De bibliotheken in Zeist & Soest e.o., Etten-Leur en Apeldoorn hebben de meeste bezoekers bij activiteiten

En hier is lijstje nummer vier! We zijn over de helft. Na dit lijstje volgt nog een overzicht over de Bibliotheek op school en dan gaan we naar de eindlijst. En dit keer staan we stil bij de bezoekers aan activiteiten. 

Dat moeilijke kengetal

Ook het bezoek aan activiteiten meten we weer met een kengetal. We  doen dat aan de hand van het aantal bezochte activiteiten per 100 inwoners. Het landelijk gemiddelde ligt op 30,3. Dat betekent dus dat per 100 inwoners er 30,3 activiteiten zijn bezocht. Je kunt het ook omkeren: van de 100 inwoners zijn er 30,3 die een activiteit hebben bezocht (als iedereen één activiteit bezoekt).  Ook dit jaar is dit getal dus weer licht gestegen. Twee jaar geleden stond dit nog op 19 bezochte activiteiten per 100 inwoners.

Maar, hup, op naar de lijst zelf.

IDEA,  Nobelaer en CODA vormen de top-3

Het is Kunstenhuis Idea in Zeist, Soest, Bunnik en De Bilt die opnieuw met de koppositie er vandoor gaat. Knap gedaan. Ook vorig jaar op één en het jaar ervoor op positie drie. Een organisatie die jaar inzet op veel activiteiten en de registratie hiervan ook prima op orde heeft. 

Op twee een nieuwkomer: De Nobelaer uit Etten-Leur. Ook een bibliotheek met een theater. Vorig jaar stonden ze op nummer 16 in deze lijst en vielen ze dus net buiten de top-15. En in 2023 haalde De Nobelaer zelfs de derde plek in de eindlijst. Wie weet wat dat voor dit jaar betekent?

Op nummer drie nog een Multifunctionele Culturele Organisatie (MFCO), namelijk CODA uit Apeldoorn: een bibliotheek met museum en archief. Ze maken een klein sprongetje. Al twee jaar op rij stonden ze in deze lijst op de vijfde plek en nu kruipen ze toch te top-3 in. 

De hele top-5 bestaat trouwens uit MFCO's want op de vierde plek komen we opnieuw Rozet tegen, die door CODA en De Nobelaer verdrongen is van de tweede plek. En op de vijfde plek Kunstwerk Liemers! uit Zevenaar en omgeving. 

Het is helder dat de MFCO's beter scoren in deze lijst dan 'klassieke' bibliotheken. Hoewel 'klassieke' bibliotheken ook niet meer bestaan.  Er blijven overigens genoeg 'gewone' bibliotheken over in deze lijst die laten zien goed te scoren op de bezoekersaantallen bij activiteiten. De hoogst genoteerde is de Bibliotheek voor de Zaanstreek. Die zie ik op meerdere fronten stijgen dit jaar, dus dat is ook wel een compliment waard. Ook Drachten-Smallingerland - vorig jaar nummer één op de eindlijst - maakt hier een mooie stijging naar de achtste plek. Vorig jaar organiseerde ze voor het eerst het Beste Bieb Festival waar ik echt honderden, zo niet meer dan duizend deelnemers telde. Hun eerste prijs in de eindlijst hebben zij dus verzilverd met een gestegen plek bij de activiteiten, ook een grote pluim. 

Tot slot stip ik de drie nieuwkomers in deze lijst aan die ik nog niet had genoemd: DOK Delft op 13, Hoeksche Waard op 14 en Westland op 15. Het zijn alle drie bibliotheken die langzaam maar zeker verder stijgen. DOK Delft viel vorig jaar met een 19e positie net buiten de lijst, Hoeksche Waard, stond vorig jaar 25e en Westland op de 30e plek. Wat je hier ziet, zijn drie organisatie die gewoon stug hun beleid aan het uitvoeren zijn en daar de vruchten van plukken. Chapeau, en ik hoop jullie volgend jaar weer wat plekjes hoger te zien!

Op naar de laatste top-15...

Het volgende lijstje wordt de Bibliotheek op school. Hoe gaat het daar mee en hoeveel bibliotheken hebben dit of een vergelijkbaar concept al uitgerold bij alle scholen? Dat zien we in het volgende lijstje over enkele dagen. En daarna: dan volgt de eindlijst waarin we alles combineren tot de Best Presterende Bibliotheek van Nederland!

Tot het volgende lijstje!

In Zeist, Soest, Arnhem en Groningen gaan de meeste inwoners naar activiteiten van de bibliotheek

En hier is lijstje nummer vier! We zijn over de helft. Na dit lijstje volgt nog een overzicht over de Bibliotheek op school en dan gaan we naar de eindlijst. En dit keer staan we stil bij de bezoekers aan activiteiten. 

Flinke landelijke groei

Ook het bezoek aan activiteiten meten we weer met een kengetal. We  doen dat aan de hand van het aantal bezochte activiteiten per 100 inwoners. Het landelijk gemiddelde ligt op 28,4. Dat betekent dus dat per 100 inwoners er 28,4 activiteiten zijn bezocht. Je kunt het ook omkeren: van de 100 inwoners zijn er 28,4 die een activiteit hebben bezocht (als iedereen één activiteit bezoekt).  

Het gemiddelde is overigens flink gestegen. Een jaar geleden lag dat nog 19,1 per 100 inwoners. Dit is het cijfer dat het sterkste stijgt van alle kengetallen. Dat heeft twee redenen. Op de eerste plaats organiseren we steeds meer activiteiten en komen er ook steeds meer bezoekers op af. Maar dat is niet het enige. Het heeft namelijk ook te maken met een steeds betere registratie. Waar bibliotheken al decennia gewend waren om leden of uitleningen te registreren, liep de registratie van activiteiten en bezoekers van activiteiten nog steeds achter. Nu we ontdekken dat die activiteiten steeds belangrijker worden, wordt ook de registratie steeds beter. En dat levert dus een dubbele groei op. 

Maar, hup, op naar de lijst zelf.

Zeist, Soest, Arnhem en Groningen vormen de top-3

In de top-3 zien we drie organisaties die met elkaar aan het stuivertje wisselen zijn. Dit jaar eindigt KunstenHuis Idea (Zeist, Soest, Bunnik en De Bilt) op nummer één, gevolgd door Rozet in Arnhem en het Forum in Groningen. Nou ja, gevolgd... er zit nog al een afstand tussen Idea en Rozet en Forum. Idea heeft zelfs tien keer meer bezoekers aan activiteiten dan het landelijk gemiddelde. De top-3 bestaat uit MultiFunctionele Culturele Organisaties (MFCO's) waarbij meerdere functies gecombineerd worden. Dat leidt tot aanmerkelijk hogere aantallen deelnemers.  Ik zie in de onderliggende gegevens dat Idea en Rozet dat niet uitsplitsten. Forum doet dat wel. Had Forum dat niet gedaan, dan was Forum nummer twee geweest. Over dat uitsplitsten heb ik het bij de bezoekers al gehad. Dat lijkt op papier makkelijker dan het in de praktijk is. Neem bijvoorbeeld cursussen van een voormalige Volksuniversteit. Stel dat je als bibliotheek die volksuniversiteit 'overneemt', zijn die activiteiten dan wel of niet een bibliotheekactiviteit? Dat soort zaken dus.

Los van die uitsplitsing presterend deze organisaties natuurlijk gigantisch en kunnen velen daar natuurlijk alleen maar jaloers naar kijken. 

Verder opvallend

Wat valt verder op? Ach, daar is nog een keer bibliotheek Nuth, de bibliotheek die na dit jaar opgaat in de bibliotheek Beekdaelen-Landgraaf. Ook hier tikken ze nog een keer de top-15 aan en dat deden ze ook al in het vorige lijstje. In de gaten houden dus die Limburgers. Overigens dat geldt ook voor Gouda, Deventer, Bibliotheek aan den IJssel en Katwijk die we ook al in andere lijstjes zagen. 

Ook hier weer een bundeltje nieuwkomers waarbij naast Nuth als hoogste binnenkomer ook Zuid-Hollandse Delta wel genoemd mag worden. Dat is een bibliotheek die we nog niet zo vaak in een top-15 tegen kwamen. Mooi nieuws dus. Maar een plek vast houden in deze lijst is wel nummer twee zoals we zien. 

De hekkensluiter in deze lijst is Drachten | Smallingerland, vorig naar nog de best presterende bibliotheek van Nederland. Zij zakken twee plekjes van dertien  naar vijftien. Maar goed, wel voor het vierde jaar op rij in deze lijst. Wel aardig om te volgen want zij verbeterden elk jaar hun resultaten maar zakten in de afgelopen jaren van plek twee naar plek 7 naar plek 13 en nu naar plek 15. De rest groeit dus harder dan deze Friese krachtpatser.

Op naar de laatste top-15...

Het volgende lijstje wordt de Bibliotheek op school. Hoe gaat het daar mee en hoeveel bibliotheken hebben dit of een vergelijkbaar concept al uitgerold bij alle scholen? Dat zien we in het volgende lijstje over enkele dagen. En daarna: dan volgt de eindlijst waarin we alles combineren tot de Best Presterende Bibliotheek van Nederland!

Tot het volgende lijstje!

Welke bibliotheek heeft de meeste deelnemers aan activiteiten?

En daar zijn we weer. Lijstje nummer vier van vijf voor de Best Presterende Bibliotheek. Dit keer kijken we naar  het aantal deelnemers bij activiteiten. Bibliotheken zetten hier steeds meer op in: spreekuren, lezingen en workshops. In totaal werden er in 2022 - hou je vast - ruim 250.000 activiteiten georganiseerd! En het mooie is, in de huidige gegevenslevering wordt niet alleen het aantal activiteiten geteld maar ook het aantal deelnemers. En dat waren er in totaal zo'n 3,3 miljoen in totaal. 

1 op de 5 Nederlanders gaat naar een bibliotheekactiviteit

In 2020 maakte ik het laatste overzicht. Toen gebruikte ik nog het aantal activiteiten. En toen klaagde ik eigenlijk een beetje dat het beter zou zijn om het aantal deelnemers te tellen. En dat is dus nu gebeurd. Dus ik ga deze top-15 ook anders opbouwen. Namelijk met het aantal deelnemers. En om het een goed kengetal te laten zijn doe ik dat in het een aantal deelnames aan activiteiten per 100 inwoners. Als ik het per inwoner doe, krijg een getal onder de één. Dat is niet zo handig. Je moet de lijst dus zo lezen: als je 100 inwoners uit deze plaats vraagt, zijn ze samen naar 19,1 bibliotheekactiviteiten gegaan. Tenminste dat is het landelijk gemiddelde. Kort gezegd: 1 op de 5 Nederlanders gaat naar een bibliotheekactiviteit. 

Top 3: Forum Groningen, Emmen en Kunstenhuis Idea

De top 3 bestaat dit jaar, op basis van de nieuwe telmethode, uit Forum Groningen, Emmen en het Kunstenshuis Idea. Groningen steekt er met 86 activiteiten per 100 inwoners met kop en schouders boven uit. De nummer twee en drie komen niet verder dat 67 en 64 activiteiten per inwoner. Groningen en Idea had ik hier wel verwacht. Ik wist dat Emmen een actieve bibliotheek was maar voor mij kwamen ze toch nog wel als een verrassing op nummer twee. 

Er zitten veel nieuwkomers in ten opzichte van de vorige telmethode. Er zijn er maar twee die ook in de vorige lijst met de telling van het aantal activiteiten al hoog scoorden. Dat zijn Rozet Arnhem en  Drachten|Smallingerland. Dat is wel een extra compliment waard. Het toont overigens ook wel hoe grillig cijfers kunnen zijn. 

Omdat ik geen vergelijkingsmateriaal heb, is het ook best moeilijk om er nu al heel veel duiding aan te geven. Ik pak er toch een paar zaken uit.

Ook in deze top-15 zien we nu de Boekenberg terugkomen. Ook het lijstje van veel leden kwamen ze al voor. Zij hebben de leeftijd voor het gratis lidmaatschap verhoogd tot 30 jaar. Hun beleid is ook om extra activiteiten te organiseren omdat lang niet iedereen zal willen lenen met dat abonnement. Ik durf niet gelijk een directe verbinding hiertussen te leggen. Daarvoor ken ik de situatie niet goed genoeg maar het zou zo maar kunnen. 

Opvallend is ook de Bibliotheek Den Haag in de lijst. De G4-bibliotheken komen in de top-15's nauwelijks voor. Dat zegt niet zoveel over de kwaliteit van het bibliotheekwerk maar vooral over de problematiek in grote steden die nog meer inzet vraagt om tot hetzelfde bibliotheekgebruik te komen als in kleinere plaatsen of in plaatsen met minder problematiek. Ook voor Den Haag dus een extra compliment. 

Bibliotheekactiviteiten en Niet-bibliotheekactiviteiten

Naast het tellen van alle deelnemers is er nog een verbetering die aangebracht is in de gegevenslevering. En die heeft te maken met de ontwikkeling van MultiFunctionele Accomodaties of MFO's. Ook in dit lijstje staan er een paar: Forum, Rozet, Kunstenhuis Idea en CODA bijvoorbeeld. Zij kunnen nu een splitsing aanbrengen tussen deelnemers aan bibliotheekactiviteiten en niet-bibliotheekactiviteiten. Ik heb ook nagekeken of de lijst er anders uit zou zien als we ook de niet-biblitoheekactiviteiten met zouden tellen. En in dat geval had er één andere organisatie in de top-15 gestaan. Dat is Kunstwerk!, de MFO voor Zevenaar en omgeving. Kunstwerk! is ook een museum en theater. Als de cijfers niet gesplitst waren geweest dan had Kunstwerk! op nummer één gestaan. 

Nog één lijstje en dan een eindlijst!

Voor iedereen in deze top-15: gefeliciteerd met deze plek! En ik ga verder kijken. Na dit lijstje komt nog een lijstje met bezoeken per inwoner en daarna ga ik de Deckers-index opmaken met alle vijf kenmerken. En de vraag is dan: wie scoort over de hele linie het best? Ik verwacht die eindlijst aan het eind van deze week bekend te maken. Stay tuned!

Wat is de meest actieve bibliotheek?

We gaan nog even verder met de dataset met cijfers over bibliotheken die uit het WOB-verzoek komen. Want ik bezondigde mij bij de eerste reeks cijfers natuurlijk vooral aan gegevens over de klassieke taken van de bibliotheek. Nu dus tijd om weer een stapje verder te kijken.

In de dataset is ook opgenomen hoeveel activiteiten elke bibliotheek organiseert. Die activiteiten zijn ook nog eens uitgesplitst per bibliotheek naar de vijf kernfuncties: lezen en literatuur, educatie, kennis en informatie, kunst en cultuur en ontmoeting en debat.

Hierboven ziet u de top-10 van bibliotheken met de meeste activiteiten. Daar vallen wel een paar dingen aan op.  In de top-10 staan drie van vier zogeheten G4-bibliotheken: Den Haag, Amsterdam en Rotterdam. Utrecht ontbreekt in dit rijtje. Om precies te zijn: ze zijn op plaats 32 van alle bibliotheken.

Een aantal bibliotheken verbaast me niet: Kennemerwaard die al jaren inzet op dit beleid. Biblionet Groningen die hier alle vestigingen van Groningen telt. Mooie noteringen voor Hoeksche Waard, Maas en Peel, Waterland en de Graaschapbibliotheken. Kleinere bibliotheken die hier flink hun mannetje staan.  Hoeksche Waard geeft bijvoorbeeld aan in de onderliggende cijfers meer dan 1.300 activiteiten te organiseren voor 'ontmoeting en debat'. Ik ben wel benieuwd wat daar gebeurt.

Activiteiten per 1.000 inwoners

Voor een betere vergelijking kun je beter een kengetal gebruiken. In dit geval ben ik eens gaan kijken hoe de top-10 er uit als je rangschikt op het aantal activiteiten dat men organiseert per 1.000 inwoners. Kleine en grote bibliotheken kun je dan onderling rangschikken.

Een aantal bibliotheken uit bovenstaande top-10 komen ook in deze top-10 terug. Met als uitschieter Hoeksche Waard die Den Haag en de OBA in de vorige lijst nog voor moest laten gaan. Ook Maas en Peel, de Graafschap bibliotheek, Den Haag en Waterland komen in deze lijst weer terug.

Maar ook een paar opvallende nieuwe die door hun kleine werkgebied minder in beeld kwamen bij de absolute vergelijking zoals Hoogeveen, Veldhoven en Veluwezoom. En, ook in deze top-10 prijkt weer Scherpenzeel, de kleinste basisbibliotheek van Nederland!

Onderverdeling van activiteiten naar kernfuncties

In zijn totaliteit geven bibliotheken aan dat zij in 2015 77.426 activiteiten organiseerden. De meeste activiteiten, zo'n  45%, bevond zich in het domein van lezen en literatuur: schrijversavonden, dichtercafés, schrijfworkshops etc. Daarna volgt educatie waar veel activiteiten met scholen in zullen zitten.  Het laatste kwart wordt verdeeld over kunst en cultuur, kennis en informatie en ontmoeting en debat.

Definitie?
Wie overigens naar de onderliggende cijfers kijkt, moet constateren dat deze cijfers nog lang niet altijd goed zijn ingevuld door bibliotheken. Een paar bibliotheken geeft aan op geen enkel gebied cijfers te kunnen leveren en zeker 1 op de 8 bibliotheken geeft bij één van de gebieden wel aan het niet te weten. Het is helder dat dit soort tellingen nog in de kinderschoenen staan. Want wat is de definitie van een activiteit?  Is het lezersfeest in Rotterdam 'slechts' één activiteit die vergelijkbaar is met één spreekuur voor de belasting? Met andere woorden: we gaan hier de komende jaren nog veel leren.

In het volgende blog gaan we kijken naar wie de meeste bezoekers heeft....

Cijfers zijn afkomstig uit bijgaande bericht van het ministerie van OCW waar verschillende excelbestanden worden aangeboden. In een eerder bericht maakte ik al enkele vergelijkingen op klassieke functies van de bibliotheek zoals ledenaantal, mediabezit en subsidiebedrag.