Wie betaalt de € 1,1 miljard die laaggeletterdheid kost?

Vandaag maakte de Stichting Lezen en Schrijven bekend dat de maatschappelijke kosten van laaggeletterdheid zijn opgelopen tot meer dan een miljard euro. Voor de goede orde: dat is een één met negen nullen.

Stichting Lezen en Schrijven liet Price Waterhouse Coopers al eerder onderzoek doen naar deze kosten en kwam tot een berekening van € 556 miljoen. Hoe kan het ineens zoveel meer geworden zijn?

Laaggeletterden verdienen minder
Daar is een vrij eenvoudige verklaring voor. Stichting Lezen en Schrijven heeft dit keer ook meegerekend hoeveel laaggeletterden minder verdienen doordat ze laaggeletterd zijn. Dat dat is zo'n € 572 miljoen. Die was in eerdere berekeningen nog niet meegenomen.

Wie betaalt de laaggeletterdheid?
Hoewel het wel een beetje voelt als 'opbieden' bij dit probleem, denk ik dat dit soort rekensommen wel degelijk van belang zijn. Op tekentafel van beleidsmakers staan niet altijd de verhalen van burgers centraal maar soms de cijfers.  Hoe onterecht dat wellicht ook voelt.

Het meest cruciale plaatje uit het nieuwe PWC-rapport is naar mijn mening dan ook niet het bedrag van € 1,13 miljard aan maatschappelijke kosten maar bijgaande staatje.

Dit staatje geeft namelijk aan wei de kosten van laaggeletterdheid betalen. Voor € 572 miljoen komt die voor rekening van laaggeletterden zelf.  Maar voor € 257 miljoen euro is de zorg aan zet doordat er extra zorgkosten zijn. En voor € 292 miljoen gaat het om overheidskosten waar het gaat om uitkeringen, armoederegelingen en gemiste belastingkomsten..

Is het niet gewoon te weinig?
De rijksoverheid geeft jaar zo'n € 60-65 miljoen uit aan bestrijding van laaggeletterdheid.
Is € 60 tot 65 miljoen dan niet gewoon te weinig om dit probleem op te lossen? Het is makkelijk om daar ja op te zeggen maar ik denk dat het genuanceerder ligt. Naast het rijksgeld betalen ook gemeenten (onder andere via bibliotheken) flink mee aan de bestrijding van laaggeletterdheid. Het bedrag is dus veel groter dan die € 60-65 miljoen. Maar ik denk dat geld zeker één van de factoren is.

Mijn wens is dat we weg kunnen komen bij dit soort berekeningen. Hoe belangrijk ik het werk van Lezen en Schrijven ook vind en ze ook dankbaar ben voor dit soort documenten. Dank, dank en ga vooral door. Weg komen bij de cijfers en terug naar de mensen. Het zou namelijk betekenen dat we een goede oplossing hebben gevonden. En ondanks alles - ondanks al die bevlogen mensen die er mee aan de slag zijn - is die er nog niet.

Tot die tijd vechten 1,3 miljoen Nederlanders met hun taal: met formulieren, met briefjes, met veiligheidsinstructies, met bijsluiters en met (voor)lezen.  En elk jaar tikken wij daarvoor met elkaar € 1,1 miljard af.

Lees hier het hele rapport van Price Waterhouse Coopers.

Het jaar van de doorbraak van ebooks gaat nooit komen....! Maar digitalisering is belangrijker dan ooit.

Al sinds ongeveer 2000 schrijf ik in elk werkplan dat dít jaar toch echt het jaar van de ebooks gaat worden. Vanaf volgend jaar ga ik het niet meer zeggen. Want ik weet nu zeker: de definitieve doorbraak van ebooks gaat niet komen. 2017 wordt niét het jaar van de ebooks.

Hoe ik daarbij kom? Nou, die informatie haal ik uit de Media and Entertainment Outlook 2016. PWC maakt jaarlijks een 'outlook' (lees: trendrapport) over de media-industrie. Cijfers uit afgelopen jaren worden vergeleken met prognoses voor de toekomst. Dat levert mooi cijfermateriaal op om eens in het weekend door heen te lezen en wat feiten op een rij te zetten.


Ebooks: van 4% naar 6%
En daaruit komt bijvoorbeeld het plaatje van hiernaast.  De omzet van ebooks is in 2015 4% van de markt en zal in 2020 6% zijn. Hoewel het een groei is van 50%,  is 6% van de markt naar mijn gevoel nog steeds een niche. Innovatie-experts houden altijd een percentage aan van 15% om een technologie definitief te laten nestelen in de samenleving.

Het rapport haalt overigens wel het goede business model van de bibliotheken aan. Dat laat zien dat er een flinke groei zit in het platform van bibliotheek.nl.

Op dit moment zit bibliotheek.nl op 250.000 ebooks per maand. Dat zijn er zo'n 3 miljoen per jaar. Op een totaal van 70 miljoen uitleningen, zitten we dan inderdaad rond de 4% à 5%.  Dat is echter zonder het 'freemium'-model van de bibliotheken: Vakantiebieb. Die is in zijn eentje ook nog goed voor ongeveer deze aantallen. Samen kom je dan uit rond de 10% van de totale leenmarkt van bibliotheken.

Substantieel, zeker. Maar wie de groeicijfers ziet, ziet dat de markt van ebooks zelf maar heel matig groeit.

Muziek: van 53% naar 80% digitaal
Om dat te illustreren is het aardig om eens naar een paar andere sectoren te kijken. En dan zie je plotseling dat die al in een hele andere omgeving verkeren. In vergelijking daarmee pieren wij over procenten.

Bij de muzieksector is op dit moment al 53% van de markt volledig digitaal en dat aandeel groeit tot 2020 naar 80%. Vinyl is in de muziekmarkt wat ebooks zijn voor de gedrukte markt: iedereen praat erover maar het gaat om marginale marktaandelen.

Bij muziek is de volledig omslag naar digitaal een feit aan het worden. Streamingdiensten als Spotify hebben der rol van EMI in de muziekwereld overgenomen.

Media en entertainment: meer digitaal dan fysiek

De ontwikkeling die de muziek heeft ingezet zien we terug in de hele entertainment- en mediaindustrie. Of het nu gaat om games, films, televisie of boeken: steeds minder fysiek, steeds meer digitaal. Hiernaast ziet u hoeveel wij besteden aan deze producten. 2015 was daarin echt een kanteljaar. Net als bij muziek haalt de hele media- en entertainmentindustrie vanaf 2015 meer omzet uit digitale producten dan uit niet-digitale producten (zoals losse games, boeken, losse films etc.).

Het jaar van de ebooks komt nooit...
Het jaar van de ebooks komt nooit. Ebooks gaan geen vaste plek krijgen in het mediafirmament van de eeuwigheid. Het is de doorgaande ontwikkeling van het boek. Ebooks zijn de hybride stap naar de digitale wereld. Een tussenvorm. En kenmerk van deze tussenvormen is dat ze nauwelijks overleven.

Waarom het ebook geen vervanger is

Want ik geef u een paar voorbeelden. De PTT gaf jarenlang het telefoonboek uit. Is dat op ebook verschenen? Een telefoonboek als ebook is geen ebook, dat is een website met database. Of wat dacht u van het spoorboekje van de NS. Het stond vroeger altijd een tijd in de boeken-top-10. En nu? Is het een ebook? Nee, het is een website met database? En de encyclopedie? Is dat een ebook geworden? Nee, ook niet. Dat is nu een wiki-platform waar burgers zelf hun lemma schrijven.

Veel content die vaak in boeken verscheen, verschijnt nu in digitale leeromgevingen. Kijk maar naar hoe uw kinderen studeren aan de universiteit of de middelbare school. Scholen creëren een digitale leeromgeving waar veel van de lesstof aangeboden wordt of terugvindbaar is.

Dat neemt niet weg dat lezen blijft en dat het boek blijft. Net zoals we nu nog altijd wandelen en niet alles met de auto doen. Sterker nog: er zijn meer mensen dan ooit die meedoen aan Nijmeegse vierdaagse. Lezen blijft een basisvaardigheid maar wel één die nodig is om juist binnen die digitale wereld nog goed je weg te kunnen vinden.

Zit ons collectiebudget wel op de goede plek?
Wie ziet dat 50% van de media-omzet nu digitaal is, zou ook kunnen zeggen dat we 50% van ons collectiebudget digitaal moeten besteden. Niet aan ebooks - u weet nu dat dit een niche blijft - maar vooral aan al die andere nieuwe functies die de bibliotheek wil vervullen: diensten rond basisvaardigheid, dienst rond digitale ondersteuning van onderwijs, diensten met digitale cursussen. Maak van de bibliotheek de digitale leeromgeving voor alle burgers van Nederland. Maar ik voel de discussie over mijn opmerking over het collectiebudget al aankomen.

Het jaar van het ebook gaat niet meer komen
Het trendrapport van PWC toont aan dat het tijdperk van gedrukte media definitief overschaduwd wordt door die van de digitale media. Er ligt een wereld voor ons. Er is nog zoveel te ontdekken. Maar het jaar van het ebook.... gaat niet meer komen.

Kom maar door met uw reacties!