' Je mag mijn lenerspas wel gebruiken', waarom we alle asielzoekers een gratis bibliotheekpas moeten geven...

"Het Nederlands opende niet de deur naar Nederland, maar wel die naar de bibliotheek in de stad. Daar begon ik 's ochtends heen te gaan om er te lezen. Niet omdat ik van lezen hou, maar omdat ik niet van het AZC hield. De bibliotheek was netjes en mooi en stil. Voor de plek waar boeken waren werd beter gezorgd dan voor die waar asielzoekers waren. En ze hadden gelijk, want als je een boek opent, zie je stille woorden, maar open je een asielzoeker, dan zie je alleen schreeuwende problemen.

Ik begon op de jeugdafdeling met boeken voor kinderen die net leren lezen. Ik ging met een boek aan een tafeltje op een stoeltje zitten, opende een boek en las. Als ik een onbekend woord zag, zocht ik het op in mijn woordenboek en noteerde het woord in een notitieboekje. De bibliothecaressen waren beschaafd en behulpzaam. Ik weet nog dat ik een boek las dat Kikker is kikker heette. Opeens riep een klein stemmetje mij.

'Meneer.' Ik keek op en zag een meisje van zes met een bril die de helft van haar gezicht bedekte. Ze ga me een boek aan.  'Deze is nog leuker' zei ze. Het was Kikker is verliefd.  Het was inderdaad een goed boek. Nadat ik alle kinderboeken had gelezen, zelfs Nijntje, ging ik naar boven. Bij de volwassenenboeken had ik mijn woordenboek weer vaker nodig.

Op een dag zei een van de bibliothecaressen dat ik het boek best mee mocht nemen naar het AZC. Ik durfde haar niet te vragen hoe ze wist dat ik in het AZC woonde en geen lenerspas had.
'Ik ga drie weken op vakantie,' zei ze. 'Je mag mijn lenerspas wel gebruiken.'

Hoe belangrijk was haar vertrouwen in die tijd. Ze vroeg mij de pas ook daarna niet meer terug."

Hoe ik talent voor het leven kreeg
Het is bladzijde 434 uit het boek 'Hoe ik talent voor het leven kreeg' van Rodaan Al Galidi. Ik kreeg het boek van een lieve vriendin en het bleek een schot in de roos. Een menselijk verhaal van een asielzoeker die negen jaar lang in een AZC verblijft. Kafkaëske situaties met formulieren. Trieste en desperate zelfmoorden. Maar ook vermakelijke miscommunicaties tussen Nederlanders en de vluchtelingen. Al Galidi valt uiteindelijk onder het generaal pardon. Het verhaal dat dan in het AZC de ronde doet is dat er een generaal is die Pardon heet en die alle vluchtelingen een verblijfsvergunning geeft. Generaal Pardon.

Maar ook een boek over hoe deze asielzoekers proberen klein geluk na te jagen en hun grote dromen niet proberen kwijt te raken. Een boek over mensen die de vrijheid probeerden te vinden en gevangen worden door de systemen van Nederland: de IND en de Sociale Dienst. 'Asielzoekers die op vlucht waren voor bommen en die nu bang zijn voor de systemen, de regels en de ambtenaren. Nederlanders zijn goed in het temmen van mensen' zegt Al Galidi in een interview.

Geef elke asielzoeker een bibliotheekpas
Al Galidi leerde lezen in de bibliotheek. Hoeveel asielzoekers zouden dat op dit moment óók doen? 10? 100? 1.000? Hoe eenvoudig kan het zijn? Geef elke asielzoeker een gratis bibliotheekpas. Het boek  van Al Galidi laat je zien dat eenvoudige menselijkheid voor deze asielzoekers een bijzonderheid is: een woordenboek, een vraag beantwoorden of even op weg helpen op de pc.

Al Galidi werd uitgedaagd door een vriend om elke maand een brief te schrijven over wat hij meemaakte. Dat vormde uiteindelijk de basis voor het boek. Het bleek zijn ultieme therapie en zijn manier om te overleven.

Literatuurprijs, inburgeringstoets en kijken met de ogen van een asielzoeker
Saillant detail: in 2011 ontving hij de Literatuurprijs van de Europese Unie. Kort daarna zakte hij voor zijn inburgeringstoets. Over hoe vreemd onze regels werken.

Een aanrader voor alle bibliothecarissen maar vooral voor hen die met vluchtelingen werken of willen gaan werken. Bijna 500 pagina's lang kijk je met de ogen van een asielzoeker naar de Nederlandse maatschappij.

Geef elk AZC een (nood)bibliotheek en taalcafé?

Dit is het plaatje van alle AZC's in Nederland. Dat zijn er nog best veel of niet?  Het plaatje is afkomstig van de site van het COA. En het worden er nog een stuk meer. Want VNG doet een klemmend beroep op gemeenten om vluchtelingen op te vangen.

Ruim een week geleden schreef ik een blog over twee onderwerpen: 1) de perikelen bij het UWV en 2) de grote toestroom van vluchtelingen. Mijn opmerking was toen dat 160 belrondjes misschien wel eens interessant zouden kunnen zijn. Dit keer ga ik verder in op de vluchtelingen.

Want nu in rap tempo AZC's vollopen, geopend of heropend worden, triggert mij dit plaatje toch wel. Zouden alle bibliotheken al contact hebben met deze AZC's? 

Calais Refugee Library, Libraries without borders en omgebouwde stadsbussen

Via internet kwam ik bij dit artikel van The Guardian waarin melding wordt gemaakt van een bibliotheek voor vluchtelingen bij Calais. Een bewonderenswaardig initiatief van een Britse docente die dit samen met vrijwilligers opzette. 

Ook maakt het artikel melding van andere bibliotheekinitiatieven voor vluchtelingen: zoals het initiatief van Libaries without Borders met hun Box-bibiotheek., of speciale omgebouwde stadsbussen als rijdende bibliotheek in Italië. 

Elke AZC een (nood) bibliotheek en taalcafé?

Bij de genoemde voorbeelden zie je dat goedwillende burgers het oppakken.Soms ondersteunt door een stichting zoals Libraries without borders. Concepten die voor tweede- of derde-wereldlanden lijken bedoeld, zouden toch ook zomaar in Nederland voor grote groepen vluchtelingen interessant kunnen zijn. En  als je op die manier kijkt zou je toch binnen de kortste keren in elk AZC een (nood)bibliotheek moeten kunnen krijgen?

En waarom dan ook niet gelijk met burgers taalactiviteiten organiseren? Verplaats het taalcafé (tijdelijk) naar het AZC of open een tweede café. En zou via crowdfunding op sponsoring niet een klein internetcafé of taalpunt te realiseren zijn? De Box-bibliotheek? Of zou die afgeschreven Bibliobus toch niet nog een kans moeten krijgen? Wie even nadenkt, komt op vele ideeën waarmee eerste nood gelenigd zou kunnen worden.

VNG geeft  in haar persbericht aan dat  ze 'bezig (zijn) met een ondersteuningsprogramma voor gemeenten op tal van praktische zaken voor iedere dag.' Wat mij betreft hoort daar een (nood)bibliotheek en een taalcafé bij. 

Voor bibliotheken lijkt mij dit een mooie en dankbare gelegenheid om die nieuwe rol van de bibliotheek in te vullen en deze ook op een nieuwe manier te organiseren. Voor conventionele oplossingen zijn er domweg geen middelen. Juist in deze omvangrijke problematiek moeten we zoeken naar nieuwe wegen. 

Stand van zaken
Ik ben wel benieuwd hoe ver bibliotheken hier mee zijn? Zijn er contacten met VNG om de bibliotheek in dat pakket van praktische zaken mee te nemen? Zijn er op lokaal niveau al noodbibliotheken of Boxbibliotheken? Zo nee, dan is het misschien goed om toch dat belrondje nog even te maken in uw gemeente. En zo ja, laat het me eens weten. Want goed voorbeeld doet goed volgen!

Tot slot: in mijn vorige blog maakte ik niet alleen melding van vluchtelingen maar ook van het UWV.  Cor Wijn, de interim-directeur van de VOB meldde dat hij contact zou zoeken met Tof Thissen van het UWV. Onlangs meldde hij mij dat dat is gelukt en dat er over enige tijd hierover een gesprek met hem volgt. Wordt vervolgd dus.  Misschien dat de VOB ook nog een lijntje kan leggen naar COA en VNG over dit onderwerp.

Mocht u dat belrondje lokaal nog niet hebben gemaakt, dan misschien toch maar doen. Succes.