daar pas in 2022 tot een doorgroei in geld kunt komen. Hoewel er volgens mij in de komende tijd nog wel een kostenmodel doorgerekend zou moeten zijn. Misschien dat dat er voor kan zorgen dat er eerder extra geld komt.

En € 100 miljoen voor bibliotheekwerk

Hoe kom je aan dat geld? Een deel heb ik al aangegeven in de tekst en voor een deel moeten we een creatieve invulling vinden. Ik kom tot de volgende mogelijkheid.

Met die vier miljoen van minister Van Engelshoven kunnen we dus 100 miljoen maken met een beetje goede wil. En voor het overgrote deel kan ik ook dekking vinden, hoewel je voor het grote geld wel wat tijd nodig hebt. Verder zie ik in de beginfase nog geen dekking voor gemeenten zonder bibliotheek en voor de gemeenten zonder jeugdcontributie. Ik snap dat het ingewikkeld ligt maar waarom zou hier het stelsel van bibliotheken en POI's niet zelf opstaan en ook een bijdrage doen? En overigens: in 2023 houden we met z'n allen een miljoen over. Ik stel voor dat die dan gewoon naar de bibliotheken en POI's terugvloeit.

Laten we samen dat plan maken
Nou, dit is wat ik op een druilerige zondag zo bij elkaar tik. Mijn 'best shot' voor dit moment. Kan het beter? Vast. Laat het weten? Zijn er aanvullingen? Vast. Laat het weten. En laten we eens kijken of we ondanks de coronacrisis waar we in zitten en de financiële crisis die we aan zien komen, toch een vlucht vooruit kunnen maken.

Aanval is de beste verdediging, denk ik zo.