De schrale oogst van twaalf jaar RFID en een oproep voor meer innovatie

Voor mijn werk bij de Koninklijke Bibliotheek dook ik weer eens in de dossiers over RFID: u weet wel die chips die in boeken zitten en in veel gevallen ook in ledenpassen. Ergens begin 2000 werd er mee gestart en vanaf 2004 zorgde NBD|Biblion dat deze chip ook in elk afgeleverd boek zit. Grootschalige invoering werd daarmee een feit. Hierboven het oudste filmpje dat ik erover kon vinden: de introductie in 2006.

Om eerlijk te zijn: ik was al wel weer flink kwijt hoe het zat met al die RFID-toepassingen. De pagina van de KB over RFID is daarbij wel een handig startpunt voor wie er zelf nog weer eens in wil duiken.

En na het lezen, heb ik goed nieuws en slecht nieuws. Eerst maar het goede nieuws? Dat dacht ik al.

Het goede nieuws
RFID is grootschalig ingevoerd en is voor media echt de standaard geworden. Waar we vroeger nog verschillende typen barcodes hadden, is er en nu één chip. Die chip heeft er onder ander voor gezorgd dat een dienst als Plankklaar leveren van de NBD zijn weg kon vinden.  Verder zijn er wapperstokken ontwikkeld voor collectiebeheer en er zijn heuse 'slimme boekenkasten en displaytafels' die zelf weten wat er in staat of wat er op ligt. En tot slot wordt her en der met RFID-tunnels getest om grote hoeveelheden in één keer te registreren.

Zo. Dat is twaalf jaar RFID-innovatie. Dan nu het slechte nieuws.

Het slechte nieuws: Veredelde vervanging van barcodes en beveiligingsstrips
Het slechte nieuws is dat we bottom-line eigenlijk niet veel verder zijn dan de vervanging van barcodes en beveiligingsstrips.

Nou wil ik ook niet bepleiten dat al onze bibliotheekgebruikers hun chip moeten implanteren, zoals je in onderstaande filmpje ziet, maar meer zou toch mogelijk moeten zijn.

Wat mij opviel bij het doorlezen van de stukken: er wordt maar heel weinig informatie op de chips gezet. Er zit een uniek nummer op elke chip maar we plaatsen vaak ook nog eens ons eigen nummer erop. Er is wel eens gediscussieerd of het ISBN niet op de chip zou moeten staan maar omwille privacy (doordat je op afstand zou kunnen zien wat iemand heeft) werd dit weggelaten.

Landelijk IBL
In de rapportage over de proefcertificering zit onder bijlage 7 een interessant verhaal over landelijk IBL. Eén van de constateringen is eigenlijk dat alle unieke eigenschappen van RFID niet worden benut tussen de verschillende bibliotheeksystemen en dat eigenlijk telkens terug wordt gevallen op de 'oude barcode' die in de RFID is geprogrammeerd. De RFID-technologie voegt daarmee behalve standaardisatie van de technologie niets toe.  Zodra een aanvraag buiten de provinciale systemen en buiten de provinciale transportbusjes komt, is zo'n aanvraag vaak een complex proces.  Dit omdat een keten van systemen wordt gebruikt. Dat levert soms meerdere 'pakbonnen' op  bij landelijke IBL-aanvragen. En ik ken ook bibliotheken waar IBL-aanvragen voorzien worden van een tweede 'tijdelijk' RFID-label om toch maar met de eigen zelfservicesystemen te kunnen werken.

Hoezo, uitwisselbaar?

Zo min mogelijk via RFID, zoveel mogelijk via bibliotheeksysteem
Mijn gevoel zegt dat we hier het paard achter de wagen spannen. Met andere woorden: we accepteren nauwelijks elkaars RFID-chip buiten ons eigen lokale of provinciale systeem en extra informatie wordt niet of nauwelijks gebruikt. Alle processen worden namelijk uitgevoerd binnen de bibliotheeksystemen of in koppeling tussen de bibliotheeksystemen. De bibliotheeksystemen lijken haast wel het monopolie te willen houden op alle gegevens.

Ook de oplossingen die nu gemaakt worden voor de Nationale Bibliotheekpas zijn gebaat bij standaardisatie van passen en objectnummers maar de oplossing is niet exclusief gekoppeld te aan RFID-technologie. Heel bot gezegd: dit had ook nog met gestandaardiseerde barcodetechnologie gekund.

Standaardisatie met uitzonderingen
Op dit moment zijn er nog twee type bibliotheken: die met een lenerspas met RFID en die met een lenerspas met barcode. Die standaardisatie is dus nog niet bereikt. In een persbericht van de KB in juli 2016 over de Nationale BibliotheekPas stond onder andere:

De onlangs aangekondigde oplossing van de VOB maakt het mogelijk dat leden van een groot deel van de openbare bibliotheken met één pas in meerdere vestigingen kunnen lenen en/of terugbrengen. KB en VOB streven ernaar om dit in 2017 uit te breiden tot alle leden van alle vestigingen van openbare bibliotheken in Nederland, voor zowel lenen als terugbrengen.

Waar voor media de RFID-tag echt de gestandaardiseerde oplossing is, is dat voor passen nog niet het geval. Je kunt daar nu voor landelijke oplossingen ook nog niet eens uitgaan van gestandaardiseerde technologie. En dat leidt weer tot een versterkte rol van de bibliotheeksystemen die direct onderling of via een schil in de landelijke infrastructuur eigenlijk toch niet veel meer doen dan een 'barcode' en een 'pasnummer' uitwisselen.

Ook de Nationale BibliotheekPas dwingt geen standaardisatie af
Als ik de handleiding van Wise voor de nieuwe apllicatie voor de Nationale BibliotheekPas  lees, zie ik dat je die Nationale BibiotheekPas ook gewoon op barcodes laten draaien. Ook die dwingt dus geen standaardisatie af.

De handleiding schrijft bij het inschrijven van een gastlid:

Scan of typ in het veld 'Klantnummer' de barcode van het pasje van de gastklant en klik op 'OK'.

Verderop in de handleiding wordt melding gemaakt van het volgende:

Het is niet uit te sluiten dat eenzelfde pasnummer in gebruik is bij verschillende bibliotheeksystemen. In dat geval zullen er bij het inschrijven meerdere ISIL-nummers (aanvulling: dat zijn de stichtingsnummers) met bijbehorende vestigingsnamen getoond worden waaruit u dient te kiezen.

Hier staat met zoveel woorden dat we de pasnummers niet gestandaardiseerd hebben. Dat is inderdaad zo voor barcodes. Verder levert dat gebrek aan standaarden natuurlijk nog extra werk op. Want denk je dat je in een bibliotheek met alleen RFID-lezer je barcodepasje kunt gebruiken bij de zelfbediening? Ik denk het niet. Die leners moeten zich gewoon melden bij een medewerker die het via een personeelsterminal gaat uitlenen. En andersom - klant met RFID-pas meldt zich in een bibliotheek met barcodepas - geldt het evenzeer.  Gebrek aan standaardisatie levert extra werk wanneer onze leden zich melden bij een andere bibliotheek. Lekker collegiaal.

Het toont aan hoe lastig het is om te standaardiseren. Als we alleen standaardiseren om mijn collega minder werk te laten hebben, voelt het als een investering waar je zelf niet direct profijt van hebt. Een  directeur met weinig geld krabt zich nog eens achter de oren.

Schrale oogst en een oproep 

Twaalf jaar na grootschalige invoer van RFID is de schrale opbrengst dus dat we niet veel verder zijn dan ouderwetse processen in een nieuwe jas. Die nieuwe jas heeft wel twee voordelen: straks met één pas lenen in alle bibliotheken en een 'intelligente boekenkast'. En van die eerste - lenen in alle bibliotheken - moeten we er wel bij vermelden dat we ook een uitzondering maken voor barcodepassen en dat het dus nog niet eens exclusief is voor die RFID-technologie.

Mijn bescheiden conclusie is ook dat RFID gebaat zou zijn met meer innovatie, niet alleen in het logistieke maar vooral in het klantproces. Kijk maar eens hoe IBM in 2005 RFID positioneerde. Een extra oproep aan bibliotheken en leveranciers op dit punt kan geen kwaad.

Ik ben wel benieuwd waar ik de goede voorbeelden binnen of buiten de branche kan vinden. Laat het me weten.

Wat op 1 januari 2013 nog niet klaar was....

In het voorjaar van 2011 (ja, lang geleden) schreef ik een aantal artikeltjes over 1 janauri 2013. Ik schreef toen dat het technisch allang mogelijk was om alle leden van bibliotheken bij elkaar te laten lenen. Maar waarom deden we dat niet? Toen zag ik het volgende voor me:

1 januari 2013: het acht-uur-journaal besteedt in een kort item aandacht aan het feit dat alle bibliotheekleden nu in alle bibliotheken hun boeken kunnen lenen. Een landelijke vorm van gastlenen is een feit. Eerder op die dag hebben staatssecretaris Zijlstra en VOB-directeur De Vries al een persconferentie gegeven in Nieuwspoort. In een radio-interview legt directeur Van Leeuwen van Bibliotheek.nl uit dat dit nu een mooie uitwerking is van de landelijke digitale infrastructuur. Een onmogelijk nieuwsitem? Ik denk het niet/

In het afsluitende artikel kon ik het volgende concluderen:

• Gelderland en Brabant hadden op dat moment al gastlenen
• Limburg en Overijssel hadden het op de planning staan
• Friesland had interesse en Noord- en Zuid-Holland waren enthousiast
• Zeeland zei nuchter dat het moest aansluiten op de landelijke infrastructuur en
• Bibliotheek.nl meldde dat het hiervoor in 2012 het IAM (Identificatie- en Authorisatie Management)

Ik kan het gemist hebben maar volgens mij zaten wij op 1 januari 2013 niet in het acht-uur-journaal en Halbe Kuipers was al geen staatssecretaris meer. Nu zou ik een zuur stukje kunnen schrijven over - tjonge, tjonge - wat gaat het toch weer langzaam. Ja, dat gaat het. Maar er zijn wel degelijk stappen gezet.

Al gerealiseerd
In de tussentijd zijn Overijssel en Limburg operationeel geworden met gastlenen. Heel Zuid- en Oost-Nederland (toch zo'n 6,6 miljoen inwoners) kan dus bij elkaar lenen. Dat werkt naar behoren zover ik weet en ik hoor zelf goede geluiden in Overijssel.

Noord- en Zuid-Holland
In Noord- en Zuid-Holland is ondertussen bij de directie-overleggen en Probiblio het plan gerijpt voor een opmaat naar de Nationale Bibliotheekpas. Op dit moment wordt dit project voorbereid om in de loop van dit jaar opgestart te worden. Als ik het goed begrijp zal die dus gebruik gaan maken van de nieuwe landelijke infrastructuur.

Bibliotheek.nl
Hoe ver het precies is met het IAM is voor mij wat lastig te begrijpen. Aangegeven was in het jaarplan dat dit in 2012 beschikbaar zou komen. In de laatste update over het derde kwartaal 2012 wordt gemeld: 

Testmanagement heeft IAM vrijgegeven voor productie (live-gang). IAM gaat echter pas daadwerkelijk worden gebruikt wanneer applicaties worden aangesloten op IAM (voor gebruikersauthenticatie). Dat is het eerst het geval bij nieuw op te leveren applicaties zoals NBC+. Zolang nog niet alle bibliotheken zijn aangesloten op IAM, valt IAM terug op de identiteiten van A-select.

Regie
In mijn artikeltje in het voorjaar van 2011 vroeg ik of SIOB, Bibliotheek.nl en VOB geen regie wilden oppakken op dit punt om partijen goed bij elkaar te brengen. Op 31 oktober 2012 was het zover. De VOB nodigde achter de branchestrategie partijen uit om afspraken te maken over de realistatie hiervan. De Nationale Bibliotheekpas - die veel lijkt op wat ik hierboven schrijf - maakt onderdeel uit van die branchestrategie. In een communiqué wordt aangegeven dat de SPN (de samenwerkende PSO's) deze pas gaan oppakken en op 1 maart 2013 met een projectplan komen.

Dat lijkt me een concrecte stap. En het lijkt mij dan weer logisch dat er een koppeling wordt gemaakt met het initiatief in Noord- en Zuid-Holland en dat er een overstapplan komt voor Brabant, Limburg, Gelderland en Overijssel.

Warempel: zou het acht-uur-journaal van 1 januari 2014 dan als goed alternatief haalbaar worden? Lijkt me een mooi voornemen voor 2013.

Ik blijf graag een eeuwige optimist. Ik wens onszelf daadkracht.Volgend jaar dat hele landkaartje oranje!