woensdag 22 februari 2017

Bibliotheekleden zijn gewoon 'betere' burgers!


Dit weekend was ik op internet naar iets aan het zoeken naar iets en stuitte ik op iets anders. Namelijk een interessant onderzoek van de gemeente Nijmegen naar 'de effectiviteit van de subsidie aan de openbare bibliotheek'. Nou, een hele mond vol. Een heel rapport ook trouwens.

Maar ik scrollde eens door het rapport. Een goed rapport over hoe je als gemeente de prestaties van de bibliotheek kunt meten. Want gemeenten willen graag output en nog liever maatschappelijke effecten kunnen meten van hun inspanningen.  Maar hoe doe je dat eigenlijk?

En zo stuitte ik op bovenstaande tabel op pagina 30 van het onderzoek.

Tja, het staat er echt: bibliotheekleden zijn gewoon betere burgers! Ze zijn maatschappelijk actiever, geven meer aan goede doelen en zijn liever voor hun buren. In lezingen vertelde ik wel eens dat bibliotheekleden het typische 'giro-555-publiek' is. Mensen die je graag helpen als je ziet dat het even minder gaat. En dat je als gemeenschap gebruik kunt maken van die kracht: als taalmaatje, als vrijwilliger bij de VoorleesExpress of als begeleider bij een iPad-café.

Niet alleen de hoger opgeleide linkse elite...
Vraag is natuurlijke nog wel wat oorzaak en gevolg is. Worden we beter doordat we naar de bibliotheek gaan of komen de betere burgers vaker in de bibliotheek? Een echt antwoord komt er niet maar de onderzoekers verwijzen nog wel naar de bijlagen. Want wie hier nu zou zeggen dat alleen de hoogopgeleide en goede verdienende elite deze kenmerken vertoont komt bedrogen uit. In elke categorie leeftijd, sociale klasse en  opleiding scoren bibliotheekbezoekers beter dan niet-bibliotheekbezoekers. Daarmee is het causale verband er nog niet maar het geldt zeker niet alleen voor middelbaar of hoger opgeleiden. Ook lager opgeleiden en mensen uit een lager welstandsklasse vertonen een positief onderscheid.

Hoewel het onderzoek uit Nijmegen al weer uit 2015 is, is het interessante kost voor iedereen die wel eens met de gemeente om tafel zit over de prestaties van de bibliotheek.

En voor alle anderen: Bibliotheekleden zijn gewoon 'betere burgers'.

Voor wie in nog meer onderzoek geïnteresseerd is: in een eerdere blogpost verwees ik naar dit Amerikaanse onderzoek waar soortgelijke uitkomsten in te vinden zijn. 

woensdag 15 februari 2017

Welke bibliotheek leent het meeste en het beste uit?


Het laatste blogje over deze cijfers en ik bezondig mij aan de cijfers aller cijfers voor bibliotheken: de uitleenaantallen. Hoewel we tegenwoordig graag ook onze 'nieuwe' kernfuncties laten zien, zijn bibliotheken jaarlijks nog altijd goed voor bijna 80 miljoen uitleningen. Met andere woorden, elke Nederlander leest gemiddeld zo'n  vier tot vijf boeken van de bibliotheek per jaar.

Voordat ik de 'mammoeten van de uitleen' laat zien, eerst weer een kengetal. En dat is het aantal uitleningen per lid. Ook dat levert weer een vergelijking op waar zowel grote als kleine bibliotheken goed vergelijkbaar zijn.

Tja, ik kom uit Overijssel.... nummer 1, 2, 3, 4, 6 en 10 zijn bibliotheken uit die provincie. Met op de eerste plaats Enschede. Een mooi resultaat voor een bibliotheek die forse bezuinigingen te verduren heeft. Dat geldt ook voor de derde plaats van Utrecht. Mooie prestaties voor stedelijke gebieden.

 In de top-10 plaatsen als Rijssen, Staphorst en Kampen die met hun christelijke achtergrond nog een stevige leescultuur kennen.

En ook dit keer weer in de top-10 de Graafschapbibliotheken  en Lek en IJssel. Complimenten.

Wellicht nog aardig om op te merken: 8 van de 10 bibliotheken komen uit Gelderland en Overijssel en kennen allebei een team voor Centraal Collectioneren. Ook daar denk ik een compliment.

De meest efficiënte: de uitleenfrequentie




Een ander cijfer dat veel gebruikt wordt bij bibliotheken is de uitleenfrequentie. Dat wil zeggen hoe vaak een boek gemiddeld per jaar uitgeleend wordt. Hoe hoger het cijfer, hoe efficiënter je hebt ingekocht. Een uitleenfrequentie van 3 wil bijvoorbeeld zeggen dat een boek gemiddeld 3 x de uitleentermijn (van vaak drie of vier weken) is uitgeleend,  In totaal is een boek dan negen tot twaalf weken bij een lezer.  Afhankelijk van de uitleentermijn kan een boek dus maximaal twaalf tot zestien keer uitgeleend worden.

Op deze top-10 staan veel bibliotheken die al in eerder top-10's voorkwamen. De enige die we nog niet eerder zagen is Cultura Ede.

De zwaargewichten




Tot slot opnieuw de mastodonten. Deze top-10 is samen goed voor 25% van alle uitleningen in Nederland. En drie maal is scheepsrecht: Utrecht bovenaan. Bij de andere twee lijstjes (bezoekers en uitleningen per lid) al heel goed scorend maar Utrecht mag zich uitleenkampioen noemen. Bibliotheek AanZet, met een groot werkgebied en veel vestigingen rond Dordrecht, volgt daar kort achter. Groningen, Amsterdam en Den Haag staan heel dicht bij elkaar.

Het is interessant om de lijstjes van bezoekers en uitleningen eens naast elkaar te leggen en de verschillen in accent te zien. Sommige bibliotheken scoren op één accent en sommige zelfs op beide.

De allerbeste bibliotheek?
Zo, ik geloof dat ik het hier even bij houdt. Er is nog van alles te zeggen. Waar ik in ieder geval even over ga nadenken is of er een index te maken is die verschillende kengetallen koppelt van verschillende functies. Door een ranking te maken op verschillende factoren kun je technisch de beste bibliotheek van Nederland presenteren. Het lijkt me aardig om daar rond de verkiezing van de 'Beste Bibliotheek' in maart nog wat mee te doen.

Voor nu, dank voor het volgen.  Mijn tip voor nu: verdiep je in deze cijfers en zorg dat je je eigen verhaal kunt vertellen. Ik verheug me eerlijk gezegd al wel op de cijfers van volgend jaar.

De cijfers van dit overzicht komen uit door het ministerie van OCW gepubliceerde cijfers die naar aanleiding van een WOB-verzoek openbaar zijn gemaakt. In een eerder berichten maakte ik al melding van vergelijkingen op basis van ledental, mediabezit en subsidiebedrag , activiteiten in de bibliotheek, en bezoekersaantallen


dinsdag 14 februari 2017

Bij welke bibliotheken komen de bezoekers het liefste nog eens?


Zo, we gaan weer naar een twee volgende top-10's. Iemand zei me,naar aanleiding van al deze overzichten, dat ik waarschijnlijk net zolang doorging totdat elke bibliotheek wel in een top-10 voor zou komen. Nou, het zou mooi zijn als het zo is. De cijfers tonen in ieder geval aan dat elke bibliotheek wel zo haar eigen accent kent.

Hierboven ziet u  wat naar mijn mening te echte top-10 is van meest bezochte bibliotheken. Berekend in het aantal bezoeken per inwoner per jaar van het werkgebied. U weet, ik heb een voorliefde voor kengetallen boven absolute aantallen.  Gemiddeld komt elke Nederlander iets meer dan drie keer per jaar in de bibliotheek. En hier prijkt - met enige trots - Deventer fier bovenaan. De bibliotheek waar ik zelf werkte en ook een tijdje directeur was. Een bibliotheek met een fijnmazig spreidingsbeleid dat naast de bibliotheek ook de Wijkwinkel kent waar mensen terecht kunnen voor allerhande vragen rond wonen, werk, inkomen en gezondheid. Dat betaalt zich uit in deze bezoekcijfers. Deventernaren komen meer dan negen keer per jaar in de bibliotheek.

Op nummer 3 een bibliotheek waar ik ook werkte: Hengelo. Mooie bibliotheek die als een magneet werkt op de inwoners van de stad. En dat is wat we veel zien in deze top-10: Arnhem, Nieuwegein, Almere, de Chocoladefabriek en het Eemhuis, allemaal bibliotheken die in het verleden al meestreden om de titel Beste Biblitoheek van Nederland en vaak met de titel ervan doorgingen.

Verder ook biblotheken die nadrukkelijk de brede functie van de bibliotheek uitdragen: Wageningen en Kulturhus Borne en Naarden-Bussum, allemaal actief met een veel bredere functie dan alleen de klassieke bibliotheek.

Absolute aantallen



Maar goed om de echte mastodonten van het bibliotheekbezoek kunnen we natuurlijk ook niet heen. Hier de 'hotspots' van Nederland als het gaat om bezoekersaantallen. En het verbaast me niet dat hier Amsterdam bovenaan prijkt. Dit jaar bestaat OBA op het Oosterdokseiland alweer tien jaar. En in die tien jaar heeft het zich verder ontwikkeld als echte 'verblijfs'bibliotheek.

Verder in de top-10 uiteraard ook Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Opvallende de derde is het Eemhuis in Amersfoort die Utrecht in aantal ver voorbij gaat. Ik hoor ze in Utrecht denken: "wacht maar tot wij op onze nieuwe plek zitten".

Verder is het aardig om in deze lijst te zien dat bibliotheken met veel vestigingen zoals Midden-Brabant, Biblionet Groningen en AanZet met deze kleinere vestigingen eigen net zoveel bezoekers trekken als bijvoorbeeld Almere.

Foei bibliotheken! Een kwart vult geen bezoekersaantallen in
Opvallend om te melden is nog dat 40 van de 156 basisbibliotheken - en dat is bijna 25% - de bezoekersaantallen niet invult. Ik kan dat niet helemaal interpreteren: heeft men in het geheel geen bezoekerscijfers of ontbreken van een één of twee vestigingen cijfers. Maar een minpuntje vind ik het wel. Eigenlijk zou je dit op orde moeten hebben. Aandachtspunt voor de volgende keer.

Het volgende en waarschijnlijk laatste blogje over deze cijfers gaat nog één keer over wat toch nog altijd het cijfer aller cijfers is bij bibliotheken: uitleningen. Stay tuned!

De cijfers van dit overzicht komen uit door het ministerie van OCW gepubliceerde cijfers die naar aanleiding van een WOB-verzoek openbaar zijn gemaakt. In een eerder berichten maakte ik al melding van vergelijkingen op basis van ledental, mediabezit en subsidiebedrag en activiteiten in de bibliotheek. 

maandag 13 februari 2017

Wat is de meest actieve bibliotheek?


We gaan nog even verder met de dataset met cijfers over bibliotheken die uit het WOB-verzoek komen. Want ik bezondigde mij bij de eerste reeks cijfers natuurlijk vooral aan gegevens over de klassieke taken van de bibliotheek. Nu dus tijd om weer een stapje verder te kijken.

In de dataset is ook opgenomen hoeveel activiteiten elke bibliotheek organiseert. Die activiteiten zijn ook nog eens uitgesplitst per bibliotheek naar de vijf kernfuncties: lezen en literatuur, educatie, kennis en informatie, kunst en cultuur en ontmoeting en debat.

Hierboven ziet u de top-10 van bibliotheken met de meeste activiteiten. Daar vallen wel een paar dingen aan op.  In de top-10 staan drie van vier zogeheten G4-bibliotheken: Den Haag, Amsterdam en Rotterdam. Utrecht ontbreekt in dit rijtje. Om precies te zijn: ze zijn op plaats 32 van alle bibliotheken.

Een aantal bibliotheken verbaast me niet: Kennemerwaard die al jaren inzet op dit beleid. Biblionet Groningen die hier alle vestigingen van Groningen telt. Mooie noteringen voor Hoeksche Waard, Maas en Peel, Waterland en de Graaschapbibliotheken. Kleinere bibliotheken die hier flink hun mannetje staan.  Hoeksche Waard geeft bijvoorbeeld aan in de onderliggende cijfers meer dan 1.300 activiteiten te organiseren voor 'ontmoeting en debat'. Ik ben wel benieuwd wat daar gebeurt.

Activiteiten per 1.000 inwoners



Voor een betere vergelijking kun je beter een kengetal gebruiken. In dit geval ben ik eens gaan kijken hoe de top-10 er uit als je rangschikt op het aantal activiteiten dat men organiseert per 1.000 inwoners. Kleine en grote bibliotheken kun je dan onderling rangschikken.

Een aantal bibliotheken uit bovenstaande top-10 komen ook in deze top-10 terug. Met als uitschieter Hoeksche Waard die Den Haag en de OBA in de vorige lijst nog voor moest laten gaan. Ook Maas en Peel, de Graafschap bibliotheek, Den Haag en Waterland komen in deze lijst weer terug.

Maar ook een paar opvallende nieuwe die door hun kleine werkgebied minder in beeld kwamen bij de absolute vergelijking zoals Hoogeveen, Veldhoven en Veluwezoom. En, ook in deze top-10 prijkt weer Scherpenzeel, de kleinste basisbibliotheek van Nederland!

Onderverdeling van activiteiten naar kernfuncties



In zijn totaliteit geven bibliotheken aan dat zij in 2015 77.426 activiteiten organiseerden. De meeste activiteiten, zo'n  45%, bevond zich in het domein van lezen en literatuur: schrijversavonden, dichtercafés, schrijfworkshops etc. Daarna volgt educatie waar veel activiteiten met scholen in zullen zitten.  Het laatste kwart wordt verdeeld over kunst en cultuur, kennis en informatie en ontmoeting en debat.

Definitie?
Wie overigens naar de onderliggende cijfers kijkt, moet constateren dat deze cijfers nog lang niet altijd goed zijn ingevuld door bibliotheken. Een paar bibliotheken geeft aan op geen enkel gebied cijfers te kunnen leveren en zeker 1 op de 8 bibliotheken geeft bij één van de gebieden wel aan het niet te weten. Het is helder dat dit soort tellingen nog in de kinderschoenen staan. Want wat is de definitie van een activiteit?  Is het lezersfeest in Rotterdam 'slechts' één activiteit die vergelijkbaar is met één spreekuur voor de belasting? Met andere woorden: we gaan hier de komende jaren nog veel leren.

In het volgende blog gaan we kijken naar wie de meeste bezoekers heeft....

Cijfers zijn afkomstig uit bijgaande bericht van het ministerie van OCW waar verschillende excelbestanden worden aangeboden. In een eerder bericht maakte ik al enkele vergelijkingen op klassieke functies van de bibliotheek zoals ledenaantal, mediabezit en subsidiebedrag.

donderdag 9 februari 2017

De goedkoopste, de grootste en de beste bibliotheek, weten wie dat is?


Anderhalve dag geleden werd door het Ministerie van OCW na  een WOB-verzoek de complete dataset vrijgegeven met statistieken van afzonderlijke bibliotheken. En  daarmee komt in één klap een complete benchmark van openbare bibliotheken beschikbaar. In de dataset zitten alle gegevens die volgens mij in de BIS-enquete zitten voor de CBS-cijfers. Hoewel ik het nergens heb kunnen vinden, zijn dit de cijfers over 2015.

Hoewel ik gewoon aan het werk was, jeukten mijn handen wel om met die cijfers aan de slag te gaan. Maar na een avondje sleutelen kan ik u alvast wat eerste gegevens geven. Leest u even mee?

Meer dan 30% van de bevolking lid
De eerste grafiek die u ziet, is die van de bibliotheken die de  meeste leden hebben. Nou ja, alle bibiotheken waar meer dan 30%. van de bevolking lid is. Dat zijn er veertien in totaal en dat is iets minder dan 10% van alle basisbibliotheken.

De Zeeuwse Bibliotheek prijkt daar fier bovenaan met bijna 40% van de bevolking die lid is. Verder valt op dat heel Flevoland (twee basisbibliotheken) meer dan 30% lidmaatschap kent. De andere bibliotheken komen uit Gelderland, Overijssel, Drenthe, Zeeland en Brabant. Opvallend is dat dat de randstad compleet ontbreekt in deze lijst.

De goedkoopste bibliotheek






Wie krijgt het minste subsidie en is dus het goedkoopst voor de gemeente? Zie hier de top-10. En daar is wat vreemds aan de hand. Utrecht zou slechts € 3,55 per inwoner ontvangen. Als je in de cijfers duikt zie je staan dat Utrecht slechts € 1,1 miljoen structurele gemeentelijke subsidie ontvangt. Ook bij de andere subsidies staat geen ander groot bedrag. Het lijkt er dus op dat hier gewoon een ordinaire fout in de opgave zit. Om toch aan die top-10 te komen, heb ik dus ook nummer elf, De Lage Beemden maar toegevoegd.

Historisch gezien ontvangen bibliotheken op het platteland minder subsidie per inwoner dan grotere steden. Dat reflecteert zich nog steeds in deze top-10. Hoewel Eindhoven hier de grote uitzondering is. Deze bibliotheek heeft stevige bezuinigingen te verduren gekregen en bungelt hiermee dus nu in de onderste regionen. De gemeenteraad van Eindhoven moet zich eigenlijk schamen: jezelf kennisregio noemen en je bibliotheek dan zo weinig subsidie toekennen!

Overigens heb ik gebruik gemaakt van het cijfer 'structurele gemeentelijk subsidie'. De opgave geeft ook nog aan wat de andere gemeentelijke,  provinciale of overige subsidies zijn. Ook zou je een top-10 kunnen maken die gaat over gebruikersinkomsten. Nou ja, voor een volgende keer.

Grootste collectie




Tja, dan nog een andere spannende. Wie heeft de grootste collectie? Dat drukken we niet uit in het aantal boeken of DVD's die je hebt, maar in het mediabezit per inwoner. Daarmee kun je grotere en kleinere bibliotheken redelijk met elkaar vergelijken. De gemiddelde bibliotheek heeft 1,49 banden per inwoner. Hier ziet u de top-10 en allemaal scoren ze ruim boven dat landelijk gemiddelde.

Opnieuw is de Zeeuwse Bibliotheek een uitzonderlijke uitschieter. Met hun grote collectie met relatief weinig inwoners schieten zij iedereen ruim voorbij en scoren bijna tien keer het landelijk gemiddelde. Daar moet je overigens bij opmerken dat de Zeeuwse Bibliotheek naast de openbare bibliotheek ook tegelijk een Plusbibliotheek en een POI is voor de hele provincie. Die collectie wordt nu slechts verrekend op de inwonertallen van Noord-Beveland, Middelburg en Veere. Dat verklaart veel.

In de lijst prijkt nog één andere PLUS-bibliotheek en dat is Arnhem voor de rest zijn relatief kleine bibliotheken met veel vestigingen. Kleine vestigingen hebben van nature meer media per inwoner omdat eigenlijk elke vestiging wel een minimumcollectie nodig heeft om mee te starten.

Mooi vind ik ook dat Scherpenzeel in top-10 staat. Het is namelijk de kleinste basisbibliotheek van Nederland (werkgebied: 9.500 inwoners). Hij staat er gewoon mooi te glimmen. Waar een kleine bibliotheek groot in kan zijn!

Mijn advies: verdiep u in deze cijfers!
Nou, dat zijn zomaar wat eerste cijfers. Wat ik met deze cijfers wil laten zien, is dat je een verhaal kunt vertellen. Ik heb nu de bibliotheken laten zijn met de meest leden of meeste collectie. Ik laat hier niet de slechtste zien. Wij kunnen deze cijfers in ons voordeel gebruiken. Maar een ander kan er ook andere dingen mee doen. En ik verwacht dat een aantal datajournalisten maar ook commerciële partijen flink naar deze cijfers gaan kijken.

Dus hoe gaan we hier mee om als bibliotheken? Aanval is dan de beste verdediging. Verdiep u dus in deze cijfers. Kijk hoe u er voor staat. Weet welk goede verhaal u kunt vertellen met uw eigen cijfers. Kunt u dat niet zelf? Zoek dan hulp hierbij. Als je dit moet gaan doen als een ander al aan de haal is met uw cijfers, bent u al te laat.

Misschien een aardige klus om in provinciaal verband samen op te pakken?

woensdag 8 februari 2017

Over champions league, eredivisie en de toekomst van het boek... (vooral de toekomst van het boek)



Elsbeth Kwant van de Koninklijke Bibliotheek is misschien wel één van de slimste mensen uit het bibliotheekwerk. Niks ten nadele van u natuurlijk, u bent ook slim. Anders las u dit niet. Maar, zelden iemand tegen gekomen die zo snel kan denken en verbindingen kan maken als Elsbeth. In de afgelopen tijd deed ze onderzoek naar de toekomst van het boek. U weet wel, dat papieren ding dat iedereen al tien keer dood heeft verklaard.

Elsbeth nodigde een heel stel slimme mensen uit om mee te denken over dit thema. Met bijgaande presentatie als resultaat. Via harde cijfers naar wat filosofische kanten om bij een paar onderbouwde conclusies te komen.

Eén van die conclusies is dat de maatschappelijke waarde van het boek groter is dan de economische. Wie boeken vanuit economische principes blijft benaderen, ziet iets heel anders dan wie het boek vanuit maatschappelijke waarde benadert. De noodzaak tot het scheppen van wetenschap of verbeelding vergt een vehikel. Die maatschappelijke drijfveer laat zich maar zeer ten dele sturen door economische principes. Een hele gerusstelling.

Een aanrader om het verhaal eens door te lopen. Via horseless carriage syndrome, over champions league en eredivisie-auteurs en waarom je meer boekenmensen nodig hebt dan tandartsen.....

Nou, het lijkt me dat uw interesse wel gewekt is, snel klikken dus door die platen!

vrijdag 3 februari 2017

Hoe grote innovaties, klein beginnen... de slimme oplossingen van Derk Jan


De bibliotheek wordt steeds meer een ontmoetingsplek. Mensen studeren er, werken er, volgen een lezing of organiseren iets samen met andere burgers. Er zijn steeds vaker studieplekken, stiltecabines of vergader- en cursusruimtes. Maar hoe regel je nou die reserveringen van al die ruimtes en faciliteiten zonder dat je weer een duur pakket heb met betaalautomaten en regel-pc's. Dan is de oplossing van Derk Jan Bovenmarsch wellicht iets voor u.

Derk Jan werkt onder andere voor de Bibliotheek Oost-Achterhoek waar ik al wat jaren hand- en spandiensten verricht. Derk Jan is een no-nonsense digitaal specialist. Iemand die van een conceptuele gedachte dienstverlening weet te maken.

En dus ging Derk Jan aan de slag met de vraag: er zijn steeds meer groepjes die 'iets' in de bibliotheek willen doen, hoe organiseren we dat? En dus bouwde Derk Jan een eenvoudige tool om ruimtes te boeken in de bibliotheek. Dat doet hij met het pakket Supersaas (deels gratis en anders een kwestie van een paar euro). Daar koppelde hij een agenda per ruimte aan. En je kunt de agenda vervolgens natuurlijk ook openbaar maken waardoor je een activiteitenoverzicht in je bibliotheek hebt, die je bijvoorbeeld kunt koppelen aan je narrow-cast-systeem.

Met meerdere vestigingen die deels onbemand open zijn, is dit een mooie voorziening. Voor mij zijn dit pareltjes. Je hebt dit soort tools nodig om de nieuwe rol van de bibliotheek mogelijk te maken. Voor meer informatie verwijs ik graag naar Derk Jan.Hij helpt je graag verder.

DSCF3075

Voor wie het nog simpeler wil: deze kwam ik tegen in de mooie bibliotheek in Aarhus. Studenten kunnen studieruimtes reserveren. Moet je alleen wel in de bibliotheek zijn...